Hummer og kanari

Shitty Shitty

3260243079_e1c94b28a8_o
Foto: Andreas Danz CC BY 2.0

Min første bil var ein Opel Rekord. 1973 modell. Eg kjøpte den for 5000 kroner i 1986. Det var ein gamal bil. Det er litt rart å enke på at eg i dag køyrer rundt i ein Toyota frå 1999. Den er altså seksten år gamal, og eldre enn Rekorden var når eg kjøpte den. Det føles ikkje slik. Bilane vart fortare gamle den gongen. Når eg sto på Shell i Skien med det gamle Opelvraket, og drøymde om ein strøken 1957 modell Chevy Bel Air, var det ein eldgamal bil frå ein annan tid. Men den var fortsatt ikkje så gamal at den var blitt veteranbil. I dag kan veteranbilane være frå 1984, og dei treng ikkje sjå spesielt gamle ut. Men altså. Eg kjøpte den Opel Rekorden. Det var ikkje eit spesielt godt kjøp, men vi hadde mykje moro med den i nokre månader. Børning på den gamle trebrua over kanalen. Cheeseburgere i bilen etter kveldsskiftet på papirfabrikken. John Fogertys Eye of the Zombie på den råtne kassettspelaren. Tom Stankel i baksetet, saman med ho heite med det raude håret. Han kom aldri nokon veg med ho, men skal ha for innsatsen. Ikkje noko å vere flau for, det var ingen av oss som fekk snøret i botn i 1986.

Men Rekorden varte ikkje så lenge. Eg trur det var i januar eg sa ja til å køyre nokon av kompisane til Gardermoen. Dei skulle til Syden. Turen inn gjekk fint den, men når eg skulle heimover igjen vart det trøbbel. Varmeapparatet slutta å fungere. Og så rauk vinduspussarane. På E18 var det kø som så vidt snegla seg avgårde, og det starta å snø. Eg hang ut av vindauget med ein kost kvar gang køen gjorde eit rykk framover. Ein plass mellom Oslo og Drammen vart eg påkøyrd bakfra. På eit eller anna vis kom eg meg heim att, og parkerte ei lita stund utafor gatekjøkkenet. Når eg skulle starte opp att ville ikkje bilen starte. Eg lot den stå, og gjekk hjem og la meg. Dagen etter starta den, men etter å ha køyrd ein kilometer eller noko slikt stoppa den igjen, og ville ikkje starte. Sånn holdt den på ein stund. Eg fekk på eit eller anna vis rulla bilen heim, men livet sto ikkje til å redde. Eg kunne ikkje mekke bil, og papirfabrikken var lagt ned. Eg hadde ikkje råd til å fikse den. Rekorden var dau. Den hadde sett si siste raudhåring. Sonen til gartneren fekk overta den som delebil i bytte mot vrakpanten. Fogerty sto fortsatt i kassetspelaren. Kvil i fred.

Eg kom til å tenke på den gamle Opelen tidlegare denne veka. Eg skulle køyre jentungen i barnehagen, satte nøkkelen i tenninga, vrei rundt, og så ville ikkje Toyotaen starte. Ian Fleming er mest kjend for å ha skapt James Bond, men hans aller siste bok var barneboka Chitty Chitty Bang Bang. Tittelen på boka er også namnet på bokas helt, ein stor og kraftig bil som både kan fly, køyre på vatnet, og redde barn frå skumle skurkar. Namnet fekk bilen etter lyden den laga når ein starta den opp. Chitty Chitty er lyden som kjem når ein vrir rundt nøkkelen, og så starta den alltid med to store smell. Når eg vrei rundt nøkkelen på Toyotaen sa den chitty chitty chitty som bare det, men den nekta å seie bang bang. Eg hadde ikkje noko anna val enn å betale 150 kroner i parkering til Fredrik W. Gulbransen, la bilen stå, ta jentungen på skuldrene og gå i barnehagen. Heretter heiter Toyotaen bare Shitty Shitty. Sida det eine hjulet låste seg på julaften, og gjorde bilen umogleg å køyre, har den vore like mykje på Flora Bil og Havneservice som heime. Er det ikkje det eine, så er det det andre. Eller det tredje. Er det ikkje det tredje kan du banne på at radiatoren er lekk. Eg veit ikkje kva som renn fortast ut. Vatnet på radiatoren, eller pengene på kontoen.

Min generasjon vart fostra opp med Springsteen på øyret og Smokey and the Bandit på video. Bilen vart eit symbol på håp, fridom, og alt som er fint i verda. Eg kjøpte det bodskapet, men eit langt liv har lært meg at det er feil. Det er ikkje mykje romantikk i moderne bilhald. Alt som kan gå galt, går galt. Punkterte dekk i iskaldt regn. Eksosanlegg som faller av i fartsdumpane i Svanheimvegen. Oljelampa som lyser raudt midt i Naustdalstunnelen. Batteriet som plutseleg ikkje vil meir i 20 minus i indre Telemark. Rådebank, kortslutning i det elektriske anlegget, diesel i staden for bensin på tanken. Pinjongfjæra som faller ned i sutterhjulet. Springsteen sang aldri om dette. Trans Am’en til Burt Reynolds starta alltid.

Etter eit par dagar på verkstad er Toyotaen friskmeldt igjen. Når dette kjem i avisa er den på full fart på påsketur. Uten Fogerty på stereoen. Men med NAF-medlemsskapet i orden. Kor galt kan det gå?

Hummer og kanari

Det perfekte kupp

Populærkulturen er full av tjuvraddar som vi kan heie på og identifisere oss med. Ein av mine favorittar er Omar Little frå The Wire. Omar er ein skurk, han ranar folk med hagle, men han har ein sterk personleg moral. Ein ting er at han ikkje brukar stygge ord, det gir eg faen i, men han tek vare på dei han er glad i, og ville aldri gjort nokon uskuldige fortred. Når han tek hagla fram frå frakken er det for å stele frå folk som ikkje ville tenkt to gonger om å gjere det same mot han. Dopdealarar og kriminelle element frå Baltimores skråplan. Skurkar som er verre enn Omar, som fortener det. Vit at folk får som fortent. 
 

Robin Hood var kanskje den første av desse beundringsverdige tjuvraddane, om han nokon gong fanst. Medan Englands rettmessige konge sat i fangenskap freista Johan Utan Land å tilrive seg krona. Robin Hood var ei torn i sida på han, og ikkje minst på sheriffen av Nottingham, slik som han herja rundt og stal frå dei rike og gav til dei fattige. Frank og Jesse James rana bankar, og fekk mykje sympati hos fattige bønder i Missouri. Populærkulturen gjorde Dillinger til ein glamorøs forbrytar.

Sjølv hugsar eg godt Helgenen. Helgenen var også ein slags Robin Hood-type. Han finansierte sitt playboyliv med pengar stolne frå korrupte politikarar, krigsprofitørar og anna avskum. Men grådig var han ikkje, han tok eit gebyr på ti prosent av verdiane han naska til seg, resten gav han til gode føremål.

Moralen er at det er greitt å stele, berre du held deg til å stele frå slike som ikkje gjer anna enn å gå rundt og vente på at ein gentlemanstjuv skal komme og rundstele dei, anten det no er Arsene Lupin, Thomas Crown, Gjest Baardsen eller Selena Kyle. Alle har vi ein gong tenkt på det perfekte kupp. Om vi kunne få fingrane i ein stor sum pengar, utan å risikere å hamne i fengsel, og utan at andre enn folk som uansett treng å få på kjeften vart ramma, ja då hadde vi hoppa på sjansen utan å nøle.
 

Eller kanskje hadde vi tenkt oss om to gonger? Populærkulturen lærer oss også at det ikkje finst noko som heiter easy money. Alt du kjem enkelt til vil før eller seinare snu seg rundt og bite deg i nasen. I «A Simple Plan» finn Hank eit styrta fly med millionar av dollar i cockpiten. Saman med to venner legg han ein enkel plan for å få pengane for seg sjølv. Det går sjølvsagt ikkje bra – slik alt går til helsike når jegeren Llewellyn Moss kjem over noko som ser ut som ein narkohandel som har gått gale i No Country For Old Men. Alle er døde. Moss tek med seg pengane som ligg der, i håp om at ingen kjem til å sakne dei. Men nokon saknar alltid to millionar. Ganske snart er djevelen laus. Sjølv i filmar der våre skurrete heltar lukkast i å få med seg det dei vil ha, ender dei likevel ofte i indre konfliktar som før eller sidan ender med at alt skjærer seg. Det perfekte kupp finst ikkje likevel. 
 

Etter at frekke tjuvar robba butikken min for verdiar for ein kvart million kroner denne veka, finn eg ein slags trøyst i det. Om ikkje politiet tek dei, kjem dei før eller sidan til få ein solid dose karma i hovudet. Brotsverk løner seg ikkje.
Nokre vil kanskje meine at tjuvpakket gjorde nettopp det perfekte kuppet mot butikken min. Vi taper omsetnad, eigendel, og må jobbe litt hardare nokre dagar for å få butikken opp att, men utover det får det ikkje all verdas konsekvensar. Livet går vidare. Det var ikkje som dei gongene eg har opplevd innbrot, eller forsøk på innbrot, i eigen heim. Det var mykje verre. Kvar gong tok det eit halvt års tid før eg sov att om natta. Eg hadde livlege fantasiar om korleis eg tok hemn over fyren som hadde øydelagt tryggleikskjensla i mi eigen heim. Omar hadde ordna opp med eit hånleg smil og ein kjapp replikk.

Eg kjem ikkje til å ha slike dagdraumar denne gongen. Tryggleikskjensla er ikkje truga. Denne gongen kan eg koste på meg å tenke at ei verd der alle fekk som fortent ville vore ei uuthaldeleg verd å leve i. Liberale tankar er så mykje lettare å halde seg til når ein ikkje er truga på noko vis.

Men vi må jo få stoppa svinepelsane. Har du tips om ei sølvgrå stasjonsvogn, ikkje nøl med å ringe politiet!

Hummer og kanari

hells angels photo
Photo by Richard Masoner / Cyclelicious

Eg veit ikkje om Firdapostens lesarar er kjent med Godwins lov. Eit delvis humoristisk framlegg frå den amerikanske advokaten Mike Godwin i 1990, mynta på diskusjonsforum og kommentarfelt på internett. Lova er formulert omtrent slik: Dess lenger ein internettdiskusjon går føre seg, uansett emne, jo meir sannsynleg er det at nokon kjem til å dra ein samanlikning som involverer Hitler eller nazismen. Det står ikkje i sjølve lova, men fleire stader utvikla det seg ein sedvane, der det vart slik at i det augneblikk nokon trakk fram Hitler eller nazismen var diskusjonen over, og den som nemnde nazistane hadde tapt. Sjølv har eg hengt rundt og krangla på internett i snart tjue år, og kan skrive under på at denne Godwins lov har mykje for seg. Hitler har det med å dukke opp, anten man diskuterer dei djupare aspekta ved Ringenes Herre, eller kranglar om kven som er best til å spele fotball av Liverpool og Manchester United. I Norge har vi vår eigen avart av Godwins lov. Her kallar vi det gjerne «å Hitle» debatten. Meininga er den same. Det er ein måte å påpeike at nokon har gått over styr, og dratt ei samanlikning så overdriven og perspektivlaus at ein kvar vidare debatt er umogleg.

Det var dette Frank Willy Djuvik gjorde tidlegare denne veka, når han samanlikna florapolitikarane sitt nei til skjenkeløyve til motorsykkelbanden Devils Choice med den sagnomsuste jødeparagrafen som nekta jødar og jesuittar adgang til riket i perioden mellom 1814 og 1851. Reint teknisk kan man seie at Godwins lov gjelder på internett, og ikkje for lesarbrev i avisa, og at jødeparagrafen i seg sjølv ikkje hadde så mykje med Hitler og nazismen å gjere, men i praksis er det same mekanismen som utløysast. Retorikken frå internettets diskusjonsfora har for lengst influert det offentlege ordskiftet i stor grad, og assosiasjonane ein får når jødeparagrafen nemnast gjer at det er heilt på sin plass å påkalle Godwins lov her. Alle skjønar at når ein samanliknar eit nei til skjenkeløyve basert på råd frå Politiet, med å nekta nokon adgang til Norge, då har ein fullstendig mista perspektiv på det ein snakkar om. Djuvik har Hitla debatten, og dermed tapt den med glans, før den i det heile tatt var kommen i gong. Det er litt synd.

Stridas kjerne er setninga: Det skal ikkje gjevast skjenkeløyve til klubbar som politiet definerer som kriminelle. Det er i forbindelse med kommunens retningslinjer for innvilging av skjenkeløyve ved enkelthøve. Setninga kjem vel da i staden for det som til nå har stått der, nemleg denne: Flora kommune, Informasjon og service innhentar uttale frå Politiet i Sogn og Fjordane på om dei har merknad til arrangementet eller til styrar/stedfortredar. I praksis er det kanskje ikkje så stor skilnad på desse setningane, men ein får det nedskrive at Politiets meining skal tidlegast stor vekt. I tillegg har dei teke inn noko om at kommunen erklærer såkalla 1-prosent klubbar og- miljø for uønskte i kommunen. Dette er openbert retta direkte til Devils Choice. Dette kan man sjølvsagt meine er både fint og flott, eller man kan meine at det er håplaus symbolpolitikk. Man kan til og med meine både det eine og det andre, slik eg gjer. Når MC-gutane med opne auge erklærer seg som eit Hells Angels-prospect er politikarane i si fulle rett til å sende eit signal om at dette likar dei ikkje, og at det kan føre til at det blir vanskelegare å få skjenkeløyve. Dette er kommunal forvaltingspolitikk, og ikkje noko brot på maktfordelingsprinsipp og menneskerettar. Samtidig er det meiningslaust å erklære ein lovleg klubb for uønskt i kommunen. Det blir berre tomme ord. Politikarane har ikkje reiskap i reiskapsboda som kan tvinge dei til å bytte ut Devils Choice-logoen med til dømes Furry Kittens from Hell, og vinke farvel til Hells Angels.

Same kva ein måtte meine om saka, dette kunne ha vorte ein spanande debatt som Bystyret sikkert kunne brukt fleire lange kveldar på. Dessverre blir det ikkje så mykje av det, etter at Djuvik Hitla debatten, og falt for Godwins lov. Det beste vi kan få ut av dette nå er at den spenstige samanlikninga mellom skjenkenekten til Devils Choice og jødeparagrafen faktisk opphevast til ei eiga lov. La oss kalle den for Djuviks lov, eg unner ham den. Den kan lyde slik: Om ein sett ein sak for mykje på spissen, kjem den til å punktere med eit smell så høgt at dei høyrer det heilt inn på desken i Bergens Tidende.

Hummer og kanari

unnamed
Kaia i Nashville, fotografert like etter borgarkrigen. Her kasta «Idahoe» loss i 1863

 

I 1860 skal det ha vore 207 prostituerte kvinner i Nashville. Om ein skal tru på den offisielle folketelninga. Ni av dei var klassifiserte som mulattar. Resten var kvite i huda. Dette er kunnskap du aldri kjem til å få bruk for, men det kan vere gøy å vite likevel.

I 1861 braut den amerikanske borgarkrigen laus. Tennessee var den siste staten som slutta seg til sørstatane. Nashville blei den fyrste statshovudstaden som fall, og vart overteken av dei nordamerikanske styrkane. Byen vart fort ein plass der soldatane fekk lov til å ta seg ein permisjon, medan dei venta på å bli sende ut til fronten igjen. Folk stima til byen. Krigsprofitørar, bønder og andre som fann ut at byen var ein tryggare plass å vere enn landsbygda medan krigen rasa. Og prostituerte. I 1862 hadde talet på prostituerte i byen stige til 1500, og dei hadde meir enn nok å gjere. Soldatane var langt heimanfrå, og kva anna skulle dei bruke pengane på enn lause kvinner, sprit og kortspel?
Generalane var ikkje glade for situasjonen. Det florerte med kjønnssjukdommar. Syfilis og gonoré var utbreitt. Minst 8,2 prosent av soldatane drog på seg ein av delane innan krigen var over, fleire i dei garnisonane som heldt til i nærleiken av byar som Nashville. Til samanlikning var det 17,5 prosent av soldatane som vart skada i kamp. Det var nesten like farleg å ha perm som å vere ved fronten. Hæren trengde alle soldatane «fit for fight». Dei kunne ikkje risikere at ti prosent eller meir vart liggande på lasarettet med syfilis. Men kva skulle dei gjere? Dei kunne kanskje nekte soldatane å ha seksuell omgang når dei hadde permisjon, men ville soldatane høyre på det øyret? Kanskje ville det vere enklare å få jaga dei prostituerte frå byen?
Ordren kom i juli 1863. Alle Nashvilles prostituerte skulle samlast saman, og sendast til Louisville. Det var lettare sagt enn gjort. Finne dei var ikkje så vanskeleg, men korleis skulle dei få frakta dei ut av byen? Svaret vart eit luksuriøst dampskip ved namnet Idahoe. Myndigheitene tok beslag i skipet, stappa det fullt med 111 av dei mest kjende og berykta prostituerte i Nashville, og gav dei og mannskapet på tre akkurat nok rasjonar til at dei skulle kunne komme seg til Louisville. Etter det var dei på eiga hand.

Det viste seg å vere ein dårleg plan. Ein sak var det at når dei kvite prostituerte kvinnene vart jaga frå byen, opna det seg ei luke for dei farga kvinnene i staden. Ein løyste ikkje problemet, men ein hadde lukkast i å skape eit nytt. Idahoe brukte ei veke på reisa mellom Nashville og Louisville. Meir enn nok tid for historia om dei forviste kvinnene til å komme fram før dei. Når skipet kom til Louisville vart det nekta å legge til kai, men fekk i staden ordre om å fortsette vidare til Cincinnati. Det gjekk ikkje betre der. Dei måtte legge seg på andre sida av elva, i Kentucky, men fekk ikkje gå i land. Nokre freista å symje i land, andre å sjarmere sørstatssoldatane til å hjelpe dei å flykte. På heile turen heldt dei fram dei å tilby sine tenester til dei som hadde pengar å avsjå. Skipet returnerte til Louisville, der dei nok ein gong vart nekta å legge til. Men det gjekk rykte om at Washington hadde trekt tilbake ordren om at alle prostituerte i Nashville skulle forvisast. Kapteinen på skuta sette kursen tilbake til Tennessees hovudstad, og her viste det seg at rykta var sanne. Idahoes passasjerar fekk gå i land att, og reisa var over for det flytande horehuset.
I Nashville la generalane ei ny strategi. Dei legaliserte og lisensierte prostitusjonen. For å jobbe som prostituert trengde du no ei godkjenning. Den kosta fem dollar, og innebar også ukentlege undersøkingar av ein lege godkjend av hæren. Dei måtte betale 50 cent for den tenesta, men om dei fekk ein kjønnssjukdom fekk dei komme til eit sjukehus oppretta berre for dette formålet, der dei fekk medisinar og opphald gratis. Om ein dreiv som prostituert utan lisens, eller ikkje møtte opp til dei ukentlege undersøkingane, risikerte ein 30 dagar i fengsel. Ordninga var ein kjempesuksess. Hæren blei kvitt problemet med syfilis og gonore. Kvinnene var nøgd, og systemet viste seg å vere sjølvfinansierande.

Den einaste som ikkje var glad var eigaren og kapteinen på Idahoe. Den ein gong så luksuriøse båten var ramponert innvendig, og båtens rykte var øydelagt. Han fekk krangla til seg ein kompensasjon på 6000 dollar, og så selde han båten. Den gjekk ned på Washita-elva i 1869. Då var borgarkrigen for lengst slutt, og med den også det fyrste eksperimentet med legalisert prostitusjon i USA.

Bok og Film

Hjorthen ser film: Children of the Porn

diablo
– Hva gjør vi egentlig i denne filmen? – Sssh….ikke tenk så mye. Bare nyt øyeblikket! – Men… – Sssshhhh!

 

Her kommer djevelen, eller Ahí va el diablo som den heter på originalspråket, begynner med litt heftig lesbisk sex. Pluss i margen der altså. At den ikke har noe som helst med resten av filmen å gjøre endrer ikke på det. Som tittelen antyder er det en horrorfilm, men sant og si er den bedre på sexscenene enn på de skumle scenene. Uansett er det for lite av begge til at dette er noe å kaste bort tid på.

Handlingen? En familie er på tur. Mor og far er trøtte, og sender barna ut av bilen for å rusle seg en tur. For det er det mest naturlige å gjøre når datteren akkurat har fått sin første menstruasjon. Når ungene er borte benytter foreldrene sjansen til litt seksuell aktivitet i bilen, hvilket åpner for all verdens skyldfølelse når det viser seg at barna ikke dukker opp igjen. De har gått seg bort i fjellet, og forvillet seg inn i en hule. Foreldrene får fnatt, men dagen etter kommer barna til rette igjen, og alt er flott og fint igjen.

Men så er det noe som er annerledes likevel…

Ganske snart begynner vi å lure på om ikke disse barna har blitt besatt av noe. En ond ånd. Satan selv. Det tar imidlertid litt lenger tid før foreldrene kommer inn på den tanken. Først lurer de på om en mystisk mann på bensinstasjonen der de sto parkert når kidsa forsvant kan ha hatt noe med ungenes forsvinning å gjøre. Skjedde det noe nasty? De må undersøke litt rundt dette, og jeg skal ikke røpe noe som helst, så bare slapp av.

Det er ikke helt håpløst. Slettes ikke. Filmen velter seg i estetikken fra god gammel syttitallshorror, det liker jeg jo, og i hvert fall i starten av filmen klarer regissør Bogliano å bygge opp en god og creepy stemning. Det er jo alltid litt morsomt når man kobler sammen sex, skyld, satan og vaginal symbolikk. Ikke minst fordi det gir meg anledning til å bruke det herrlige ordspillet i tittelen på denne omtalen. Men det blir for mye surr og vissvass til at jeg kan gi filmen en uforbeholden anbefaling. Jeg har gitt den fem stjerner på imdb, og da har jeg i hvert fall ikke vært for streng. Tror jeg da.

Et par kjappe omtaler om et par filmer jeg ikke gidder å skrive egen post om: Vi viste Hotaru no Haka, eller Grave of the Fireflies i filmklubben. Det tror jeg var suksess. Ikke et øye var tørt. Det var tredje gang jeg så den, og den blir gud hjelpe meg verre og verre for hver gang. Nå kan det godt gå noen år til neste gang føler jeg. Men alle som ikke har sett den bør jo se til å få gjort det så fort som mulig. Fantastisk film. Omtalt tidligere her.

Karsten og Petras vidunderlige jul var bedre enn jeg forventet, hvilket ikke nødvendigvis trenger bety noe. Litt forbauset over hvordan Løveungen og Frøken Kanin trosser fysikkens lover. Men morro for fireåringen var det i hvert fall. Godkjent.

 

Page 1 of 1,06312345...102030...Last »