Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #6

image

– Du kan si hva du vil om døve…

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #5

image

– Hva skal man egentlig kalle papirløse asylsøkere?

– Ingen ID.

Hummer og kanari

Fram frå skuggane

Depression by Victor

Dei kjem nesten vekentleg no. Dei vonde, men gode forteljingane. Dei vi elskar å lese i avisa eller sjå på TV: Denne veka var det ein tidlegare ungdomspolitikar som hadde forsøkt å ta livet sitt. Førre gong var det ei popstjerne som sto frem med sine problem… Flinke jenter får det til, men tek på seg for mykje, går på ein smell, og søkk ned i depresjonen. Muntre menn dreg rundt og held foredrag om sitt mentale mørke, når dei ikkje er opptekne med å snakke om det i radioen eller i Aftenposten. Depresjon er den nye folkesjukdommen, og dette er det no lov å snakke om til alle som vil høyre. Og høyre vil vi. Det er litt som dei velkjende forteljingane frå røynda som vi kan lese i vekeblada på eit eller anna venterom. Om korleis ein startar opp med stor entusiasme, møter veggen, men kjem seg opp att, berre at no har ein blitt styrka av motgangen. Ein har rett og slett blitt eit litt betre menneske, og ein ser på framtida med optimisme. Dei forteljingane. Vi kan ikkje få nok av dei, og sjølvsagt er dei uimotståelege, med ekte menneske i hovudrolla.

Misforstå meg ikkje. Det er utelukkande ein god ting at vi snakkar om problema våre. Psykisk helse har alt for lenge vore noko vi ikkje snakkar om. Ikkje til media. Ikkje til våre næraste. Skamma har vore for stor. No er ho heldigvis i ferd med å misse noko av grepet på oss. Kvar gong nokon står fram og fortel si historie blir det litt lettere for oss andre. Alle vi som lever liva våre i eit skjæringspunkt der vi lurar på om vi skal ta oss saman og ta ein dag til, eller om vi skal krype til korset og ringe psykologen. Kan Lene Marlin snakke om panikkangsten sin på Senkveld kan det hende vi også klarar å snakke med nokon om det som plagar oss. Det er fint.

Men likevel. Det er noko som skurrar litt. Det er eitt fellestrekk i ein heil del av forteljingane vi får høyre: Det er dei vellukka som får fortelje sine historier. Dei som ser ut som oss andre til dagleg. Dei som held problema godt pakka inne bak fasaden, unnateke når dei fortel oss om dei i etterkant. Det er dei som blir hylla for å vere opne. For å synleggjere psykiske problem. Og visst er det viktig at dei kjem til orde. Men kva med dei som ikkje er like velformulerte? Dei som ikkje klarar å halde dei psykiske problema sine på innsida til ein kvar tid? Dei som ikkje har lukkast med noko særleg? Dei som ikkje får skrive kronikkar, ha fast spalte i avisa, eller gjer seg særleg godt på TV? Slike som bror min.

Eg har ein ti år eldre bror som eg ikkje har sett på mange år. Det går nok betre med han no enn det gjorde den gangen vi budde i same hus, men heilt som oss andre blir han aldri. Han har ein del å stri med. Det har alltid vore noko rart med han. Han snakkar rart, setningane vert avleverte i eit noko spesielt tonefall. Han omtalar seg sjølv konsekvent i tredje person. Han går på ein påfallande måte. Han har ein framtoning som kan verke litt trugande for nokre. Svigermora til ein kompis er livredd for han, sjølv om det ikkje er nokon stor grunn til det. Han likar ikkje at folk ser på han, og han trur at dei ser på han heile tida. For å skjerme seg mot desse blikka går han oftast med ein plastpose som han held framfor den eine sida av andletet. Eller brukar handa. Noko som sjølvsagt får folk til å sjå på ham. At du er paranoid treng ikkje å bety at folk ikkje er ute etter deg. Bror min har gjort meir for å synleggjere psykiske lidingar enn det Lene Marlin nokon gong har gjort. Han synleggjer dei kvar gong han går ut døra. Det held med eit blikk på han for å skjøne at her har vi ei plaga sjel.

Spørsmålet er om all denne nye openheita om psykiske problem vi har vore vitne til i det siste gjer det noko lettare for slike som bror min å vere psykisk sjuk. Eller har vi berre skapt oss eit nytt skilje? Eit skilje der dei som ser ut som oss andre får vår velfortente hyllest for sin innsats og si openheit når dei møter veggen. Medan dei som ikkje ein gong når fram til veggen framleis må halde plastposen framfor andletet slik at vi ikkje ser dei? Vi må for all del fortsette å snakke om psykiske problem, også vi frå den vellukka middelklassa. Men eg har ein mistanke om at det er fleire grupper som kan trenge litt taletid. Slepp dei fram frå skuggane.

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #4

image

– Hallo, er det noen melkebønder her?

– Nei, vi har gått og laktos.

Hummer og kanari

Min indre ponni

prinsesse

Agnar Mykle skreiv ei novelle om ein gut som ønskjer seg ei hytte oppe under taket, og ein taustige han kan klatre opp til hytta i. Han spør far sin om hjelp, og faren hiv seg over prosjektet med liv og lyst. Han ser trehytta og taustigen som ein måte å gjenoppleve sin eigen barndom. Finne tilbake til den han ein gong var, før alt blei så vanskeleg. Han trur arbeidet med hytta og taustigen vil knyte sterkare band til sonen. Men i arbeidet med hytta skubbar han i staden sonen bort. Når hytta er ferdig klatrar sonen opp stigen, inn i hytta, og let døra igjen bak seg. Han vil vere åleine. Det er ingen plass for faren i sonens magiske rike. Har ein lagt barndommen bak seg, er det ingen veg tilbake. Ein kjem ikkje inn. Distansen er for stor. Eg gjettar på at alle foreldre kjenner på dette ein gong i blant.

Sjølv bur eg saman med to små menneske som mor deira hevdar er mine. Det er hyggeleg, det. Eg prøver å følgje litt med på kva dei er opptekne av. Når gutungen gav uttrykk for at Minecraft var noko han og kompisane var opptekne av, prøvde eg å sette meg litt inn i kva det gjekk i. Eg lasta ned spelet på PC’en, logga meg på ei verd, og bygde meg eit hus. Eg tenkte at om eg lærte meg spelet først, så kunne eg hjelpe sonen min med å meistre det etterpå. Det gjekk ikkje slik. Det gjekk to, kanskje tre dager, før den frekke slasken kunne mykje meir enn meg. No har han lært seg at om det er noko han lurer på får han betre svar om han spør YouTube enn om han spør meg. Fingrane dansar over tastaturet, PC’en min er teken i forvaring. Han snakkar om Minecraft frå morgon til kveld, og eg skjønar ikkje ein brøkdel av kva det er for noko alt saman. Herobrine, Slenderman, Ender Dragon, Zombies, Creepers og Villagers. Blablabla. Det er ei verd eg ikkje får innpass i. Ikkje av di han ikkje vil ha meg med, det vil han gjerne, men eg har ikkje sjangs. Eg heng ikkje med. Eg er gamal. Avlegs. Eg klarar berre ikkje. Hytta er ferdig, døra er lukka, og stigen er dregen opp. Heldigvis har eg fortsatt jentungen på snart fire. Hennar favoritt er seks søte ponniar som held til i landet Equestria. My Little Pony heiter serien, og om vi ikkje jagar ho vekk frå skjermen, kan jentungen sitje i timevis og sjå på dette. Eg tilstår at eg ikkje gjekk inn i ponniverda med same entusiasme som med Minecraft. Små ponniar med moral og bodskap om å vere venner, tolerante, og snille med kvarandre. Kva er er morosamt med det? Eg var skeptisk. Dette var skvip for småjenter, ikkje noko for vaksne menn. Så feil kan ein ta.

Det viser seg at verda er full av vaksne menn som likar My Little Pony. Bronies kallar dei seg. Brothers who love Ponies. Av og til kler dei seg ut som sin favorittponny, og dreg på ponniseminar. Bronycon, eller kva dei nå kallar det. Dette har blitt ein rimeleg stor greie, med tusenvis av deltakarar som elskar dei små hestane med dei store augene. Ja, eg veit kva de tenkjer. At disse folka. Menn. Som elskar My Little Pony. Dei må vere nerdar av verste sort. Sosialt tilbakeståande som aldri kjem til å få ligge med nokon. Om dei ikkje er homoar, då. Ja, kanskje er dei til og med perverse avvikarar heile gjengen? Etter å ha sett dokumentarfilmen om Bronies, veit eg at det ikkje berre er slik. Det er nok ein stor andel av broniane som aldri fekk sitje ved bordet til dei mest populære på High School, og du har den noko uglesette undergruppa Cloppers, som blir kåte, og masturberer til My Little Pony. Ikkje google det! Men clopperane blir ignorert av dei andre broniane, og det er ikkje mange av dei. Dei fleste vaksne som har lagt si elsk på My Little Pony er heilt normale menneske.

Etter å ha blitt tvangsfora med ponni morgon til kveld, er eg i ferd med å bli ein av dei. Og kvifor ikkje? Er det noko verda treng er det kjærleik og toleranse. Eg har omfamna min indre ponni. Taustigen heng der. Døra til hytta står fortsatt på gløtt. Det går nok ei stund før eg kler meg som Fluttershy og går på Bua, men eg og jentungen tek gjerne ein episode eller to for å lande etter jobb og barnehage. Ikkje forstyrr!

 

Page 1 of 1,05212345...102030...Last »
%d bloggers like this: