web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Robust restskatt

tax collector photo

Måndag kveld vart snautt fem millionar skattemeldingar gjort tilgjengelege for skattytarar i Norge. Med det same meldinga kom heiv eg meg rundt, flekka opp datamaskina, og logga meg inn på Altinn for å få dommen over økonomien.

Eg var nok ikkje åleine om det, for Altinn bad meg vente i kø. Eg rakk å tape ein kamp i Football Manager før eg slapp inn i det aller heilagaste, og det gjekk om lag slik som eg hadde tenkt på førehand. Eg tapte i skattemeldinga også. Det vart restskatt i år som i fjor. Og året før. Og året før der att. Eg trur eg har fått restskatt i sytten år på rad. Eg veit ikkje om det er nokon slags form for rekord, men om det er nokon der ute som har nummeret til Guinness rekordbok er det berre å be dei ta kontakt.

Dei fyrste åra var det kjipt å få restskatt. Eg hadde ikkje pengar på bok, måtte bruke feriepengane til å gjere opp for meg, og alle fancy ferieplanar vart kjapt arkivert under kategorien «luftslott». Etter kvart har det blitt meir av ein vane. Noko eg omfamnar med mi vanlege defaitisme. Det er berre slik det er. Ein naturleg del av livet.

Dei pengane redaktøren kastar etter meg for å levere denne spalta kvar veke går inn på ein «hemmeleg» konto, som eg berre sjekkar ein gong i året. Det er når eg må inn der for å hente pengar til å betale restskatten. Det er eit nullsumspel, og same kva eg gjer er det staten som vinn.

Felles skjebne er fattig trøyst. I år var vi nesten 800.000 stykke som hamna i ulykka. Dette fekk Aftenposten til å lage ei sak som heitte «Derfor får du restskatt». Ikkje berre er vi for dumme til å sjekke skattekorta våre, og endre om vi ser det går gale av stad. Vi er også så dumme at vi ikkje skjønar at årsaka til at vi får restskatt er at vi har tent for mykje pengar, og betalt for lite til kemneren. Men no har eg lese det i avisa, så no veit eg det. Takk!

Aftenposten nemner også at aksjeutbyte kan vere ei årsak, men det gjeld ikkje meg. Eg har ikkje eigd ei aksje sidan far min selde aksjeposten min i Borregaard, og drakk opp pengane. Mogleg han fekk restskatt det året, faktisk. Ja, kanskje restskatten min er arveleg? At den ligg i genane, koda inn i mitt DNA, og ikkje går an å gjere noko med? Ei gong i framtida vil det kanskje vere metodar for å avdekke slike eigenskapar allereie hos embryoet, og slike som meg blir abortert bort i tusental? Er eg ein utryddingstruga art? Restskattshjorthen? Blir vi eit samfunn fullt av A4-folk som alltid får igjen 6000 kroner på skatten? Eller blir vi nullskattytarar alle saman?

Alt endrar seg med tida. Ingen veit kva framtida bringar. Det er mykje tryggare å leve i fortida. Den gongen ein måtte fylle ut sjølvmeldinga sjølv, og levere den inn i ei stor kasse utanfor likningskontoret innanfor fristen. Det var eit teikn på eit sosialt og inkluderande samfunn.

Dei siste timane før midnatt den 31. januar kunne vi alle samlast utanfor eit offentleg kontor og diskutere kor ille det var fatt. Same om du er rik eller fattig, skatten kan du klage på uansett. Det er slikt som bygger fellesskap. Ritual. Far min hadde lov til å banne ein gong i året, og det var når sjølvmeldinga skulle fyllast ut. Vi visste at det var heftig språkbruk på gong kvar gong rekneskapsføraren med stresskofferten kom og ringde på døra. Då var det å samlast øvst i trappa for å høyre kva gamlingen hadde å by på denne gongen. Han hadde vore distriktslege i Lofoten, og hadde snappa opp eit kraftuttrykk eller to der. Det er ikkje det same i dag, no som alt kjem ferdig utfylt.

Vi treng ikkje lenger gå ut for å levere noko. Vi les kjapt over, og kveler eit lite klynk når oppgjeret kjem. Det er ikkje noko høgtid lenger, og banninga må spreiast over heile året. Det blir ikkje det same å bitche på Facebook. Limet i samfunnet løyser seg opp, og alt går til helvete.

Det einaste som er sikkert i livet er døden og skattar, var det nokon som sa. Han hadde sikkert fått restskatt han også. Eg veit ikkje kva eg skal gjere. Bør eg etterstrebe å bli ein meir robust eining som opnar for meir fleksibel drift? Kan eg få operative gevinstar og kostnadsinnsparingar om eg samlokaliserer og sentraliserer meg? Bør eg settast under administrasjon? Alt eg veit er at gode råd er dyre, og om dei ikkje kan trekkast av på skatten blir det nok restskatt neste år også.

Veit du forresten kva du får om du kryssar ein kemner med eit jetfly? Ein Boring 747. Takk for meg, eg finn vegen ut sjølv.

Hummer og kanari

Islamsk supperåd

niqab photo
Photo by sittiealiah

Vekas store snakkis i min omgangskrets har vore IRN (Islamsk råd Norge), og deira nytilsette kommunikasjonsmedarbeider Leyla Hasic. Ikkje fordi ho er kvinne. Nei, IRN har hatt kvinneleg leiar tidlegare, og har nyleg fått på plass ei kvinne i sitt nye styre. Dette viser tydeleg at IRN ikkje har noko i mot at kvinner engasjerer seg utanfor heimen, berre det er greit for mannen deira, faren deira, og eventuelle storebrør. Det skulle berre mangle. Nei, folk reagerte stort sett med forferdelse på nyheita om tilsetjinga av Hasic, rett og slett fordi ho går med det djupt reaksjonære plagget nikab. Er det noko vi nordmenn ikkje likar, så er det nikab. Forståeleg nok.

Veit du forresten skilnaden på nikab, hijab, burka og chador? Hijab er eigentleg det arabiske ordet for å tildekke, og kan tyde sjølve kunsten å dekke seg til. I daglegtale meiner vi likevel at ein hijab er det skautet som muslimske kvinner brukar for å dekke til hår og skuldre. Hijaben skal skjule håret, slik at sånne som meg ikkje blir kåte og galne, men den dekker ikkje til andletet. Nikaben derimot, er eit heildekkande plagg, der du berre har ei glipe til augo, mykje likt arbeidskleda til Spøkelseskladden. Burkaen er ei variant av det same, men uten glipa til augene. Der har du berre eit slags gitter som hindrar innsyn, men likevel gjer eit snev av utsyn slik at det er mogleg å røre litt på seg utan å støte borti ting. Chador er ei slags mellomting mellom hijaben og nikaben. Den dekkjer hår og kropp, men let andletet få komme ut i sola. Eller regnet då, om du spaserer her i byen.

Hasic er altså ein nikabaktivist, og både TV2 og NRK hadde fine overskrifter om korleis dette var IRNs nye ansikt utad. Eyes without a face. Dei fleste hadde vanskar med å sjå korleis ei kvinne i nikab kunne være ein høveleg person til å drive med kommunikasjonsarbeid, fremje samhald blant muslimane og styrke deira tilhøyrsle til det norske storsamfunnet. Snarare skulle ein tru at det hadde motsett verknad, all den tid nikaben er eit omstridd plagg også blant muslimane sjølv. Men etter kvart kom generalsekretær i IRN, Mehtab Asfar, på bana for å rydde opp. Hasic var den beste søkjaren, sa han. Det ville vere diskriminerande om ho ikkje fekk jobben, og ho skal slett ikkje vere organisasjonens nye ansikt. Ho skal vere administrasjonskonsulent, og jobbe med kontorrelaterte oppgåver. Derav også å svare på førespurnader elektronisk. Ingen treng å sjå ho. Dette stiller sjølvsagt saka i eit heilt anna lys. Vi bryr oss ikkje om at toppkommentatorane på Nettavisen, eller redaksjonen i Mockument.no skriv blogginnlegg med Ku Klux Klan-drakta på, kvifor skal vi då bry oss om kva ho dama som svarar oss på e-post frå kontora til Islamsk Råd har på seg? Det er då fortsatt både religions- og tankefridom her i landet?

Men etter kvart som folk gravde litt i fortida til Hasic viste det seg fort at nikabaktivismen hennar trass alt var det minste problemet. Hasic har tidlegare gjett uttrykk for syn og haldningar som dei fleste vil kalle for ekstreme. Ho har vore ein del av Sisters Corner, ein organisasjon tett på dei skumle typene i Islam.net. Ho har vore med i ei støttegruppe for den skumle typen Arfan Bhatti, kjend for å ha medverka til skytinga mot synagogen i Oslo i 2006. Og i 2009 lurte ho på kvifor det ikkje var ein einaste jøde på jobb då al Qaida tok ned World Trade Center i New York; ein velkjent anti-semittisk konspirasjonsteori som er enkel å tilbakevise. Den gongen skreiv ho; «Er det meininga at vi muslimar skal legge oss flate, akseptere at de drep våre barn og kvinner? Skal vi godta at de har lyst til å rydde oss vekk frå jordas overflate?» Asfar seier at han er kjent med dette, og at Hasic i jobbintervjuet ga uttrykk for at ho angra.

Det er mogleg ho var ung, dum, og at dette var jødanes skuld, men det held ikkje. I ei tid med auka motsetningar kan ikkje Islamsk råd ha tilsette som det hefter slike utsegner ved. Eg har vondt for å tru at dei er så dumme at dei ikkje skjønte korleis dette ville bli oppfatta. Og kva reaksjonar som måtte kome. Dette verkar å vere ein medviten provokasjon som tydeleg viser at dei er uskikka, eller uinteresserte, i å drive med brubygging. Kulturdepartementet bør ta konsekvensen av det, og kutte den økonomiske støtta til dette supperådet ved første høve.

Hummer og kanari

Lukkeland

Norge vart denne veka kåra til verdas lukkelegste land. Det kom som ei overrasking på meg. Det er ikkje det inntrykket eg får når eg dukkar ned i diskusjonane på Facebook. Der verkar det heller som om det er barbarar ved portane, skuta tek inn vatn, og det er berre å låse seg inne i kjellarstova med gamle episodar av The Walking Dead, slik at ein er klar når apokalypsen kjem. Samfunnet kjem til å kollapse. Det er heva over ein kvar tvil. Spørsmålet er når det skjer. Det er det ingen som veit, men det verkar som om det er rimeleg nært foreståande. I alle høve skjer det lenge før Kystvegen står ferdig. Heilt sikkert. Garantert!

Denne veka fortalde forresten Facebook meg at eg hadde faceileum. Eg har no hengt rundt der i ti år. Det var eit interessant samantreff at dette dukka opp nesten samstundes med kåringa av verdas lukkelegaste land. Eit lite hint til meg om at det kan vere smart å løfte blikket opp frå skjermen av og til. Dei fleste heng heldigvis ikkje rundt på sosiale medium og kranglar om kriminaliteten i Groruddalen. Dei har hovudet ein annan plass, andre ting å tenke på, og som verdas lukkerapport ettertrykkeleg slår fast, er dei stort sett nøgde med det. Folk flest har det fint der dei vasar rundt og gjer så godt dei kan. Happy og heldige. Her ligg det ei lekse.

Korleis finn ein eigentleg ut kva for eit land som er mest lukkeleg? Kva er det ein målar? Jau, det visar seg at dei brukar The Cantril Self-Anchoring Striving Scale. Det høyrest kjempeimponerande ut, men om ein les litt meir finn ein ut at det berre er snakk om eit enkelt spørsmål. Om du ser for deg ein stige der det nedste trinnet er null, og det øvste trinnet er ti og representerer det beste livet du kunne tenke deg. Null sjølvsagt det motsette, det verste livet du kan førestille deg. På kva trinn av stigen vil du seie at du personleg befinn deg i dag? Ein vanskeleg måte å stille eit enkelt spørsmål på, spør du meg, men eg er ikkje forskar. Gjennomsnittet av nordmenn plasserer seg sjølv midt mellom trinn sju og åtte. Skilnaden på toppen av tabellen er ikkje større enn at om familien Midtbø vaknar opp ein morgon inne i Norddalsfjorden og ser at ordførar Teigen har sagt noko dumt om eigedomsskatt i avisa igjen, så bikkar vi fort under danskane på tabellen igjen. Det er små marginar, så vær snille med kvarandre, folkens!

Der Norge og dei andre nordiske landa kosar seg i lyset nær himmelen er situasjonen noko annleis i deler av Afrika. Nedst på lista, om lag to og eit halvt trinn over gjørma, finn vi Den Sentralafrikanske Republikk. Burundi, Tanzania og Rwanda slit også med lukkekjensla nedst på stigen. Syria er sjølvsagt også der nede ein plass. Det er ikkje overraskande, og lista underbygger i stor grad teorien om at det er betre å vere rik og frisk, enn fattig og sjuk. Pengar er likevel ikkje alt. Forskarane bak rapporten seier at sosiale faktorar spelar ei ofte undervurdert rolle i kor bra vi har det. Alt handlar ikkje om økonomisk vekst. Tvert i mot. Land som Kina og USA sklir nedover stigen, trass i at økonomien veks. Nøkkelfaktorane for å ha det bra er stor tillit og små skilnader. Vi stolar på kvarandre, og endå viktigare – vi stolar på institusjonane vi har bygd opp for å ta vare på oss. Byråkratiet gjer jobben sin, det er lite korrupsjon, det finst nett som fangar oss opp om vi går på snørra, og skilnadane er små.

Når det no snart er på tide å stemme inn nye politikarar til reality-showet på Stortinget er det her fokuset burde ligge. Kva parti vil verne om tillitssamfunnet, jobbe for at dei som fell utanfor har tryggleik, at skilnadane sluttar å auke, og heller blir mindre igjen? Men det er ikkje det som ligg i tidsånda, og det får vi sikkert ta litt av skulda for sjølve.

John Prine sa ein gong at etter å ha skrive hundrevis av songar gjennom fleire tiår var det ein ting han hadde lært. For at ein song skal vere skikkeleg bra, så må du ha ein fordømt god slutt. Har du ikkje det, må du i det minste ha ein moral til historia. Her er moralen til historia: Logg av Facebook, og hugs at ingen blir lukkelegare av to milliardar i banken.

Men eg er villig til å gje det ein sjanse.

Hummer og kanari

Hallo? Hallo?

Er det ikkje deilig å ha nokon å hate, spurte Raga Rockers retorisk den gongen rocken fortsatt var røff og relevant. Og det er jo det. Vi likar alle å ha nokon å sjå ned på. Utlendingar, ungdommar, unnasluntrarar, trygdemisbrukarar, nordlendinger, russen, politikarar, journalistar, folk med pengar, folk utan penger, feministar og feite kvite middelaldrande menn. Det er berre å velge seg ei gruppe å vere i opposisjon til. Problemet, for oss som ikkje er så glad i å krangle, er at same kva for ei gruppe du vel å hate, finst det nokon som kjem løpande for å forsvare dei. Og så har vi det gåande. Men det finnest ein gruppe som du trygt kan gå ut og hate, utan at nokon gidd å løfte så mykje som ein finger til deira forsvar. Eg tenker på telefonselgarar. Der er det fritt fram. Sjølv ikkje telefonselgarar gidd å forsvare telefonselgarar.

Folk hatar telefonsal. Fleir enn to millionar av oss har registrert oss i registeret som skal hindre at du blir ringt opp. Likevel opplever mange at dei ringer likevel. Det er fordi det er eit smutthull i lova som gjer næringsdrivande lov til å ringe deg så lenge dei har eit kundeforhald til deg. Nokon har gått på en smell på Internett. Tatt ein kviss, eller ein personlegdomstest, og sagt ja til å bli kontakta av skruppellause selgarar utan at ein har visst kva ein har sagt ja til. Om regjeringa får det slik den vil skal det bli slutt på dette. Stortinget har fått eit lovforslag på bordet som seier at det ikkje skal vere lov å ringe deg opp og mase, sjølv om du er kunden deira. Med mindre du har sagt klart og tydeleg ja til at det er greit. Gjett om luringane kjem til å finne ei måte å stille deg det spørsmålet på, slik at du ikkje skjønar kva du seier ja til da!

Spør du meg går ikkje regjeringa langt nok. Dei burde forby heile greia. Svært få ville gråte om det kom eit forbud mot telefonsal. Aller minst telefonselgarane sjølv. Her veit eg kva eg snakkar om, eg har sjølv vore telefonselgar i nokre månader. Det var eit helvete. Eg sleit med vond nakke, vonde skuldre, og ei hodepine av ei anna verd. Eg haldt ut i fire månader føyr eg fekk nok, ringte til heimehjelpa i kommunen, og fekk jobb på dagen. Det kjendes som å komme til himmelen. Eg snakka med fastlegen min om det, og han hadde mykje erfaring med dei som jobba på callcenteret i byen. Alle vart sjuke av det, meinte han. Nokon brukte lenger tid enn andre, men føyr eller sida dukka dei opp på legesenteret med jobbrelaterte helsekader. Alle saman. Ingen unntak. Ei rapport frå svenske callcenter tilbake i 2011 tydar på at han ikkje smurte for tjukt på. Ni av ti ansatte hadde fysiske plager. Sanninga er at dei fleste ville vere glade til om det kom eit forbud. Det kunne vere eit spark i baken til å endre retning, og gjere noko meir meiningsfullt med livet sitt. Som prostitusjon. Eller menneskesmugling.

I mi tid som telefonselgar solgde eg telefonabonnement for Tele2. Eg var ikkje veldig god til det, men eg fekk monge slibrige tilbod. Her kunne eg verkeleg tatt for meg om eg hadde vore i markedet for den slags. Mi teori er at dei einaste som ikkje har reservert seg mot telefonselgarar er dei som ikkje har nokon andre å snakke med, treng litt kroppskontakt, og ikkje heilt har skjønt korleis Tinder fungerar. Alle vi andre har reservert oss i Brønnøysund, screenar innkommande samtaler mot Telefonterrorappen, og lar vere å ta telefonen om det er eit nummer vi ikkje kjenner igjen. Alt for å unngå den der telefonselgaren, som påfallande ofte er ein irriterande austlending med litt for høg stemme.

Eg inkluderar forresten også dei som driv med meiningsmålingar i den gruppa der. Ja, eigentleg meiner eg at alle som bruker telefonen til å ringe og snakke med folk er litt suspekte. Om du ikkje treng ei ambulanse er det ikkje lenger nokon grunn til å ringe noen stad. Det er invaderande. Vi har mail, vi har Facebook, messenger og SMS. For meg har det blitt slik at når telefonen ringer, går eg umiddelbart ut frå at det er nokon som vil få meg til å gjere noko eg eigentlig ikkje har lyst til. Ser eg at nummeret er ukjent, går eg rett i nei-modus. Eg stålsettar meg. Eg skal ikkje ha noko. Nei. Nei. Eg trur ikkje det. Kommunesamanslåing? Det skal eg ikkje ha. Nei sa eg. NEI! Eller vent… Hallo? Hallo?!?

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #34

– Lurer litt på dette med trossamfunn og den slags. Stemmer det at Human-Etisk forbund er en non-profet organisasjon?

Page 1 of 59212345...102030...Last »
%d bloggers like this: