web analytics

Author Archives: Arne Hjorth Johansen

Å vere den du er

superman photo
Photo by whaleforset


Vi som er
så heldige at vi har ein avtroppande førsteklassing på byskulen i år, fekk sist veke gleda av å vere med på den årlege skuleavslutninga i kinosalen på Samfunnshuset. Det var ei utfordring både for brannforskrifter og tårekanalar. Salen var stappfull, og på scena song førsteklassingane av hjartans lyst medan dei vifta entusiastisk med armane. Nesten heilt synkront. Ikkje eit auge var tørt. Først drog dei i gong med Vilde og Annas song om Vestlandet som på kort tid har blitt noko i nærleiken av ei ny nasjonalsong for oss som bur her i høljeregionen. Deretter var det tid for songen som heiter «Være den du er», som i si tid vart framført på Barne-TV av gruppa Cheezy Keys. Ikkje til forkleinelse for dei unge håpefulle som gjorde ein heilhjarta innsats på scena, men lat oss seie det som det er: Den songen der er noko av det forjævligaste som nokon gong har vore gitt ut på plate. Og den har eg altså no gått rundt med i hovudet i heile første veka av ferien. Takk skal de ha alle saman. Takk, takk!

Kva er det som er så irriterande med akkurat den songen, tenker du kanskje. Kva er det som gjer den verre enn alt av Marcus og Martinus, eller for den saks skuld, den lokale landeplaga til Solar Plexus, Sunnfjord? Den er ei skikkeleg øyremark som snik seg inn i hjernebarken, og let seg ikkje fjerne derfrå utan frontallobotomi eller massive doser med Life is Life, men det er den ikkje åleine om. Nei, Vere den du er er i ei heilt anna klasse. Den har noko ekstra. Det er sjølve teksten. Orda dei syng. Det er dei som tek meg. Får meg til å koke under huda. Den trur den seier noko klokt, dei som har laga den trur nok at dei kjem med eit viktig bodskap til ungane våre, men dei gjer ikkje det. Teksten er berre dum. Provoserande dum. Lat oss ta ein kikk på kva dei eigentleg seier for noko. Heng med!

Songen startar med at den som syng er heilt åleine, ikkje har noko svar, men skulle ønske at han var tøff og kul. Eller populær som kongen på balkongen. I andre vers er han ei lita mus som drøymer om å vere løve. Eller Supermann. Kanskje til og med vere stjerne, med dei kule kleda. Draumar som dei fleste av oss nok kan kjenne oss igjen i. Men i refrenget blir vi dregne hardt og brutalt ned på jorda. Det er ikkje nokon vits i å gå rundt og drøyme seg vekk. Nei, du må vere den du er, og ikkje late som om du er nokon andre. Ikkje bry deg om kva dei andre seier, du må vere den du er. For alltid! Eg er ganske sikker på at dei som har laga songen trur dei seier til borna at dei er gode nok slik dei er. Dei gjer ikkje det. Dei pratar vås. Frå ende til annan. Dei seier at du er den du er, og du kjem aldri til å bli noko anna. Ikkje tøff deg, berre lær deg å leve med at du ikkje kjem til å bli nokon annan enn den du er. Same kva du drøymer om, berre slutt med det. Konge på balkongen? Populær? Gløym det. Finn ei annan strategi. Sjølv om du blir valt sist i gymmen, er dårleg i matte, eller ikkje har vener. Lev med det. Sånn er du, og det er ikkje noko du kan gjere med det.

Alle treng å høyre at dei er er gode nok. Men like viktig er det at ein har håpet og trua på at ting ikkje treng å vere slik dei er i dag for all framtid. Dette gjeld både barn og vaksne. Ting endrar seg heile tida. Menneske også. Den du er i dag treng ikkje vere den same som du er i morgon. Det er viktig å ha trua på at alt kan bli bedre. Du sjølv også. I neste veke. Eller til neste år. Om du jobbar for det. Du KAN vere ein annan. Borna må oppfordrast til å hoppe i det, gjere eit forsøk, leike, teste og finne ut kva dei likar. Korleis skal dei finne ut kven dei verkeleg er, eller kva dei eigentleg kan bli, om dei aldri gjer eit forsøk?

Min eigen tidlegare førsteklassing likar songen, men ho deler mi tolkning. At songen seier at ein ikkje skal vere nokon andre enn seg sjølv. Om du går rundt og tøffar deg og trur du er ein hest heile tida kunne det forsåvidt vere eit poeng. Då er det greit om nokon seier i frå at ein bør skjerpe seg. Men ho var klar på dette. Å vere seg sjølv heile tida blir fort litt kjedeleg. Det må vere lov å late som av og til. Det er som eg skulle sagt det sjølv. Å vere den du er er fint, men du treng ikkje vere det heile tida. Heile livet. Sjølv skal eg heretter late som om eg er ein annan, og ikkje bli sur kvar gong ho tvinger meg til å høyre på Marcus og Martinus.

Kvite forteller vitser #38

– Vet dere hva en skalldyraften på Østlandet er for noe? 
– Man spiser vel skalldyr da? 

– På Østlandet

– Ja? 

Nei. 

– Man spiser ikke skalldyr på Østlandet?

– Nei

– Greit. Så hva er en skalldyraften på Østlandet? 

Man reker rundt, og krabber hjem. 

-… 

– Takk, jeg finer veien ut selv. 

Flyktningar velkomne

Det må ha vore i 2005 at katten Kvite dukka opp i hagen vår for fyrste gong. Ho såg sitt snitt til å kaste seg over matfatet til katten som var herre i huset den gongen, tok gladeleg i mot litt kos, men så forsvann ho igjen. Det var sikkert lurt, tenkte eg. Best at ho forsvann før den raude pusen kom heim. Raude pus var av typen abyssiner, og det er den sintaste katten eg nokon gong har vore borte i. Den gav ikkje ved dørene. Alle andre kattar som var uheldige nok til å forville seg inn i hagen vår fekk bank. Titt og ofte sat det ei ukjent katt høgt oppe i treet i hagen og lurte på når det skulle bli trygt å klatre ned att. Like greitt at den kvite katten som enno ikkje hadde fått noko namn skulle sleppe ei slik audmjuking. Men ho kom tilbake.

Ofte såg eg dyret når eg hadde nattevakt på Quality. Det kunne verke som om den hadde ei fast rute der den gjekk og sjekka bosspanna som var låge nok til at ho kunne nå dei om ho gjekk opp på to bein. Om eg gjekk ut fekk eg alltid lov til å gje ho litt kos, før ho rusla vidare. Ruskete og skiten i pelsen var ho, meir grå enn kvit. Litt av ei bakgardskatt det der, tenkte eg, der eg såg den krafse til seg nokre nattmatrester nokon hadde mista. Lurer på korleis den har hamna her. Ho la til hagen vår på den faste ruta si, og av grunner ingen nokon gong vil skjøne, aksepterte den hissige raude abyssinaren at denne sjuskete kvite bakgårdskjetta fekk komme inn og ete ei skål med mat i ny og ne. Ho fekk namnet Kvite, og etter å ha reka rundt i byen på det viset i nokre månader fann ho ut at ho kunne få kattungar under senga på gjesterommet.

Då fann vi det best å innvilge Kvite asyl på animalitært grunnlag, og sidan har ho blitt buande som ei stadig meir integrert del av familien. Ho kjem aldri til å vinne nokre missekonkurransar, men med regelmessig mat i skåla, og fri tilgang på pledd og stell, vart pelsen kvit og fin. No er ho gammal og pjuskete, og tidlegare i år var ho døden nær av sjukdom. Rett medisin frå dyreklinikken, og ein liten operasjon som ikkje kosta stort meir enn ein liten sommarferie fekk ho på beina igjen. Med litt flaks får vi ha det kvite dyret i hus i endå nokre år. Til glede for oss alle.

Ein skulle tru at Kvite, med si flyktningbakgrunn, hadde ei viss forståing for andre kattar i same situasjon. Slik er det ikkje. Etter at den raude pusen blei borte for nokre år sida, har Kvite tatt over rolla som hagens vaktar. Ho passar på. Kjem det ei katt for nær smell det. Likevel har huset vårt blitt eit slags suppekjøkken for nabolagets svoltne kattar. Kvite er ei gammal dame som søv mesteparten av dagen. Er ein litt varsam går det fint å snike seg inn gjennom vindauget i gangen og stele litt mat utan å bli kvesta. Det gjeld berre å ha fluktruta klar.

No for tida er det to kattar som heng rundt. Ein svart katt som er så sky, og kjapp på foten, at vi aldri ser noko meir til den enn ei svart stripe på full fart ut. Og så er det ein gråstripete knapt vaksen herremann som har lært seg til å komme innom eit par gonger om dagen. Han er ikkje fullt så sky, sluker ein boks med kattemat på dryge ti sekund, og då mjauar han og vil ha meir. Han verkar å vere så svolten at vi er litt uroa for om den eigentleg har nokon plass å bu, men han er van til folk, og glad i kos. Etter eit par kilevinkar frå Kvite er han likevel forsiktig. Han tek ingen sjansar, og sniker seg rundt hjørna. Aldri inne lenge av gongen.

Gråpus er ikkje ein integrert del av familien så langt, meir ein fjern tremenning som kjem innom og forlanger noko godt til kaffien når det passar for ham, men ungane er likevel frå seg av lykke. Han har allereie fått namnet Storm, og dei masar høl i hovudet på oss om at vi må henge opp plakatar for å sjå om det er nokon som saknar han. Aller helst håpar dei at han ikkje har nokon plass å bu, for då meiner dei at han kan den flytte inn til oss på ordentleg. Bodskapet er klart. Flyktningar er velkomne hos oss, og Kvite blir nok snill berre dei blir ordentleg kjent. Trur ungane i si naive multikulturelle optimisme.

Men i vindauget sit Kvite og kveser. Ho er lite endringsvillig, og vil ikkje integrere noko som helst. Ho meiner at vi må hjelpe Grå der han er. Eller i kvart fall der den burde vere. Er det nokon som saknar ein grå katt der ute?

Kvite forteller vitser #37

– Vet du hvilken hunderase som er den aller beste til å hente vann? 

– Ikke… 

– Olden Retriever

Meir enn tusen ord

Det er dei som hevdar at eit fotografi er verdt tusen ord. At det rette biletet kan seie like mykje, og endå meir, enn det eg klarar på denne sida kvar veke. Det er noko i det. Det finst fotografi så gode at dei brenn seg fast i vårt kollektive minne. Så sterke at dei kan endre tankane våre. Gje ny innsikt. Nokre bilete veks til å bli symbol på noko større. Andre bilete har kraft nok til å endre verda. Om enn berre for ei lita stund. Som biletet av vesle Aylan Kurdi, livlaus i strandkanten på ei tyrkisk strand. Den tapre mannen i svart bukse og kvit skjorte, standhaftig ståande foren dei kinesiske stridsvognene på Tiananmen-plassen i 1989. Fotografiet av mannen som fell frå det nordre tårnet av World Trade Center 11/9 i 2001. Eller den vietnamesiske jenta som flykter frå eit amerikansk napalm-angrep i Vietnam i 1972. Det er bilete med sprengkraft. Dei treng ikkje forklarande ord. Dei snakkar høgt og tydeleg for seg sjølv.

Når saka om Joshua French og Tjostolv Molands ville eventyr i Kongo eksploderte i norske aviser i 2009 var det eitt fotografi som vart tunga på vektskåla i skuldspørsmålet for meg: Biletet av ein manisk flirande Moland som vaskar bilen rein for blod. Blodet til sjåføren dei vart skulda for å ha teke livet av. Deira eiga forklaring om at dei var i sjokk, traumatiserte av å ha blitt overfalle av landevegsrøvarar, og reagerte med latter, sto ikkje til truande. Den måtte dei lenger ut i jungelen med. Det biletet lukka saka for meg. Plutseleg vart det utenkeleg at dei to eventyrarane hadde reint mjøl i posen. Sympatien for Moland og French var etter det nærast ikkje-eksisterande. Meir enn dei mange tusen orda som vart skrivne om saka medan det sto på som verst, var det Moland og vaskefilla som avgjorde saka for meg.

Eg veit ikkje kven som skaut Abedi Kasongo i mai 2009. Retten i Kisangani fann dei skuldige i spionasje, ulovleg våpeninnehav, drapsforsøk, væpna ran og for å ha danna eit kriminelt forbund. Men berre Moland vart dømd for drapet. Begge to vart likevel dømde til døden, i ei farse av ei rettssak. Kanskje får vi aldri vite kva som eigentleg hende. Moland vart funnen død i cella i 2013, medan French no er tilbake i Norge etter iherdig innsats frå fleire partar. Dette såg statsminister Erna Solberg som ei såpass viktig nasjonal hending at ho avbraut 17.mai-feiringa for å stille på pressekonferanse saman med utanriksministeren. Folket måtte varslast om den gledelege utviklinga i saka. Det fekk ho kritikk for etterpå, og eg er einig i den kritikken. Sjølv om det var rett av Norge å jobbe for å hente Joshua French heim, var det ingen grunn til å løfte dette opp på eit slikt nivå at det nesten kunne verke som om Solberg meinte at det var grunn til å feire at French var på veg heim. Ikkje berre for hans næraste, som naturleg nok var glade og letta, men for heile nasjonen. Det vart litt mykje.

No når vi snart kan sette eit endeleg punktum for saka om Moland og French sine eskapadar i Afrikas hjarte er det endå eit bilete som vil bli sittande fast i minnet ei god stund. Det er fotografiet av Kari Hilde French, mor til Joshua, som står ved sidan av sonen under ei pause i rettssaka. Handa hennar på skuldra hans. Hovudet tett inntil hans. Det ser ut som om ho fortel han noko. Han lyttar intenst. Eg likar det biletet. Tøffingen med sin militære bakgrunn. I Afrika for å hjelpe kompisen med å bygge opp eit sikkerheitsselskap i ein bransje som er både brutal og farleg. Dei har tatt skarpe oppdrag som piratvakter i Adenbukta. Har køyrt rundt på motorsykkel på landsbygda i Kongo, med hagle på ryggen. Her sit han, og får nokre velvalde ord frå ei vever og standhaftig kvinne med grått hår. Mamma. Utan hennar formidable innsats gjennom åtte lange år er det sannsynleg at han framleis hadde site fengsla i Kongo. Det er eit bilete som får meg til å smile.

Du kan vere så barsk du berre vil. Springe rundt med våpen, og tru at livet er di leikegrind. Men når du har rota det skikkeleg til for deg sjølv og sit der med klumpen i halsen… Då er det greitt å ha ei mamma å springe heim til. For dette veit vi:

Mamma er den tøffaste av alle. Tøffare enn tusen ord kan forklare.

Page 1 of 1,09612345...102030...Last »
%d bloggers like this: