Hummer og kanari

Slik knuser du einsemda

Helgas Firdapostspalte er inspirert av Wilcos fine How to fight loneliness, Peep Shows Mark Corrigan, og tre julebord på tre dager.

coolpigKorleis nedkjempar du einsemda, spurde det eminente amerikanske poporkesteret Wilco for nokre år tilbake. Dei gav svaret sjølve. Smil heile tida. Flekk tenner til det meiningslause. Kvess dei med løgner. Le av alle vitsar, fyll hjartet med røyk. Men smil. Heile forbanna tida. Slik nedkjempar du einsemda. Eit smil av gangen. Eg er skeptisk. Det er mogleg det fungerar på eit vis i sjølvaste statane, der Wilco kjem i frå, men her i gamle Norge går det ikkje. I allfall ikkje på Vestlandet. Her blir vi nervøse av folk som smiler heile tida. Kva gjer den austlendingen her, kan vi tenke. Kva er det han går rundt og gliser av? Kva er det som skal sentraliserast og leggjast ned no? Nei, nordmannen går ikkje rundt og smiler når han er einsam, men kva gjer han? Korleis går han til kamp mot den tomme kjensla i brystet og mistanken om at alt er meiningslaust? Jau, han går på julebord. Så ofte han kan. Drikk for mykje. Ler av alle vitsar. Fyller arteriane med ribbefett. Og et. Heile forbanna desember, og halve november med. Slik gjer han det. Eller iallfall eg då.

Eg har berre eit vagt minne om det første julebordet eg var på. Det må ha vore før eg starta på skulen, ein gong i førre århundre. Foreldra mine hadde vel ikkje barnevakt, og måtte dra meg med på slep. Eg hugsar ikkje stort. Mest ei kjensle av å vere utilpass, og så hugsar eg grisehovudet med eit digert eple i kjeften. Eg var for liten. Eg hadde ikkje ordforråd til å tenke det, men kjenne det gjorde eg til gagns. For ein barbarisk skikk. For nokre merkelege folk. Kva gjer vi her? Kor tid kan vi gå heim? Dette grisehovudet gjorde eit sterkt inntrykk på eit sart lite barnesinn. Eg vart merkt for livet. Det hadde truleg vore betre om dei berre hadde gitt meg eit glas med akevitt for å roe nervane.

Det er nok hovudsakleg fordi eg ikkje orkar å kjenne etter, men det er altså ikkje mykje eg angrar på her i livet. Ein ting skulle eg likevel ønskje eg hadde gjort annleis. Eg skulle ha slått meg på flaska mykje tidlegare. I unge år hadde eg eit svært vanskeleg forhold til alkoholen. Med unnatak av ein liten smak her og der i tenåra, drakk eg ikkje ein drope alkohol før eg var godt over tredve. Eg hadde lese ein plass at kvart tredje barn av alkoholikarar sjølve endar opp som slave av flaska. Sidan bror min var paranoid schizofren, og systera mi var pedagog, var reknestykket enkelt. Det var eg som var utpeika til å føre den stolte alkoholikerarven vidare. Men det skulle vi bli to om, tenkte eg. Eg var ikkje den som aksepterte min skjebne heilt utan sverdslag. Eg skulle iallfall ikkje bli som far min. Ikkje på vilkår!
Det var tåpeleg av meg. Eg angrar som ei bikkje. Har de nokon gong forsøkt å vere edru på eit julebord? Tenk då korleis det er å vere edru på alle julebord. Det er å jamføre med sosialt sjølvmord . Om det er slik eg starta denne spalta ned å hevde: At vi går på julebord for å nedkjempe einsemda, så kan eg avsløre at det ikkje verkar. Ingen i heile, vide verda er meir einsam enn ein introvert, sosialt utilpass og edru person på eit norsk julebord i desember.. Eg skulle ha drukke meg kanakkas. Eg skulle hatt konstant promille frå midt i november til langt ut i januar. Eg er viss på at det hadde gjort meg til eit meir harmonisk menneske. Den juleturen til Aalborg, der vi hamna på strippeshow og horehus, hadde blitt mykje meir interessant med eit par snaps under vesten. Om ikkje anna hadde eg sluppe dei evinnelege samtalene seint på kvelden, der drita kompisar på død og liv måtte fortelje meg kor mykje dei beundra meg for mitt standpunkt om å ikkje drikke alkohol. Gud hjelpe meg. Er det rart eg til slutt bukka under og fann fram vinopnaren?

Vi blir født aleine, vi lever aleine, vi døyr aleine. Det var Orson Welles som sa det. Berre gjennom kjærleik og venskap kan vi i eit lite augeblikk skape oss ein illusjon av at vi ikkje er aleine meinte han. Hadde Orson Welles vært nordmann hadde han nok plussa på julebord på den lista. Kjærleik, venskap og julebord er dei fremste våpna vi har. Den heilage treenighet. Sjølv har eg satt ny rekord i julebord i år. Eg har spistfor mykje saueribbe. Eg har spist verdas beste burger. Eg har tømt i meg for mykje Kinnøl. Eg har tafsa på menn med skjegg. Eg har prata skit. Eg har ledd av alle vitsane. Fylt hjartet med røyk og arteriane med ribbefett. For det er slik vi nordmenn nedkjemper einsemda. Eit julebord av gangen.

Heldigvis er det elleve månader til neste gong.

 

Hummer og kanari

Samtaler med Tildibopp #17

image

- Er du en kanin, Pappa?
– Ja
- Du ser ikke ut som en kanin
– Tøysejente
- KÅLRABIGUTT!

Hummer og kanari

Budsjettkrise

pengekutt

Det er berre ti dagar att til jul, og det er ikkje til å undrast over at vi slit litt med budsjettet nokon og ein kvar i disse dagar. For oss som har ei løn som ikkje akkurat får banken til å ringe i stykker telefonen med tilbod om spareprodukt, er det ei evig kamp om å få kronene til å strekke til i desember. Dei gode formåla står i kø. Julemat, julegodt, julebord, julegåver og så vidare. Ein kan ikkje vere med på alt. Det gjeld å prioritere. Då må ein sjå på kva som er lovpålagte tjenester, og kva som er kjekt, men kanskje ikkje heilt naudsynt. Det første kjem ein ikkje utanom. Det andre kan kuttast. Dilemmaet er om ein skal kutte heilt eit par saker, eller om ein skal freiste å gjere eit generelt kutt over heile linja. Eg likar ikkje å kutte noko som helst, eg vil helst slippe å prioritere, så i år sa eg til familien. Høyr her konemor. Sitt stille eit augeblikk ormeyngel. Slik blir det i år. Vi skal ha alt vi pleier å ha, men vi er nødt til å spare inn på noko. Eg legg difor frem eit forslag til budsjett her, der eg vil at vi skal bruke ein og ein halv prosent mindre på alle ting i desember. Dette gjer eg for at vi skal ha råd til å betale alle reikningane som kjem i januar.

Det ble sjølvsagt rabalder. Mi kjære skulda meg for å ha kuppa agendaen, berre av di eg nekta å vente ti minutter med møtet medan ho så ferdig Love Actually. Småkrypa gjekk rett i krigsmodus, satte i gong ei hektisk møteverksemd, og skulda meg for å ville rasere jula. Eg vart sjølvsagt sint for det, for det meinar eg er båe feil og unyansert. Eg satte meg ned og laga ei presserande melding. – Vi må sjå på kva som skal til for at vi skal være ein attraktiv familie å vere i med gode julefeiringar i fleire år framover, skreiv eg. Det er mange born og unge som ikkje klarer å tenkje lenger fram enn til neste laurdagsgodt, men som den som går med buksene her i huset, har eg og eit ansvar ovanfor familiemedlem som bur her, og at dei har gode tilbod, også i januar. Eg fortsatte med å kamuflere dei varsla kutta etter beste evne. I staden fekk eg det til å sjå ut som om eg faktisk ville bruke meir penger enn nokon sinne i jula. Eg øyremerka litt her, la på ein godbit der, men fastholdt at det måtte kuttast over heile fjøla. Eg passa sjølvsagt på å understreke at dei berre hadde å gjere som eg sa, sjølv om dei var ueinige, for det gjer alltid underverker for stemninga i heimen.

Ungane synest nå at eg er feig som berre ber dei om å spare inn penger, utan å seie noko om kor det skal kuttast. Det har dei sjølvsagt rett i. Eg skal difor kome med nokon forslag på kva som kan gjerast her og no. Julekalenderen kan kuttas med ein og ein halv gåve. 22 og ein halv gåve på kvar burde uansett vere meir enn nok. I staden for sju slag kaker til jul kan vi nøye oss med seks. Guttungen fyller åtte år seinare neste laurdag. I staden for å invitere alle dei ti gutane i klassen kan vi nøye oss med å invitere berre åtte og ein halv av dei. Jentungen skal eigentleg bli fire år i romjul, men må nøye seg med å bli 3,95, og heller ta feiringa på neste budsjett. Denne teksten kjem til å vere ein og ein halv prosent kortare enn vanleg, men eg kjem til å fakturere tre prosent meir for den. I staden for å spele GTA 5 må vi spele GTA 4, og i staden for sex må vi nøye oss med 5,91.

Eg lurar vel ingen. Når berre mi kjære blir ferdig med filmen sin kjem ho til å forkaste alle mine fine forslag. Skal det kuttast noko her får eg starte med meg sjølv kjem ho til å seie. Skjerp deg, di gjøk. Ho har vel eit poeng, sjølv om det sit langt inne. Ein ting har eg til felles med politikarane i bystyret vårt. Det er om lag 30 prosent for mykje av oss. Skal vi kreve at andre må spare må vi gå foran som gode eksempel. Eg kan spise litt mindre godteri, drikke litt mindre bearnaise, og spare nokon kroner på det. Politikarane kan redusere bystyret til dei lovpålagte 27, og spare ein million på det. Enno meir om dei kutter møtegodtgjersla ned til Førde-nivå. Vise at vi er i same båt, og at vi meinar alvor.

Men nei. Politikarane får snakke for seg sjølv, men eg. Eg kuttar ikkje noko som helst. Ingen sjangs! Spare penger får dei andre ta seg av. Eg er for viktig til slikt!

Bok og Film

Hjorthen ser film: Are Joe Kidding Me?

kidd
Ålreit, hvis du henter biffene så skal jeg tenne på grillen.

Kombinasjonen Clint Eastwood og Robert Duvall foran kamera, i en historie ført i pennen av Elmore Leonard, burde være nok til å få enhver med litt sans for westernsjangeren til å sikle litt. Det skader heller ikke at min gamle helt fra Enter the Dragon, John Saxon, er med, og at Lalo Schifrin står bak musikken. Regissør John Sturges gjorde fine ting med The Magnificent Seven. Jo, Joe Kidd ser rett og slett ut som en skikkelig godbit.

Eastwood spiller den tidligere dusørjegeren Joe Kidd, som litt motvillig lar seg hyre av den rike landeieren Harlan, spilt av Robert Duvall. Målet er å finne og fange, helst drepe, den meksikanske bondeopprøreren av revolusjonær banditt, Luis Chama. I dag hadde de sikkert klart å finne en skuespiller som faktisk så meksikansk ut til den rollen, men i 1972 var det like praktisk å farge håret til John Saxon, og gi ham en håpløs aksent. Kidd er ikke alene om jobben. Harlan selv er med, sammen med en hel bande usympatiske banditter. Kidd er imidlertid kjent i området, det er derfor de trenger ham. De sliter med å finne Chama, så de rir inn i en liten landsby, tvinger innbyggerne inn i en kirke, og truer med å skyte dem etter tur om ikke Chama kommer ned fra fjellene og overgir seg.

Nei, Joe Kidd liker ikke metodene han heller.

Ingen grunn til å utdype videre. Det blir action. Det blir skyting. Et tog krasjer inn i en saloon. Det er ganske underholdende. Men det er egentlig en ganske slapt utført western dette. Historien henger ikke helt på greip. Hvem er egentlig Joe Kidd? Hva driver han med til vanlig, når han ikke er ei fyllearresten eller på menneskejakt? Hva er egentlig Chamas motiver? Er han troverdig? Ikke i det hele tatt. Det skjer ting i filmen som ikke er spesielt godt forklart. Det er fine bilder, men litt for lite egentlig handling. Nei, dette kunne, og burde, vært mye bedre.

At filmen likevel ikke føles som bortkastet tid, skyldes Eastwoods udiskutable tilstedeværelse i sin glansrolle som fåmælt og hensynsløs revolvermann med et hjerte av gull. Duvall er selvfølgelig også bra, og resten av skuespillerne gjør også så godt de kan med det temmelig slakke materialet de har fått utlevert.

Konklusjon: Ikke noe must i det hele tatt, men skulle den dukke opp på TV, og fjernkontrollen ligger litt langt unna, kan du forsåvidt godt la den stå på. I hvert fall om du er litt trøtt, og det bare er drit på de andre kanalene som vanlig.

Hummer og kanari

Jul i Blakkegata

shacktown

Er det nokon som hugsar Jul i Blakkegata? Ein av dei klassiske Donald Duck-forteljingane som Carl Barks teikna på femtitalet. Finare julehistorie finn du ikkje på denne sida av juleevangeliet. Den startar med at Ole, Dole og Doffen tek ein uvant veg heim frå skulen ein dag. Den går gjennom Blakkegata, der Andebys fattige bur. Det blir eit sjokk for dei unge gakk-gaukane å sjå born på deira eiga alder, kledd i filler, med triste andlet. Dei har ikkje nokon jul å glede seg til. Do they know it’s christmas time at all? Ole, Dole og Doffen føler seg som feite grisar i samanlikning, og blir meir og meir deprimerte. Når dei er tilbake i dei trygge middelklassegatene støttar dei på Dolly Duck. Hun lurar på kvifor gutane ser så lei seg ut, no som det snart er jul, og alle må vere glade. Dei fortel at dei akkurat har gått gjennom Blakkegata, og Dolly får ein idé. Dei kan jo samle saman pengar til ein heidundrande feiring for dei stakkars fattige. Dolly får med seg kvinneklubben sin på prosjektet, og dei får dratt inn nokon kroner, men ikkje nok. Dei treng 50 dollar til. Dolly ber difor Donald om hjelp.

Donald sjølv er ikkje akkurat stinn av pengar, men han har jo ein rik onkel. Han spør Onkel Skrue om hjelp. Dei treng 25 dollar til kalkun, og dei treng 25 dollar til eit leiketog som dei allereie har lova ungane i Blakkegata at dei skal få. Skrue syntest det er ein skikkeleg dårleg ide å bruke pengane sine på slikt tull. Han har sine eigne ting å vere uroa over. Pengane hans utvidar seg i det fuktige vêret, og pengebingen er på brestepunktet. Han seier til Donald at han kan gje dei 25 dollar til kalkun, men berre om Donald sjølv klarar å skaffe dei resterande slantane. Donald gjer seg i kast med oppgåva, men det er lettare sagt enn gjort. Folk flest har meir enn nok med å få si eiga jul i orden. Til slutt er det berre Fetter Anton som kan hjelpe. Han finn ein lommebok full av setlar, og deler sjenerøst av finnarlønna med Donald. Det blir fest! Men når dei kjem til Skrue for å hente resten av pengane har pengebingen blitt så full at botnen har falt ut. Pengane ligg no langt under jorda, og er umogleg å få tak i. Skrue er blakk, og må flytte inn til Donald og leve på havregraut. På mirakuløst vis ordnar det seg likevel, takket vere Ole, Dole Doffen, Hakkespettane og eit leiketog. Det blir tidenes jul i Blakkegata, og Skrue får tilbake pengane sine. Forteljinga tek slutt, og alt vender tilbake til normalen. Akkurat slik vi likar det.

Om Carl Barks hadde teikna og fortalt denne historia i dag hadde den kanskje vore litt annleis? Kanskje Ole, Dole og Doffen ikkje hadde gått gjennom Blakkegata på veg heim i den nye versjonen, men støtte på Dolly medan dei så ut som om dei gleda seg veldig til jul. Då hadde Dolly garantert gjett dei ein oppstrammar. Veit dei ikkje at det er folk som har det tungt i jula? Folk som slit? Dei eldre og einsame. Dei små borna som må sjå på at foreldra drikk raudvin. Innvandrarane, som blir ekskludert av den massive norske feiringa. Rusmisbrukarane. Dei deprimerte og psykisk sjuke. Og sjølvsagt borna i Blakkegata. Det er så mange som slit i jula at det er rart det finst folk igjen som faktisk har det kjekt. Det er viktig at dei få dette gjeld i det minste kan tenke litt på dei som har det vondt der dei sit med ribba, akevitten, og julegåvefjellet som snart har vakse seg så stort at det ikkje er plass til noko juletre. Dette har blitt ein del av joleritualet vårt, i ein slik grad at det berre er eit tidsspørsmål før vi får vår første støttegruppe for dei som har fått øydelagt jola av alt for mykje dårleg samvit.

Jul i Blakkegata sluttar medan dei fattige er i full gong med festen, og alle har det fint. Men kva skjer når festen er over? Har nokon fått det noko betre? Har nokon lært ein lekse? Nei. Alt er som før. Onkel Skrue er akkurat like pengegrisk. Dei fattige har fått understreka at det som skal til for å få ein verdig jol er å kaste seg på forbruksfesten, men når januar kjem er dei nøyaktig like fattige. Kanskje er dei til og med dårlegare stilt, no som dei har fått smake på det som resten av Andeby tek som ein sjølvfølge. Dei einaste som kjem styrka ut av det heile er middelklasseendene som i det minste har vist for all verda kva for slags gode menneskje dei er. Sjølv om dei altså ikkje har fått endra noko som helst. Jul i Blakkegata er ein konservativ hyllest av det beståande. Om ein verkeleg vil hjelpe dei fattige må det skarpare lut til. Blakkegata treng ikkje almisser i jola. Blakkegata treng ein revolusjon.

Eller i det minste ein skattereform.

Page 1 of 1,05712345...102030...Last »
%d bloggers like this: