web analytics
Hummer og kanari

Høie og einsemda

Foto: David Hodgson CC By 2.0

Einsemda er Noregs usynlege folkehelseproblem, sa helseminister Bent Høie til VG før påske. Etter det har det vore umogleg å opne ei avis utan at nokon står fram og fortel kor åleine dei er i verda. Høies utspel kom i samband med at regjeringa la fram si nye rapport om folkehelsa, og timinga med påska gav full effekt for vår hardtarbeidande helseminister. Som vi veit er norske medium ekstremt opptekne av å fortelje oss at nokon sit heime og sniffar lim, medan dei fleste av oss nyt livet på fjellet i påskesola. Dei kasta seg over temaet. Dei vart rett og slett Høie på einsemd. Påska er tung for dei som ikkje har nokon. Ring ein venn i dag, så har du godt samvit til påskelammet i kveld. Mediestrategien gav full klaff, og i påskeveka og tida etterpå skal det godt gjerast å hevde at einsemda har vore eit usynleg problem. Men ta det heilt med ro. Tippeligaen sparka i gang igjen på andre påskedag, snart har vi gløymd dei einsame stakkarane igjen. Med eit mogleg unntak for Odd, som eg vonar blir åleine på toppen av tabellen. Det vanlege maset om kor mange barn som lir i sommar fordi foreldra deira drikk for mykje i ferien skal vi nok klare å oversjå når berre sola kjem og sender sine varme stråler ned i whiskyglaset vårt, der vi sit i hagen og døser.

Gladguten Thomas Hobbes, han med Leviathan veit dykk, meinte at vår arts naturtilstand var å leve våre korte og dyriske liv i einsemd og fattigdom. Han var nok prega av å ha levd i ein tid med borgarkrig og mykje religiøs strid, men om ein ser på tala VG gjer oss kan det verke som om den gamle galne engelskmannen var inne på noko. Fire av ti i aldersgruppa 16–24 år har vore plaga av einsemd dei siste to vekene. Blant dei over 80 år seier over tre av ti at dei er einsame. Røde Kors viste i 2013 til at 60 prosent av barn og ungdom i Norge har opplevd å vere einsame. Dei einaste som ikkje er veldig plaga av denne nye usynlege folkesjukdommen er folk som meg. Folk med små barn og for mykje jobb. Men det er nok berre fordi vi er for slitne til å kjenne etter. Tala er så høge at ein nesten må gni seg i augo.

Eg har skumma gjennom folkehelsemeldinga, og den er slik ein kunne vente. Full av fine ord og gode intensjonar. Litt mindre sterk på konkrete tiltak, og når alt kjem til alt er det kommunane si oppgåve å ordne opp. Eg likar at den seier at psykisk helse no skal likestillast i folkehelsearbeidet. Ei anerkjenning av at folkehelse ikkje berre er røykeslutt, bmi og fysisk fostring, men kanskje like mykje sosiale fellesskap og møteplassar.

Eg er litt skuffa over at ein ikkje tek konsekvensane av det, og seier meir om kor viktig kultur kan vere for å skape akkurat dette. Men det er jo berre eit halvt års tid sida regjeringa ville kutte midlane til den kulturelle spaserstokken, så ein bør kanskje ikkje vere veldig overraska over dette. Ordet einsam, eller einsemd, er nemnt 57 gonger i dokumentet, og det tydar vel på at dette er noko dei tek på alvor. Noko dei vil freiste å førebygge. Det er fint det. Men kor stort problemet er eigentleg problemet? Er vi ferd med å bli slukt av ein epidemi av einsemd, slik ein kan få inntrykk av?

Eg veit ikkje? VG skriv at ein vanleg definisjon på einsemd er å oppleve eit sakn av ønska kontakt med andre. Man føler seg rett og slett åleine. Men er ikkje det ein litt for vid definisjon? Alle kan vel kjenne på den følelsen av og til, utan at det gjer det til eit problem for dei fleste av oss? Einsemd er vondt og vanskeleg for dei som ikkje kjem seg ut av det, og demografi og andre faktorar er heilt sikkert med på å gjere det til eit aukande problem, men vi må skilje mellom dei som berre har ein litt tung langfredag i Aarhus, og dei som er på veg inn i ein kronisk tilstand. Eg har ingen tru på at over halvparten av våre barn og unge er så åleine i verda at det utgjer eit folkehelseproblem. Utan å bagatellisere, eg vil tru at tala er noko oppblåste. Dei som verkeleg slit med einsemd i Noreg i dag har meir samansette helseproblem å stri med. Angst, depresjon, rus og heile sulamitten. Det er min teori. Einsemda er eit vondt symptom, men kanskje ikkje det største problemet. Det er ikkje noko som kan løysast med eit kaffibesøk eller ein telefonsamtale? Men det kan jo hjelpe noko der og då.

Høie verkar å vere ein sympatisk mann. Det må gjere han til ein einsam mann i regjeringskontorene. Send han ei oppmuntring på Facebook-sida hans i helga, eg trur han treng det!

Bok og Film Prioritert

Hjorthen ser film: Hjelp vi raner Big Pharma

rp_RabidDogs-AB-01202.jpg
Fortvilelsen var stor når de så ferga Lavik-Oppedal legge fra kai akkurat i det de kjørte inn på fergeleiet. Heldigvis var det ikke søndagsruter

Jeg skal ikke påberope meg å være noen Mario Bava-ekspert. Jeg elsker Danger Diabolik uten forbehold. Jeg synes Black Sunday og flere av horrorfilmene hans er morsomme. Alt jeg har sett av ham har hatt noe ved seg. Selv den egentlig ganske dårlige viking-saken, Knives of the Avengers, som jeg ikke anbefaler på noen måte, hadde et eller annet som gjorde at jeg så den ferdig. For sin innflytelse på slasher-sjangeren vil han alltid ha en stjerne i min bok, selv om en del av katalogen sikkert vil føles noe datert i dag. Det fine med Bava var at han ikke var så veldig opptatt av penger. Når han lagde Danger Diabolik fikk han kastet penger etter seg, men brukte han dem? Neida. Bare det han trengte for å lage den filmen han ville lage. Resten sendte han tilbake.

Film er jo risikable greier sånn rent økonomisk. I 1974 lagde Bava en film som het Semaforo Rosso, altså Rødt lys. Før den fikk premiere døde imidlertid hovedinvestoren av filmen i en bilulykke. Produsenten gikk dermed konkurs, og filmen ble tatt i beslag av boet. Bava døde i 1980 uten at filmen hadde blitt sluppet, og enda skulle det gå atten år til før den dukket opp på VHS under navnet Cani arrabiati. Rabid Dogs på engelsk. Gærne hunder ville vi kanskje kalt den på norsk. Eller Hjelp vi raner Big Pharma. Dette var en røft klippet versjon av filmen, og Lamberto Bava, sønnen til Mario, mente at dette kunne bli en bedre film om han selv tok på seg klippejobben. Resultatet var en ny versjon av filmen, denne gangen kalt for Kidnapped, som kom på DVD i 2002. Jeg var litt usikker på hvilken av disse versjonene jeg egentlig så, men litt research har brakt på det rene at det er 2002-versjonen jeg har sett. Det er litt synd, for Bava-kjennere mener stort sett at 1998-versjonen er hakket kvassere. Noe jeg tror er riktig, basert på sammenligninger dere kan lete opp på YouTube om derer gidder. 98-versjonen er mørkere. Hvis dere skulle ta denne omtalen til følge, og faktisk bestille denne på DVD eller BluRay, kan det altså være greit å passe på at du bestiller en utgave der du får med begge versjonene. Uansett hvilken versjon du ser vil du få se en eksemplarisk film som viser hvor mye spenning det er mulig å få ut av ganske lite ressurser, bare man vet hva man driver med, og har en historie å fortelle.

Filmen begynner med et smell. Fire banditter i teite masker raner en bil som kommer med lønningene til de ansatte ved en farmasøytisk fabrikk et eller annet sted i Roma. Masse skyting, litt knivstikking. Bandittene får med seg pengene, men under flukten blir sjåføren deres skutt, og bilen får seg også en kule i tanken slik at de snart må dumpe fluktbilen og finne en annen utvei for å komme seg ut av byen. Løsningen er gisler. Først to kvinner, og så en middelaldrende kar med et sykt barn i bilen. Herfra og ut blir dette et slags sykt kammerspill der all handling foregår i, eller rundt, bilen mens de prøver å komme seg i sikkerhet.

Du går ikke ut av bilen uten solkrem Beate, du husker hvor solbrent du ble i fjor!

Mer spektakulært enn dette trenger jo ikke en film være. Om historien er god nok kan du lage filmen med mobilkameraet ditt. Nesten. Problemet med dagens filmer er ofte at man så sjelden føler at noe egentlig står på spill. Alt er spektakulært. Men det er bare CGI. Det er ingen som slår seg. Det var noe annet i 1974. I denne filmen er alt realistisk nok. Tenk den klaustrofobiske følelsen av å være innestengt i en liten italiensk bil sammen med tre skurker som allerede har bevist at de er rede til å drepe om det gavner dem selv. Eller om de bare har lyst. Det er disse tre som er de gærne hundene. Fæle folk. Å kalle dem karakterskuespillere vil nok være å overdrive her, det er ikke noe som helst subtilt over ondskapen, til tider overspiller de vel en smule. Men de har karisma, og funker fint i denne sammenhengen. Filmen er ellers spilt inn i 1974, og gir meg visse assosiasjoner til Wes Cravens Last House on the Left, og da vet dere kanskje hva slags film dere kan forvente dere. Det er skitne greier, men den holdt i hvert fall meg på kanten av stolen fra start til mål.

Konklusjonen må altså bli at Kidnapped, aka Rabid Dogs, er en skitten liten perle fra en svunnen tid. En brennfin svanesang for Italias master of horror. Jeg anbefaler den varmt.

Hummer og kanari

Shitty Shitty

3260243079_e1c94b28a8_o
Foto: Andreas Danz CC BY 2.0

Min første bil var ein Opel Rekord. 1973 modell. Eg kjøpte den for 5000 kroner i 1986. Det var ein gamal bil. Det er litt rart å enke på at eg i dag køyrer rundt i ein Toyota frå 1999. Den er altså seksten år gamal, og eldre enn Rekorden var når eg kjøpte den. Det føles ikkje slik. Bilane vart fortare gamle den gongen. Når eg sto på Shell i Skien med det gamle Opelvraket, og drøymde om ein strøken 1957 modell Chevy Bel Air, var det ein eldgamal bil frå ein annan tid. Men den var fortsatt ikkje så gamal at den var blitt veteranbil. I dag kan veteranbilane være frå 1984, og dei treng ikkje sjå spesielt gamle ut. Men altså. Eg kjøpte den Opel Rekorden. Det var ikkje eit spesielt godt kjøp, men vi hadde mykje moro med den i nokre månader. Børning på den gamle trebrua over kanalen. Cheeseburgere i bilen etter kveldsskiftet på papirfabrikken. John Fogertys Eye of the Zombie på den råtne kassettspelaren. Tom Stankel i baksetet, saman med ho heite med det raude håret. Han kom aldri nokon veg med ho, men skal ha for innsatsen. Ikkje noko å vere flau for, det var ingen av oss som fekk snøret i botn i 1986.

Men Rekorden varte ikkje så lenge. Eg trur det var i januar eg sa ja til å køyre nokon av kompisane til Gardermoen. Dei skulle til Syden. Turen inn gjekk fint den, men når eg skulle heimover igjen vart det trøbbel. Varmeapparatet slutta å fungere. Og så rauk vinduspussarane. På E18 var det kø som så vidt snegla seg avgårde, og det starta å snø. Eg hang ut av vindauget med ein kost kvar gang køen gjorde eit rykk framover. Ein plass mellom Oslo og Drammen vart eg påkøyrd bakfra. På eit eller anna vis kom eg meg heim att, og parkerte ei lita stund utafor gatekjøkkenet. Når eg skulle starte opp att ville ikkje bilen starte. Eg lot den stå, og gjekk hjem og la meg. Dagen etter starta den, men etter å ha køyrd ein kilometer eller noko slikt stoppa den igjen, og ville ikkje starte. Sånn holdt den på ein stund. Eg fekk på eit eller anna vis rulla bilen heim, men livet sto ikkje til å redde. Eg kunne ikkje mekke bil, og papirfabrikken var lagt ned. Eg hadde ikkje råd til å fikse den. Rekorden var dau. Den hadde sett si siste raudhåring. Sonen til gartneren fekk overta den som delebil i bytte mot vrakpanten. Fogerty sto fortsatt i kassetspelaren. Kvil i fred.

Eg kom til å tenke på den gamle Opelen tidlegare denne veka. Eg skulle køyre jentungen i barnehagen, satte nøkkelen i tenninga, vrei rundt, og så ville ikkje Toyotaen starte. Ian Fleming er mest kjend for å ha skapt James Bond, men hans aller siste bok var barneboka Chitty Chitty Bang Bang. Tittelen på boka er også namnet på bokas helt, ein stor og kraftig bil som både kan fly, køyre på vatnet, og redde barn frå skumle skurkar. Namnet fekk bilen etter lyden den laga når ein starta den opp. Chitty Chitty er lyden som kjem når ein vrir rundt nøkkelen, og så starta den alltid med to store smell. Når eg vrei rundt nøkkelen på Toyotaen sa den chitty chitty chitty som bare det, men den nekta å seie bang bang. Eg hadde ikkje noko anna val enn å betale 150 kroner i parkering til Fredrik W. Gulbransen, la bilen stå, ta jentungen på skuldrene og gå i barnehagen. Heretter heiter Toyotaen bare Shitty Shitty. Sida det eine hjulet låste seg på julaften, og gjorde bilen umogleg å køyre, har den vore like mykje på Flora Bil og Havneservice som heime. Er det ikkje det eine, så er det det andre. Eller det tredje. Er det ikkje det tredje kan du banne på at radiatoren er lekk. Eg veit ikkje kva som renn fortast ut. Vatnet på radiatoren, eller pengene på kontoen.

Min generasjon vart fostra opp med Springsteen på øyret og Smokey and the Bandit på video. Bilen vart eit symbol på håp, fridom, og alt som er fint i verda. Eg kjøpte det bodskapet, men eit langt liv har lært meg at det er feil. Det er ikkje mykje romantikk i moderne bilhald. Alt som kan gå galt, går galt. Punkterte dekk i iskaldt regn. Eksosanlegg som faller av i fartsdumpane i Svanheimvegen. Oljelampa som lyser raudt midt i Naustdalstunnelen. Batteriet som plutseleg ikkje vil meir i 20 minus i indre Telemark. Rådebank, kortslutning i det elektriske anlegget, diesel i staden for bensin på tanken. Pinjongfjæra som faller ned i sutterhjulet. Springsteen sang aldri om dette. Trans Am’en til Burt Reynolds starta alltid.

Etter eit par dagar på verkstad er Toyotaen friskmeldt igjen. Når dette kjem i avisa er den på full fart på påsketur. Uten Fogerty på stereoen. Men med NAF-medlemsskapet i orden. Kor galt kan det gå?

Hummer og kanari

Det perfekte kupp

Populærkulturen er full av tjuvraddar som vi kan heie på og identifisere oss med. Ein av mine favorittar er Omar Little frå The Wire. Omar er ein skurk, han ranar folk med hagle, men han har ein sterk personleg moral. Ein ting er at han ikkje brukar stygge ord, det gir eg faen i, men han tek vare på dei han er glad i, og ville aldri gjort nokon uskuldige fortred. Når han tek hagla fram frå frakken er det for å stele frå folk som ikkje ville tenkt to gonger om å gjere det same mot han. Dopdealarar og kriminelle element frå Baltimores skråplan. Skurkar som er verre enn Omar, som fortener det. Vit at folk får som fortent. 
 

Robin Hood var kanskje den første av desse beundringsverdige tjuvraddane, om han nokon gong fanst. Medan Englands rettmessige konge sat i fangenskap freista Johan Utan Land å tilrive seg krona. Robin Hood var ei torn i sida på han, og ikkje minst på sheriffen av Nottingham, slik som han herja rundt og stal frå dei rike og gav til dei fattige. Frank og Jesse James rana bankar, og fekk mykje sympati hos fattige bønder i Missouri. Populærkulturen gjorde Dillinger til ein glamorøs forbrytar.

Sjølv hugsar eg godt Helgenen. Helgenen var også ein slags Robin Hood-type. Han finansierte sitt playboyliv med pengar stolne frå korrupte politikarar, krigsprofitørar og anna avskum. Men grådig var han ikkje, han tok eit gebyr på ti prosent av verdiane han naska til seg, resten gav han til gode føremål.

Moralen er at det er greitt å stele, berre du held deg til å stele frå slike som ikkje gjer anna enn å gå rundt og vente på at ein gentlemanstjuv skal komme og rundstele dei, anten det no er Arsene Lupin, Thomas Crown, Gjest Baardsen eller Selena Kyle. Alle har vi ein gong tenkt på det perfekte kupp. Om vi kunne få fingrane i ein stor sum pengar, utan å risikere å hamne i fengsel, og utan at andre enn folk som uansett treng å få på kjeften vart ramma, ja då hadde vi hoppa på sjansen utan å nøle.
 

Eller kanskje hadde vi tenkt oss om to gonger? Populærkulturen lærer oss også at det ikkje finst noko som heiter easy money. Alt du kjem enkelt til vil før eller seinare snu seg rundt og bite deg i nasen. I «A Simple Plan» finn Hank eit styrta fly med millionar av dollar i cockpiten. Saman med to venner legg han ein enkel plan for å få pengane for seg sjølv. Det går sjølvsagt ikkje bra – slik alt går til helsike når jegeren Llewellyn Moss kjem over noko som ser ut som ein narkohandel som har gått gale i No Country For Old Men. Alle er døde. Moss tek med seg pengane som ligg der, i håp om at ingen kjem til å sakne dei. Men nokon saknar alltid to millionar. Ganske snart er djevelen laus. Sjølv i filmar der våre skurrete heltar lukkast i å få med seg det dei vil ha, ender dei likevel ofte i indre konfliktar som før eller sidan ender med at alt skjærer seg. Det perfekte kupp finst ikkje likevel. 
 

Etter at frekke tjuvar robba butikken min for verdiar for ein kvart million kroner denne veka, finn eg ein slags trøyst i det. Om ikkje politiet tek dei, kjem dei før eller sidan til få ein solid dose karma i hovudet. Brotsverk løner seg ikkje.
Nokre vil kanskje meine at tjuvpakket gjorde nettopp det perfekte kuppet mot butikken min. Vi taper omsetnad, eigendel, og må jobbe litt hardare nokre dagar for å få butikken opp att, men utover det får det ikkje all verdas konsekvensar. Livet går vidare. Det var ikkje som dei gongene eg har opplevd innbrot, eller forsøk på innbrot, i eigen heim. Det var mykje verre. Kvar gong tok det eit halvt års tid før eg sov att om natta. Eg hadde livlege fantasiar om korleis eg tok hemn over fyren som hadde øydelagt tryggleikskjensla i mi eigen heim. Omar hadde ordna opp med eit hånleg smil og ein kjapp replikk.

Eg kjem ikkje til å ha slike dagdraumar denne gongen. Tryggleikskjensla er ikkje truga. Denne gongen kan eg koste på meg å tenke at ei verd der alle fekk som fortent ville vore ei uuthaldeleg verd å leve i. Liberale tankar er så mykje lettare å halde seg til når ein ikkje er truga på noko vis.

Men vi må jo få stoppa svinepelsane. Har du tips om ei sølvgrå stasjonsvogn, ikkje nøl med å ringe politiet!

Hummer og kanari

Djuviks lov

hells angels photo
Photo by Richard Masoner / Cyclelicious

Eg veit ikkje om Firdapostens lesarar er kjent med Godwins lov. Eit delvis humoristisk framlegg frå den amerikanske advokaten Mike Godwin i 1990, mynta på diskusjonsforum og kommentarfelt på internett. Lova er formulert omtrent slik: Dess lenger ein internettdiskusjon går føre seg, uansett emne, jo meir sannsynleg er det at nokon kjem til å dra ein samanlikning som involverer Hitler eller nazismen. Det står ikkje i sjølve lova, men fleire stader utvikla det seg ein sedvane, der det vart slik at i det augneblikk nokon trakk fram Hitler eller nazismen var diskusjonen over, og den som nemnde nazistane hadde tapt. Sjølv har eg hengt rundt og krangla på internett i snart tjue år, og kan skrive under på at denne Godwins lov har mykje for seg. Hitler har det med å dukke opp, anten man diskuterer dei djupare aspekta ved Ringenes Herre, eller kranglar om kven som er best til å spele fotball av Liverpool og Manchester United. I Norge har vi vår eigen avart av Godwins lov. Her kallar vi det gjerne «å Hitle» debatten. Meininga er den same. Det er ein måte å påpeike at nokon har gått over styr, og dratt ei samanlikning så overdriven og perspektivlaus at ein kvar vidare debatt er umogleg.

Det var dette Frank Willy Djuvik gjorde tidlegare denne veka, når han samanlikna florapolitikarane sitt nei til skjenkeløyve til motorsykkelbanden Devils Choice med den sagnomsuste jødeparagrafen som nekta jødar og jesuittar adgang til riket i perioden mellom 1814 og 1851. Reint teknisk kan man seie at Godwins lov gjelder på internett, og ikkje for lesarbrev i avisa, og at jødeparagrafen i seg sjølv ikkje hadde så mykje med Hitler og nazismen å gjere, men i praksis er det same mekanismen som utløysast. Retorikken frå internettets diskusjonsfora har for lengst influert det offentlege ordskiftet i stor grad, og assosiasjonane ein får når jødeparagrafen nemnast gjer at det er heilt på sin plass å påkalle Godwins lov her. Alle skjønar at når ein samanliknar eit nei til skjenkeløyve basert på råd frå Politiet, med å nekta nokon adgang til Norge, då har ein fullstendig mista perspektiv på det ein snakkar om. Djuvik har Hitla debatten, og dermed tapt den med glans, før den i det heile tatt var kommen i gong. Det er litt synd.

Stridas kjerne er setninga: Det skal ikkje gjevast skjenkeløyve til klubbar som politiet definerer som kriminelle. Det er i forbindelse med kommunens retningslinjer for innvilging av skjenkeløyve ved enkelthøve. Setninga kjem vel da i staden for det som til nå har stått der, nemleg denne: Flora kommune, Informasjon og service innhentar uttale frå Politiet i Sogn og Fjordane på om dei har merknad til arrangementet eller til styrar/stedfortredar. I praksis er det kanskje ikkje så stor skilnad på desse setningane, men ein får det nedskrive at Politiets meining skal tidlegast stor vekt. I tillegg har dei teke inn noko om at kommunen erklærer såkalla 1-prosent klubbar og- miljø for uønskte i kommunen. Dette er openbert retta direkte til Devils Choice. Dette kan man sjølvsagt meine er både fint og flott, eller man kan meine at det er håplaus symbolpolitikk. Man kan til og med meine både det eine og det andre, slik eg gjer. Når MC-gutane med opne auge erklærer seg som eit Hells Angels-prospect er politikarane i si fulle rett til å sende eit signal om at dette likar dei ikkje, og at det kan føre til at det blir vanskelegare å få skjenkeløyve. Dette er kommunal forvaltingspolitikk, og ikkje noko brot på maktfordelingsprinsipp og menneskerettar. Samtidig er det meiningslaust å erklære ein lovleg klubb for uønskt i kommunen. Det blir berre tomme ord. Politikarane har ikkje reiskap i reiskapsboda som kan tvinge dei til å bytte ut Devils Choice-logoen med til dømes Furry Kittens from Hell, og vinke farvel til Hells Angels.

Same kva ein måtte meine om saka, dette kunne ha vorte ein spanande debatt som Bystyret sikkert kunne brukt fleire lange kveldar på. Dessverre blir det ikkje så mykje av det, etter at Djuvik Hitla debatten, og falt for Godwins lov. Det beste vi kan få ut av dette nå er at den spenstige samanlikninga mellom skjenkenekten til Devils Choice og jødeparagrafen faktisk opphevast til ei eiga lov. La oss kalle den for Djuviks lov, eg unner ham den. Den kan lyde slik: Om ein sett ein sak for mykje på spissen, kjem den til å punktere med eit smell så høgt at dei høyrer det heilt inn på desken i Bergens Tidende.

Page 1 of 1,06312345...102030...Last »
%d bloggers like this: