web analytics
Hummer og kanari

Robotane kjem!

robot photo
Photo by firepile

Her er ein deprimerande tanke. Når du står opp om morgonen, lat oss seie klokka åtte, sidan det er laurdag i dag. Då har du allereie brukt opp om lag 33 prosent av dagen din. Det er ikkje småtteri. Tenk litt på det. Før du har fått gnidd søvnen ut av auga, sett på kaffien, og henta laurdagsavisa i postkassa er ein tredel av dagen unnagjort. Kasta bort. Eg kunne lagt til at den verkeleg deprimerande tanken er at herifrå og ut er sjansen stor for at det berre kjem til å gå nedoverbakke, men som sagt, det er laurdag. Lat oss halde døra på gløtt for at det blir ein god dag litt til. Lat oss halde håpet høgt i hevd.

Greitt. Nok. Håp. Når du vaknar klokka 08.00 på mandag har du også brukt trettitre prosent av dagen din, men du rekk ikkje tenke på det. Du må skunde på og komme deg ut av døra slik at du kan bruke den neste tredelen av denne dagen på lønnsarbeid. Det er her eg føler at framtida har svikta aller mest. Vi som var barn på syttitalet hadde ei sterk tru på at framtida ville ha mykje gøy å by på. Hadde du spurt meg i 1976, ville eg vore overbevist om at mesteparten av arbeidet vårt i 2016 ville vore overlate til robotar. Nesten ingen gjekk på jobb lenger. I allfall ikkje kjedelege jobbar. Alt dette ville vore overlate til våre venner i metall med kunstig intelligens og blinkande lys. Husarbeid også. At vi framleis må tømme oppvaskmaskina sjølv, i 2016, i verdas rikaste Noreg, er ein enorm skuffelse. Eg vil ha framtida, og eg vil ha ho no. Statistisk sett har eg snart brukt opp to tredjedelar av livet. Det hastar å få det her på plass.

Ein skal vere forsiktig med kva ein ønsker seg. Plutseleg kan ein ende opp med å få det. Det er ein ting å ha fri fordi ein meinar ein har fortent det, og vil det sjølv. Noko heilt anna er det å ha fri fordi ingen har bruk for deg lenger. Utan at det har blitt gjort noko stort nummer av det er robotane på full fart inn i norske avisredaksjonar. NTB har utvikla ein robot som skal rapportere frå fotballkampane i eliteserien. Den kjem etter alt å dømme til å få sin debut i forbindelse med dei tradisjonsrike 16.mai-kampane. På sikt skal det vere mogleg å tilpasse denne fotballroboten, slik at kampreferatet kan vinklast etter kva avis det skal stå i. Det vil altså vere mogleg å gjere roboten til Florø-patriot i Firdaposten, medan den heiar på Førde i Firda. Og dette er berre starten. I USA har dei robotar som tek seg av både finansjournalistikk og baseball. Om dette verkeleg tek av er det ikkje lenge før dei har laga ein robot som kan skrive denne laurdagsspalta for meg. Det er sikkert ikkje vanskeleg ein gong. Det er berre å mate alle tekstane mine inn i ein database, og når eg kjem til torsdag kveld vel eg berre eit dagsaktuelt tema, og så fiksar roboten resten. På betre nynorsk, utan slurv og skrivefeil. Vitsane blir neppe dårlegare av det. Ein kunne til og med tilpasse den for kvar enkelt lesar. Høgreveljarar får den versjonen der eg gjer narr av Ola Teigen. Ap-veljarane får den der eg henger ut Hanne Husebø Kristensen på det grovaste. Samlingslista får den versjonen der eg latterleggjer Samlingslista, for sjølv for robotar er det grenser for kva som er mogleg å få til. Dette kan ved første øyekast høyrast forlokkande ut. Spørsmålet er berre kven som skal få lov til å fakturere Firdaposten. Eg eller roboten? Eg trur ikkje svaret går i min favør.

Vi brukar altså om lag 33 prosent av dagen vår på å sove. Så står vi opp og brukar om lag den same tida på jobb. Då har vi ein tredjedel igjen der vi må gjere alt det som kvardagen krev av oss. Betale rekningar. Handle inn til middag. Hjelpe med lekser. Sleppe ut katta. Svare på jobb-epost. Seie ja til telefonseljarar sjølv om ein meiner nei. Klippe plen. Beise platting. Skifte dekk på bilen. Dusje. Ete. Slippe katta inn att. Og så er det plutseleg leggetid utan at ein har fått gjort noko av det ein har lyst til å gjere. Men hei, trettitre ganger tre blir jo nittini. Vi har framleis ein prosent igjen som vi kan gjere akkurat kva vi vil med. Alt er ikkje håplaust likevel. – Hei beibi, eg synest du ser litt støvete ut der borte, kva seier du til at eg feier over deg i kveld?

– Robotstøvsugar? Ja kjære, klart vi kan kjøpe det. Ikkje noko problem. Eg går på Elkjøp no.

Hummer og kanari

Zombiar! Spring!

zombies photo
Sjølv om det
fortsatt er bikkjekaldt ute vågar eg meg på å slå fast at våren er her. Det er stort sett fint. Fint at det er mogleg å sjå sola. At kvitveisen stikk hovudet fram. Greitt at jentungen klarar seg med eit lag mindre når ho skal i barnehagen. Men alle medaljar har ei bakside. Brandsøyåsen kan til dømes no erklærast fri for både snø og is. Det finst ikkje lenger nokon unnskyldning. Spegelet på veggen der avslører at status etter ein haust og vinter prega av studier, jobb og latskap, er at kroppen er feitare enn den burde. Dette heng ikkje på greip, eg må ta grep. Ut å gå, og Storåsen dug ikkje. Ja folkens, eg har vore på årets første tur på Brandsøyåsen! Eg trudde ei stund at det også skulle bli den siste.

Å karre seg opp på Brandsøyåsen, eller K3 som eg kallar den, krev ganske mykje viljestyrke for ein mann på over 100 kilo som er på full fart nedoverbakke, men kjempar i mot så godt han kan ved å gå oppoverbakke når han har tid. Ja, det er meg sjølv eg snakkar om. Om eg skal ha nokon sjanse til å nå toppen må eg overdøyve kroppens skrik om hjelp. Hjernens forsøk på å seie til meg at eg skal døy snart uansett, eg kan like gjerne kose meg den tida eg har igjen. Vonde ankler og tung pust. Skal eg lukkast må eg ha noko som distraherer meg. Får tankane vekk frå alt som er vondt og vanskeleg. Vanlegvis brukar eg musikk, høg musikk i høyretelefonar, pluss ein app som fortel meg kor langt og sakte eg har gått. Men no ville eg gjere noko nytt. Eg hadde lese om ein app ein kunne laste ned: Ei slags blanding av lydbok og treningsdagbok. Ei bok der du sjølv var helten i historia. Zombies Run! heitte den. Eg lasta den ned, og håpa den kunne hjelpe meg til topps.

Etter å ha parkert bilen tok eg på meg høyretelefonane, trykte «start» og vart kasta rett inn i handlinga: Eg sat i eit helikopter på veg til ei forskansing der nokre få menneske heldt stand mot zombiane. Vi hadde med forsyningar, men plutseleg vart vi skotne ned. Eg overlevde og på øyret hadde eg radiokontakt med forskansinga. Dei kunne sjå kor i terrenget eg var, og dei kunne sjå kvar zombiane samla seg. Dei sa kvar eg skulle gå, og når eg måtte være på alerten. I starten var det roleg og lett. Zombiane gjekk mot det styrta helikopteret, medan eg var på full fart mot forskansingas trygge portar.

Full fart er ei overdriving. Eg har berre to alternativ når eg går på Brandsøyåsen, eller Mount Føkk Off som eg kallar den: Anten går eg, eller så går eg ikkje. Når eg ikkje går står eg ofte bretta dobbelt og leitar etter pusten. Og vilje til å leve vidare. Eg frykta at mangelen på eit ekstra gir skulle bli eit problem om eg på eit eller anna tidspunkt fikk nærkontakt med zombiane, og diskuterte heftig med meg sjølv om det var ok å avbryte turen om eg faktisk vart eten opp på vegen. Eg rakk ikkje å konkludere før stemma på øyret åtvara meg om at det var ein skokk med levande døde ikkje langt unna. Eg gjorde nok lurt i å sette opp farta.

Eg gjorde eit forsøk. Eg gjorde det. Ikkje at eg trur det var synleg med det blotte auget, men eg freista å auke skrittfrekvensen. Eg krumma nakken og gjekk på, medan stemma på øyret oppmuntra meg. Men zombiane kom nærare. No kunne eg høyre dei. Dei pusta og kveste. Eg kunne høyre skritta deira bak meg. Stygge, marketne zombieføter som klaska mot asfalten. Det var då voldsomt så realistisk dette skulle vere, tenkte eg, og prøvde å la vere å snu meg. Eg gjekk på det eg klarte, men skritta kom nærare og nærare. Klask Klask. Haha, dette var nesten litt skummelt. Klask Klask. No tar dei meg, tenkte eg, og kika meg til sida. Rett i andletet på ein middelaldrande friskus med Burt Reynolds-bart og blå treningsjakke. Eg skvatt så eg heldt på å hamne i grøfta. Burt nikka med hovudet og halsa forbi. Det var ikkje nokon tvil om kven av oss som var zombien, for å seie det slik.

Like etter kunne stemma på øyret trøyste meg med at eg hadde klart å komme meg unna zombiane i denne omgang. Bra jobba. Eg var allereie halvvegs oppe, om eg la godviljen til. Kanskje kom eg til å overleve dette her likevel?

Og det gjorde eg.

Hummer og kanari

Kvardagsmirakelet

514466114_54636c682e_o

Spør du meg er det ei lita skandale. Vi brukar store deler av livet på å legge oss når vi er vakne, stå opp når vi er trøtte, og etter 200.000 år på jorda har vi framleis ikkje utvikla betre måter å organisere liva våre på.

Det er det same kvar einaste morgon i veka heime hos meg. Vekkerklokka hyler på det tidspunktet eg, når eg er vaken, meiner det hadde vore kjekt å stå opp. Då er det rekna inn god tid til påkledning og frukost. Sonen kjem seg på skulen i god tid. Dotter i barnehagen. Eg sjølv på plass i butikken lenge før gitteret skal opp. Det burde vere overkommeleg, likevel er det aldri slik det går føre seg.

Når klokka ringer treng eg alltid berre fem minutt til på øyret. Og trykker på slumreknappen. Når dei fem minuttane har gått, har eg framleis tid til fem minutt til, så historia gjentek seg. Heilt til klokka har blitt så mykje at eg faktisk må stå opp. Då trykker eg på slumre ei gong til, og tenker at no skal eg stå opp, eg skal berre telle til ti først. Men innan eg har komme til ti har eg sovna igjen, og vips har det gått fem minutt til.

Til slutt oppstår eitt av verdas store paradoks: Eg karrar meg opp på beina. Augo langt bak i skallen. Stavrar meg forsiktig forbi henslengde kosedyr, leikevåpen og legoklossar med lisens til å drepe. Eller allfall lemleste ei naken fot. Inn til dei søte små som ligg der under dyna og søv sin søtaste søvn.

Og etter at eg sjølv har brukt minst ein halvtime med slumreknappen for å opparbeide mot og krefter til å starte dagen, forventar eg at ormeyngelen sprett opp med ein gong eg seier namnet deira. Skulle dei vere litt treige med å vakne er det ikkje mange minuttane som skal til før den strenge stemma dukkar opp. Er dette rettvist? Sjølsagt ikkje, faktisk er det høgst urimeleg. Viss Gud ville at vi skulle sprette opp av senga om morgonen, hadde han sørga for at vi sov i brødristarar, alle saman. Likevel skjer dette kvar einaste dag, og det kjem til å skje igjen på mandag.

Slik er det å oppdra barn. Ein møter seg sjølv i døra heile tida. – Heihei, der var du igjen, ja. – Hyggeleg, hyggeleg. Ikkje noko snacks før middag, seier vi, men sjølv proppar vi gjerne i oss ein Topp-Ris på veg heim frå Spar. «Hugs no på at du må gjere noko anna enn berre å sitte med trynet i ein skjerm også då, viktig med frisk luft og aktivitet også», seier vi, medan vi sjølv slit med mobilnakke, musearm og skjelv på hendene om det er meir enn ti minutt sidan vi sjekka Facebook sist. Vi masar hol i hovudet på gutungen om at han må gjere lekser når han kjem heim frå skulen, slik at han ikkje blir sittande i siste liten, rett før leggetid, og slite for å bli ferdig i tide. Men kvar forbanna torsdag sit eg sjølv oppe halve natta med denne spalten, berre fordi eg sjølv ikkje gidd å gjere noko før eg er heilt nøydd. Hallo, kven er det som ringer på døra? Åja, det er visst berre meg sjølv. – Hei hei, der var du i dag også. Takk for sist.

Ungane har gjennomskoda korleis det heng saman forlengst. Likevel held vi på med dette narrespelet. Dag ut og dag inn. Eitt sett reglar for oss vaksne. Eitt sett reglar for dei små. Vi har vel ikkje noko anna val. Dei kan ikkje gå heilt på sjølvstyr heller. Det skulle tatt seg ut. Då eg var liten var det berre to ting som var verkeleg farleg: Plastposar, for dei kunne kvele deg, og paraplyar, for dei kunne stikke ut augo dine. No i 2016 har det blitt slik at ein gladeleg let ungane leike med både plastposar, paraplyar og ladde våpen, berre dei loggar seg av internett for ei lita stund. Eller slår av TV’en og stikk ut i hagen slik at eg kan sjå på Netflix i staden. Medan eg gnafsar i meg ein hasselnøtt-is før middag.

Det er jo slik med barneoppdragelse at alle andre gjer det feil. Det er berre du sjølv som gjer det riktig. Alle som nokon gong har vore innom gratiskinoen på syttande mai, eller jobba ein sommar i ein leikebutukk, veit at slik er det berre. Andre folks barn er ute av kontroll. Dei er som ville dyr. Dei skulle vore tjora fast og ikkje sleppte lause før dei var 25.

Likevel går det bra med dei fleste. Om dei berre er heldige og held seg unna kriminelle miljø og DNB veks dei stort sett opp til dugelege folk alle saman. Trass i barneoppdragelsen og alt anna vi utset dei for. Eit mirakel i kvardagen, spør du meg.

Hummer og kanari

Du er ikkje særleg smart

stupid photo
Photo by araña702

Om du er som meg, er du møkk lei av å lese om kommunesamanslåing. Dei siste vekene har eg nådd maks dose og må seponere. Eg orkar ikkje lese eit einaste argument til. Det er det same om det er ja eller nei, eg vil ikkje ha det. Du kan stappe alle argumenta i eit par svarte søppelsekkar og kaste dei på storbosset om eit par veker. Hei, kva skjer forresten med storbosset om vi går inn for samanslåing med indre? Har nokon tenkt på det? Hæ? Frank Willy? Jacob? Har de tenkt på det? Må vi køyre storbosset til Førde heretter? Alt skal jo til Førde, seier dei. Gjeld det storbosset også? I så fall skal eg fakerten døtte meg køyre all skiten eg har i kjellaren inn i lyskrysset og sette det frå meg på trappa til Olve Grotle. Dei kan ta flyplassen og kystvegen for alt eg bryr meg, men storbosset skal dei halde seg langt unna. Jævlane!

Sorry. Der glapp det for meg igjen. Eg hadde verkeleg ikkje tenkt å skrive meir om denne saka. Det siste nokon trenger er fire tusen teikn til med bla-bla om kvifor eg seier ja eller nei til kommunesamanslåing. Kven høyrer på ein innflyttar uansett? Kva veit vel eg om tidlegare tapte slag og bitre gamle historier? Ikkje ein døyt, eg kan berre dra meg tilbake dit eg kom frå og slå saman nokre kommunar der i staden. Tinn og Hjartdal til dømes, men det er det vel ingen som veit kor er. Nei, eg hadde verkeleg ikkje tenkt å skrive om kommunesamanslåing i dag. Eg gjekk faktisk til det skritt at eg kjøpte meg ei bok som eg håpa skulle gje meg inspirasjon til å skrive om noko anna denne gongen. Eg kjøpte boka You are not so smart, og håpa at den skulle få dytta Stor-Førde inn i gløymsla, saman med det steindaude kystalternativet. Det gjekk ikkje heilt etter planen.

Boka handlar om korleis det er å vere menneske. Gjennom å vise til eit stadig aukande berg av forsking fortel forfattaren David McRaney oss at vi går rundt og trur at vi er rasjonelle, logiske og intelligente menneske som ser verda slik ho verkeleg er, men eigentleg har vi stort sett ikkje peiling. Vi lurer oss sjølve. Vi handlar først, og etterpå diktar vi opp ei historie om kvifor vi handlar som vi gjer. Men sanninga er at vi størsteparten av tida ikkje har peiling på kvifor vi handlar som vi gjer, tek dei vala vi tek, eller tenker dei tankane vi tenker. Vi er lette å manipulere, og stort sett dumme som brød. Alle saman. Eller, som eg tenkte då eg las dei første kapitla i boka: Dette forklarar mykje, dette gjeld jo særleg dei tullebukkane som vel å seie nei til ei stor Sunnfjord-kommune. Haha, dei er korka, og dei veit det ikkje ein gong! For sjølv er eg sjølvsagt godt over middels intelligent, ser verda akkurat slik som ho er, og har dei skarpaste argumenta i debatten. Eg er smart. Det er dei andre som er idiotar. Alltid.

Sanninga er at vi er like blinde for motstandarens argument, alle saman. Både vi som har rett, og dei som tek feil. Det er difor ein stadig ser at folk skriv at dei verkeleg ikkje har sett nokon gode argument for det standpunktet om kommunesamanslåinga dei ikkje er einige i, sjølv om lokalavisa og Facebook har vore fulle av argument frå begge sider i vekevis. Nokon av dei gode, nokon av dei ganske dårlege, sant nok, men vi tek berre omsyn til dei som passar vårt eiga syn. Folk som driv og forskar på dette, kallar det for kognitiv bias. Vi har alle eit predisponert perspektiv, ei innarbeidd oppfatning av korleis ting heng saman. Eit bias. Alt som ikkje stemmer med vår oppfatning av røynda, vil virke negativt. Kanskje til og med truande. Det kognitive biaset oppstår når vi ikkje klarar å ta eit steg tilbake, ta til oss ny informasjon og sjå på våre eigne oppfatningar i eit rasjonelt lys.Vi trur som regel at vi er gode på det, men i røynda har dei fleste av oss ein god del å gå på.

Nei, boka hjelpte meg ikkje til å skrive om noko anna enn kommunesamanslåing, men den fekk meg til å innsjå at argument ikkje er så viktig. Eg kan skrive kva eg vil. Dei fleste har no ei aning om kva side av gjerdet dei kjem til å falle ned på når dei går til urnene. Det finst ikkje argument igjen som kan endre på noko særleg nå. Eg kan like gjerne berre skrive at eg kjem til å stemme JA på måndag, og det bør du også gjere. Ikkje lytt til ditt kognitive bias, berre gjer som eg seier. For eg veit trass alt best, og du veit det er sant. Om du berre tenker etter. Godt val.

Bok og Film

Dirty Harry is a Rotten Pig i filmklubben

dirty harry photo
Photo by joxin

Clint Eastwood trenger kanskje ikke noen nærmere introduksjon, men jeg har tenkt å gi ham en likevel. I hvert fall en liten en. Han er kanskje det største amerikanske Hollywood-ikonet de siste femti år, mest som skuespiller så klart, men også som regissør. Selv om han forsåvidt har sine begrensninger på begge områder. Det er selvfølgelig diskutabelt hva som er han virkelige mesterverk, men siden det passer med det narrativet jeg tegner opp her i dag, vil jeg hevde at det er The Unforgiven, fra 1992. Nådeløse menn het den på norsk. Her har Eastwood både hovedrolle og regi, og det er en fin film som vi på et eller annet tidspunkt absolutt burde vurdere å vise i filmklubben. På det aller siste bildet i The Unforgiven. Etter rulletekstene, kommer teksten. Dedisert til Sergio og Don. Hans to store mentorer. Sergio er selvfølgelig Sergio Leone. Mannen som hentet Clint Eastwod over til Italia, og gjorde ham til superstjerne gjennom den såkalte Dollar-trilogien. Men hvem var Don?

Don, eller Donald, het Siegel til etternavn. Født i 1912, død i 1991, etter en lang karriere i Hollywood. Han fikk seg jobb på biblioteket hos Warner Brothers, fordi han kjente produsenten Hal Wallis, og derfra jobbet han seg opp til sjef for montasjeavdelingen. Her var han regissør for et ukjent antall montasjer, blant annet var det han som lagde åpningssekvensen i Casablanca, som vi jo viste for ikke så lenge siden. Men han ville opp og fram, han regisserte et par kortfilmer som han vant Oscar for, og etter det var det ikke mangel på jobb. Han viste seg å være en dyktig regissør. Han fikk ting gjort. Han holdt budsjettene. Han fikk mye ut av lite. Han regisserte den første og originale Invasion of the Body Snatchers. Han regisserte Elvis i Flaming Star, som er en av de få Elvis-filmene som har litt kvalitet over seg. Han jobbet med Steve McQueen i Hell is for Heroes, og med Lee Marvin i den veldig fine The Killers. Og så, mellom 1968 og 1979 samarbeidet han med Clint Eastwood i fem filmer. Fem filmer som skulle sette sitt preg på Eastwood som skuespiller, som macho-ikon også utenfor westernsjangeren, og ikke minst som regissør.  En av dem var Dirty Harry.

Dirty Harry er basert på et manuskript som egentlig het Dead Right. Det hadde befunnet seg i det som man gjerne kaller for post-production-helvete en god stund, uten at man fikk realisert det. Opprinnelig hadde man tenkt seg John Wayne i hovedrollen, men han syntes den ble for voldelig og han likte ikke moralen i den. En stund var Frank Sinatra bekreftet i hovedrollen, men han trakk seg ut før filmingen begynte, og prosjektet falt i fisk. Etterhvert ble vel omtrent alle mannlige skuespillere med et vist machopreg tilbudt rollen. Steve McQueen takket nei, for han hadde gjort Bullit noen år før, og var lei av å spille politimann. Robert Mitchum ville ikke. Paul Newman takket nei fordi han ikke likte politikken filmen sto for, men han mente produsentene burde spørre Clint Eastwood. Det gjorde de, og han takket ja men kun på betingelse av at Don Siegel fikk jobben med å regissere. Det fikk han, og resten er vel i grunnen historie.

Til tross for en lang og suksessrik karriere har aldri Don Siegel oppnådd status som en stor regissør. Han er ikke der oppe med John Ford, Howard Hawks, eller for den saks skyld Martin Scorsese. Synet på Siegel er delt. Enten ser man på ham som en håndverker, riktignok en dyktig håndverker, men likevel en regissør uten de visjonene og ideene som kunne løftet ham opp blant de største. Han er ingen auteur, for å si det slik. Eller så ser man på ham som en høyrevridd halvfascist som lagde en håndfull filmer fulle av rasisme og kvinnehat. Hvis det er den oppfatningen man har av ham, så er det i stor grad på grunn av nettopp Dirty Harry. Den traff publikum, men kritikerne var langt vanskeligere å vinne over. Både Pauline Kael og Roger Ebert, de mest toneangivende kritikerne i USA, stemplet filmen som fascistisk. Og i The Harvard Crimson skrev Garrett Epps om denne nye bølgen med ny-fascistiske filmer som overfalt kinoene. Han nevnte tre eksempler, The French Connection, Straw Dogs, og Dirty Harry, og dette var forferdelige greier. Dirty Harry var den verste av dem. Det var en film uten nåde. Volden var den verste han hadde sett. Budskapet var et frontalangrep på selve konseptet lov. Samfunnet har ikke noe annet valg enn å gi sine beste menn, som Dirty Harry Callahan, frie tøyler til å handle slik de finner det best, i krigen mellom godt og ondt. Er det for mye å be om, spør han i sin konklusjon, at disse filmene ikke blir laget? Vi trenger ikke flere lover som styrer hva som kan, og kan bli vist, men vi kan alle legge press på produsenter og distributører slik at de slutter å tilby oss fascistisk propaganda og sado-masochistiske våte drømmer. Hvis vi ikke gjør det vil vi snart finne våre skjermer komplett fylt opp med skrikende ansikter, knuste tenner, og elver av rødt rødt blod.

Så Dirty Harry var kontroversiell. Den gjorde mange veldig sinte. Feminister protesterte med plakater med påskriften Dirty Harry is a rotten pig. I dag er det kanskje vanskelig å se hvorfor? Vi har sett varianter av dette så mange ganger. Jeg holder på å se andre sesong av Daredevil for tiden, og i går tok jeg meg selv i å tenke at Epps faktisk fikk rett i sin alarm. Skjermene våre ER fylt av skrikende ansikter, brukne armer og ben, og elver av seigt rødt blod. I dag er det ingen som reagerer på volden i Dirty Harry. Vi ser verre ting på mainstream TV hver dag.

Jeg tenker at hvis man skal spissformulere litt, så kan man si at Don Siegel med Dirty Harry ga oss en forsmak på Donald Trump. Kanskje var det her Trump egentlig begynte? Det er en film som på mesterlig vis kobler seg på den frykten mange går og kjenner på. Frykten for endringer. Frykten for innvandrere. Frykten for normoppløsninger. For hippier, for seksualitet som skiller seg fra flertallet. Aller mest er det en film som kobler seg på forakten for systemet. For the establishment. For snørrhovne intellektuelle. For virkelighetsfjerne byråkrater. For sosiologer og krimologer som er mer opptatt av kriminelles rettigheter, enn ofrenes lidelser. Litt avhengig av hvor i det politiske landskapet man befinner seg er det en høyrevridd våt drøm, eller et høyrevridd mareritt av en film. Og den kom i en brytningstid i Amerika. I et samfunn preget av borgerrettighetskamper i sør. Av ungdomsopprør. Av fri sex. Av vietnamkrigen Den treffer en nerve, og det er gjort så dyktig at vi sitter og heier på Dirty Harry, selv om han kanskje er en fæl fyr som gjør foraktelige ting, om vi tar oss tid til å stoppe opp og tenke.

Ellers er filmen tydelig på sin arv til westernsjangeren. Egentlig er Dirty Harry bare Eastwoods karakter fra Dollar-trilogien eksportert til litt mer moderne tid. Eller kanskje er han egentlig John Waynes karakter fra The Searchers, som vi jo viste for en stund siden. Ethan Edwards, den rasistiske revolvermannen besatt av mordlyst og hevn? Eastwood repeterer i hvert fall Waynes klassiske That’ll be the day-replikk fra nettopp The Searchers her i Dirty Harry, og Edwards og Callahan har noen likhetstrekk.

Nå hørtes det kanskje ut som om jeg ikke liker filmen, men det gjør jeg altså, og i ettertid har den da også fått atskillig mer anerkjennelse enn den opprinnelig mottok. Man kan velge å problematisere den, men å kalle den fascistisk er å dra den for langt. Eastwood selv mener at Dirty Harry er en demokrat og en liberaler med et blødende hjerte innenfor sitt steinharde ytre. Men man kan også velge å bare lene seg tilbake og la seg underholde. Jeg tror egentlig det har mest for seg. God fornøyelse!

Page 1 of 1,08512345...102030...Last »
%d bloggers like this: