web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Superhumanist slår tilbake

humanism photo
Photo by Gruenemann

Det hender av og til at folk kjenner meg igjen på gata eller i butikken, og får lyst til å veksle eit par ord med meg av di eg boltrar meg på denne sida i Firdaposten kvar bidige laurdag. Det er alltid hyggeleg. Her for litt siden var det ein fyr som kom bort for å seie frå at denne sida som du leser no, er det einaste han les i laurdagsavisa. Dessuten ville han advare meg mot å bli alt for sosialisert og påverka av dei andre tusseladdane i Firdaposten-redaksjonen. Det kan du ta heilt med ro, roa eg han ned med. Eg har ikkje satt mine bein i redaksjonslokalene på årevis, og heng berre saman med dei folka der når eg kan få ei tallerken gratis mat ut av det. Men kvifor held han avisa om han ikkje les noko anna enn det eg skriver? Er det kanskje for å få sjå biletet av Liv Standal i heilfigur når ho skriv for eiga reikning enno ein gong? Eg veit ikkje, men om det verkeleg er sant at han blar forbi resten av avisa er det litt synd. Då gjekk han glipp av forrige laurdags lesarbrev frå Ole Kulterstad, som ga både den ordentlege journalisten, Dag Frøyen, og undertekna rimeleg hard medfart. Det var stor underhaldning.

For dei som ikkje las dette innlegget kan eg gje eit kort samandrag. Frøyen er ein frekk, arrogant og stigmatiserande mobber av verste slag. Eg er ikkje stort betre. Kritikklaust jublande over alle former for masseinnvandring og flerkultur verkar vi nesten rusa. Vi får ikkje nok. Frøyen og Hjorthen kan sjølvsagt ikkje i sin villaste fantasi tenke seg å overta nokon annans land, dei er jo så snille og gode. Superhumanistane. Men ein dag skal vi nok røykast ut og stilles til ansvar i eit nytt landssvikaroppgjer. Kanskje var det på tide med ein kulturrevolusjon, der Frøyen vart frisør, og kunne starte med å klippe håret på underteikna? Faren for skamklipping var minimal. Til slutt så rundar han av med å spekulere i at det nå blir kråketing i redaksjonen og febrilsk leiting etter “brunt grums” som kan stoppe kjeften på en slik brysom leser som ham.

Men kråketinget i redaksjonen valgte å slippe lesarbrevet gjennom sensuren. Eg meinar dei burde latt vere, men aldri så galt og så vidare. Eg, og fleire med meg, fekk i det minste ein god latter. Etter at Dagbladet stengte kommentarfelta sine har det blitt litt vanskelegare å få si daglige dose av parodisk gammelmannsrasisme. Det blir ikkje heilt det same å lese satiresider som 5080 og Nasjonens Øye, som å lese ekte vare. Dette var friskt! Men ved nærare etterlesning setter låtten seg fast i halsen. Landssviker og borgarkrig-retorikken. Hintet om at dei som har vært så uheldige å bli drept av innvandrarar nok ikkje var redde nok for brun hud, og dermed kanskje berre kan skulde seg sjøl. Superhumanister som Frøyen og eg likar kanskje ikkje å tru det, men dette er haldningar som finst der ute, kanskje er dei aukande, og det bør vi ta på alvor. Som Amal Aden nyleg skreiv, nettopp i Dagbladet. Radikaliseringa av etnisk norske middelaldrande menn er skummel. Vi må være på vakt når nokon snakkar om islam og muslimer heile tida og er redd muslimer vil overta Norge. Eller når nokon kun sitter foran PCen og er sinte og sprer hat og fordommer. Dei er der ute, og forrige veke var dei også her inne. Då kan vi snakke om det. Det er bra.

Til slutt er det bra at dette innlegget kom på trykk av di vi kan ta det som ei utfordring. Ei sjanse til å rydde opp, og klarlegge kor vi står. Mitt standpunkt har vore at Noreg, med våre ressursar, sjølvklart skal være med og hjelpe til for å gje verdas flyktningar ei betre framtid. At vi skal hjelpe so mange vi kan, men ikkje fleir enn at vi har ressursar til å bære det. Eg vil hjelpe, samstundes som eg ikkje vil at velferdsstaten skal settast i fare. Mi haldning har også vore at Noreg kunne gjort mykje meir enn vi har gjort til nå, men eg har aldri tatt nokon stilling til kva vi skal gjere, eller kor monge vi kan ta i mot. Det er ei uangripeleg, men litt feig posisjon å ta. Eg lovar å skjerpe meg. Litt.

For eg trur det er viktig at oss pragmatikarar som sverger til ein plass i sentrum av politikken tek tilbake eigarskapet til debatten om innvandring, asylsøkarar og flyktningar. At vi tek utfordringar på alvor, og freistar å finne løysnigar, i staden for å gjemme oss bak generelle og generiske standpunkt som eigentleg ikkje løyser noko særleg. Vi må ta debatten tilbake til sentrum, ikkje la ytterkantane ha den for seg sjølv. På den måten blir det kanskje ikkje naudsynt å slippe tullebukkar som Kulterstad laus i redigerte medier med sitt i framtida. Vi kan alltids håpe.

Hummer og kanari

Polstra barndom

img_20160923_103640_processed

Denne veka datt husets ferske førsteklassing ned frå eit klatrestativ på skulen og knekte kragebeinet. Det fekk meg til å hugse at far min ein gong på syttitalet bytta ut sin svarte Mercedes med ei splitter ny Lada stasjonsvogn. Raud var den, som eit ekte produkt av kommunist-Sovjetunionen, men særleg fin var Ladaen ikkje. Sjølv om den kunne startast med sveiv om det var krise. Når eg ser tilbake på det livet eg har levd, i eit forsøk på å skape ein slags meining i galskapen, kan det hende det er der eg skal sette fingeren. Akkurat her var det at ting starta å gå gale. Her starta den nedadgående klassereisa. Her burde eg ha skjønt at livet med hushjelp og gartnar ikkje kunne vare evig. Når far min bytta ut Mercedesen med Lada, var alt håp ute.

Men dette var eg lukkeleg uvitande om då det skjedde. Eg merka meg at naboane heva augebryna og kom i stuss over dette totale skiftet i status på bilfronten, men eg brydde meg lite. Bil var bil. Eg visste ikkje betre. Når vi av og til køyrde frå der eg budde, og inn til Oslo for å vitje slekta, fekk eg ta med meg dyne og pute, og ligge bak i bagasjerommet på stasjonsvogna. Der hadde eg det storveges. Det hende eg lot som om eg køyrde bilen, og sette verdsrekord i rygging frå Telemark til Oslo. Andre gonger laga eg grimasar til bilane som var så uheldig at dei køyrde bak oss. Eller skaut dei med seksløparen min. På den tida var det populært å ha klistremerke på bakruta på bilen. Eit halvt hovud av eit grønt troll som liksom stakk opp bak ruta, med fingrar på kvar side. Far min ville aldri kjøpe noko slikt, men han trong det heller ikkje. I vår bil var trollet som stakk opp heilt ekte. Trollet var meg.

Eg er ikkje åleine om slike historier. På sytttialet var det ville tilstandar i trafikken. Barn lå i bagasjerom og hattehyller. Framme i bilen sat foreldra og røyka rullings. Eller Teddy, i mitt tilfelle. Ingen hadde setebelte. Ingen var sikra. Desse bilane var rullande lungekreftinkubatorar. Regelrette dødsmaskiner. Russisk rullett. Til tross for denne tilsynelatande dødsforakta, overlevde mange av oss desse åra, og no plagar vi livet av alle som gidd å høyre på om korleis vår generasjon vaks opp utan sykkelhjelm, med farer rundt bak kvart gatehjørne, medan dagens ungar veks upp i ein polstra barndom der det ikkje er lov å klatre i tre, og all risiko er fjerna frå liva deira. Vi har gløymt at det døydde eit par barn i veka i trafikken på syttitalet. I dag er det ytterst sjeldan at det skjer.

De har lest dette før. Det er ein debatt som dukkar opp med ujamne mellomrom. Nokon skrik ut om korleis norske foreldre feilar, andre spring til for å seie «næ-hei, for det atte», og så har vi det gåande ei snau veke utan at nokon blir noko særleg klokare. Sist denne debatten var oppe kom folk med utsegner som dette her: «Ungar skal vere møkkete og ha skrubbsår! Barndommen skal innehalde blod, hyl og skrik. Eg synest det går for langt når barn må ha hjelm i barnehagen.»

Som om det er eit aukande problem at ungane våre har hjelm i barnehagen. Som om ein lukkeleg barndom kan målast på kor mykje skit ein har under neglane. Som om blod, hyl og skrik er noko som bør inn i eit eller anna måloppnåingsskjema. Mitt favorittsitat er likevel dette: «Barn trenger å skade seg!» Levert av Tone Strømøy, lektor ved høgskulen i Oslo.

Dette er reint sludder. Nokon vaksne kunne trenge ein øyrefik for dumskapen sin, men borna treng ikkje å skade seg. Dei treng å utfalde og utfordre seg i trygge rammer. Når ein får det til å høyrast ut som om det er et mål i seg sjølv at ein skal falle og brekke eit bein, då har ein rota seg ut på viddene. Sjølv vart eg påkøyrd av eit akebrett og knekte armen i 12-årsalderen. Eg kan ikkje hevde at det har gjeve meg unik kompetanse eg ikkje kunne vore forutan. Då skulen ringte for å fortelje at femåringen min nok måtte på legevakta, var ikkje reaksjonen eit sukk av letting. Ikkje noko høgt hurra for at ho endeleg fekk tileigna seg kunnskap om at det er vondt å slå seg. Det visste ho allereie. Einaste gevinsten ho får av kragebeinsbrotet er premien for tapper oppførsel på røntgen og legevakt.

Bodskapet i dagens tekst er altså dette: Born har ikkje godt av å falle og slå seg. Barndommen er ikkje like polstra som ein del vil ha det til. Og har du Mercedes, tenk deg om to gonger før du byter den ut med noko med lågare status. Ringverknadene kan vere enorme. Tenk på borna!

Hummer og kanari

Framandfaren

stranger danger photo
Photo by Experiments With Light

Pokemon Go har teke verda med storm. Endeleg har det vore folk i Strandgata, nær sagt til alle døgnets tider. Kampen om hegemoniet på Pokegymmen ved Horne Brygge er knallhard. Her i heimen er vi på Pokemon-runde nesten dagleg. Anten vi nå går ut alle saman, eller om vi berre tek ein ekstra runde gjennom Strandgata når vi er ute for å handle. Ein veit jo aldri når det kan dukke opp ein Tentacruel eller ein Machoke.

Den ting som ikkje kan problematiserast er ikkje funnen opp enno. Pokemon Go er ikkje noko unnatak. Eg las ein tekst på ein amerikansk nettstad for litt sidan, der ein ung mann fortalde om korleis det var å vere hekta på Pokemon Go når huda er mørk i staden for kvit. Det var litt annleis. Ein kunne ikkje jakte like intenst. Ein måtte passe på kor ein gjekk. Ein vart møtt med mistru heile tida. Kva gjer du her? Kvifor går du og stirer på den telefonen? Når ein veit kor lause på avtrekkaren folk kan vere i USA er det ikkje rart at fyren lurte på om jakta på Pokemons eigentleg var verdt risken.

Sjansen for å bli skoten av ein triggerhappy politimann er heldigvis ganske liten i Norge, uansett hudfarge. Eg må likevel tilstå at eg ved nokre høve har tatt meg sjølv i å tenke på korleis andre reagerer på at eg går rundt i gatene med telefonen framme, ivrig søkande etter endå ein Pokemon. Eg er ein mann på full fart inn i gammal gris-alderen. Når eg ikkje har med meg ungane som alibi, trur folk kanskje at eg driv med noko heilt anna, der eg sit og fiklar med telefonen? Kanskje trur dei at eg tek bilde av dei? Har eg skumle planar? Eg har tenkt tanken fleire gonger, hittil utan å late den hindre meg i å ville fange dei alle. Pokemonane altså. Ikkje borna.

Det er sikkert difor min fyrste tanke, når eg las at folk var redde for ungane sine etter at nokon hadde observert menn som tok bilder av småjenter i klatreparken måndag morgon, var denne: Er vi sikre på at dei ikkje berre var på Pokemon-jakt? Eg såg det i allfall som lite truleg at det var nokon grunn til å slippe panikken laus, og låse barna inne. Predatorar på jakt etter barn jaktar ikkje i flokk på den måten det vart skildra i avisa. Merkeleg oppførsel, javisst, men det var sikkert ei forklaring. Ikkje nokon grunn til å rope «stranger danger» denne gangen heller. Framandfare, heiter det kanskje på norsk. Og slik det ser ut no var det heller ikkje noko å vere redd for. Berre nokre galne turistar frå Asia med selfiestenger og litt mykje entusiasme.

Framandfare altså. Dei fleste foreldre fortel ungane sine at dei skal vere forsiktig med å snakke med framande. Det er sikkert fornuftig det, men det gjeld å ikkje overdrive heller. For nokre år sidan var ein elleve år gamal speidar sakna i fire dager i fjella i Utah. Han gøymde seg for redningsmannskapa, for han hadde lært heime at han skulle passe seg for framande. Det var ein rimeleg stor sjanse for at dei ville stele han, meinte han, og heldt seg i dekning. Då har det gått for langt. Sanninga er jo at framande så godt som aldri er farlege. Tvert i mot. At framande forgrip seg på born er uhyre sjeldant. Tal frå USA i 2005 viser at av 800.000 born som vart melde sakna, var berre 115 av dei bortførte av ein framand. Det er noko slikt som 0,01 prosent av dei, og hugs at dei aller fleste borna ikkje vart sakna i det heile tatt. Framandfaren kjem ganske langt nede på lista over kva ein bør være redd for. Litt naturleg skepsis er berre sunt, men å lære barna våre opp til ei generell frykt for folk dei ikkje kjenner, er ikkje smart. Berre dumt. I ein krisesituasjon kan ein framand like gjerne vere redninga.

Noko av det finaste ved å bu i Norge er at vi stort sett har veldig høg tillit til kvarandre. Ungdom og middelaldrande menn i hettegenser kan gå på Pokemon-jakt utan at mødre kjem springande for å hente heim ungane sine. Det er ein verdi det er verdt å kjempe for. Følg for all del med, men ikkje la mistru og skepsis ta heilt overhand. Dei aller fleste vi møter vil oss vel. Hvis dei ikkje tilhører Team Instinct, og er på veg bort for å kaste oss ut av Pokegymmen då.

Hummer og kanari

Feigis og slappis

friskis svettis photo
Photo by ExtraStiftelsen

Du har allereie lest det i herverande avis. Friskis og Svettis starta ikkje opp att tilbodet sitt denne hausten. Hallkapasiteten i Flora kommune er sprengd, Friskis og Svettis meiner dei ikkje fekk tid og areal nok til at dei kunne oppretthalde tilbodet sitt, og dermed var det slutt for dei i denne omgang. Friskis og Svettis har halde på i elleve år, dei har vore eit billeg og populært lavterskeltilbod for folk i alle aldre som har ei ambisjon om å halde seg i form, men ikkje har hatt noe ønske om å drive organisert idrett, eller henge rundt på treningssentra. At dei ikkje startar opp at i haust ikkje berre trist. Det er ei fallitterklæring. Og det er ei tabbe. Korleis kunne dei ansvarlege la dette skje?

Sjølvsagt er det politikaranes skuld. Levekårsutvalet har slått fast at barn skal prioriterast i kjernetida mellom 17 og 20. Nye aktørar har meldt seg på, og dermed var det ikkje plass nok til alle. Nokon måtte ut. Det er ikkje vanskeleg å forstå dilemmaet. Nokon måtte bli skuffa, og det er sikkert fleire enn Friskis og Svettis som er misfornøgd med tidene dei har fått tildelt. Når kapasiteten er langt forbi bristepunktet er det slik det blir. Ein får gjere det beste ut av det. Likevel. Eg meinar Levekårsutvalet bør sjå på saka på nytt. Er det verkeleg gitt at det einaste kriteriet for tildeling av treningstider skal vere at barn skal prioriterast i kjernetida? Eg meiner at det er ei feig prioritering. Den er vag, uangripeleg, men eigentleg ganske intetsigande. Eg ville lagt fleire kriteriar til grunn.

Alle er einige om at idrett er ein fin ting. Kanskje er vi for einige i det, for ofte gløymer vi å stille dei kritiske spørsmåla. Er all idrett alltid ein fin ting? Kan vi stille større krav til den organiserte idretten? Eller bør vi stille andre krav? Kva for ei rolle vil vi at idretten skal ha i samfunnet? Kan vi organisere oss annleis? Nesten alle barn i Noreg driv med ein eller annen form for idrett i åra frå dei er seks, til dei blir tretten år gamle. Men i overgangen frå barneidrett til ungdomsidrett skjer det noko, og veldig mange gjer seg med organisert idrett. Kvifor det?

Vi veit at dei som driv med idrett har betre sjølvbilete, betre helse både psykisk og fysisk, meir overskudd, enn dei som ikkje driv med idrett. Vi veit også at dei som har mindre ressursar, anten det no er sosialt, psykologisk, kulturelt, eller økonomisk er overrepresentert blant dei som droppar ut av idretten i åra mellom tretten og nitten. Idretten er ein plass for dei vellukka og veltilpassa, medan dei som kanskje hadde hatt størst nytte av eit organisert idrettstilbod i større grad faller fra. Vi treng større variasjon og fleire tilbod til dei som synes det er gøy å drive idrett på sine eigne premissar, men ikkje har ambisjonar om a-lag, eliteserie, landslag og proffopphald i utlandet. Sjølv hadde eg gjerne tatt i mot eit tilbod om å bli knust i bordtennis på jevnleg basis.

For å vende tilbake til start. Levekårsutvalet bør se på prioriteringane for tildeling av treningstider ein gong til, og faktisk gjere ein ordentleg jobb denne gongen. Kriteria bør utvidast. Folkehelseperspektivet bør prioriterast over idrettslagas eigne ønsker, i den grad det er nokon motsetning. Barn mellom 6 og 13 har ein haug med tilbod, og dei er aktive nesten alle samen. Det er ikkje der skoen trykker. Fråfallet startar i trettenårsalderen, og held på ut ungdomstida. Dette bør det offentlege freiste å motvirke. Lag som kan dokumentere lågt frafall bør prioriterast. Tilbod retta mot grupper som har få andre tilbod bør også prioriterast. Eg dristar meg til å foreslå ei prioriteringsliste.

1. Folkehelse skal alltid ligge i bunn for prioriteringane.

2.Tilbod som rettar seg mot grupper som har få andre tilbod om organisert trening prioriterast høgt.

3. Tilbod som kan dokumentere lågt fråfall i aldersgruppe 13-19, eller er spesielt retta mot å få dei som fell i frå til å bli i idretten, skal prioriterast.

4. Barn og unge skal prioriterast i kjernetida mellom 17 og 20.

5. Nye tilbod som ikkje kjem inn under dei andre punkta i denne lista må finne seg i å stille bak allereie etablerte tilbod i starten.

Den einaste måten å løyse problemet er å bygge ut større hallkapasitet. Det hastar, men kjem til å ta tid. Inntil då må det prioriterast knallhardt. Det er politikaranes jobb. Hvis dei ikkje vil ta den på seg får dei melde seg på Feigis og Slappis i staden. Dei trenar mellom halv tolv og 23.30 kvar onsdag kveld i Florahallen.

Hummer og kanari

Kleskampen

burkini photo
Photo by brunosan

Kvar einaste morgon pågår det ein hard kamp i heimen for å finne klede som den ferske førsteklassingen vår kan ha på seg på skulen. Det er ikkje enkelt. Den vesle stretehøna har bastante meiningar på området, og lar seg ikkje vippe av pinna av argumenta til fossila. Når ho er sint er eg ein oksetulling. Noko som ikkje er så gale – min betre halvdel ved fleire høve har fått melding om ho har sparken, og blir kasta ut av huset om ho ikkje skjerpar seg. Kleskampen er ikkje for sarte sjeler.

Jentungen er oppteken av at det ho har på seg skal vere fint. Helst kjole. Ikkje under nokon omstende regnbukse. Regnjakke kan til nød gå om det drar seg mot 20 mm nedbør, men helst ikkje. Aller viktigst er det at det er komfortabelt, og her fins det ikkje slingringsmonn. Sokker og strømpebukse må sitte heilt nøyaktig, utan irriterande trådar. Genser må ikkje vere for trong å få over hovudet, og buksa verken vere for kort eller for lang, helst av typen tights. Å få jenta på skulen i ei tilfredsstillande grad av påkledning, før klokka ringer inn til første time, er rett og slett ei oppgåve som krever sitt ytste av ein sliten pappa. Og det hjelper ikkje at klokka på Florø Barneskole ringer inn tre minutt for tidleg.

Det er ikkje berre vi som slit med kleskampen. Denne veka har fleire slite mykje meir enn oss. Politiet på den franske rivieraen har tvinga ei dame kledd i det latterlege plagget burkini til å ta den av. Burkini er nemleg forbode på stranda i det strengt sekulære landet Frankrike for tida. Plagg som sender signal om at kvinna som har dei på kan vere undertrykt vil dei ikkje ha noko av. Skal kvinna fyrst undertrykkast, klarar vi det på eiga hand, takk som spør.

Men der kvinner på strendene i Frankrike risikerar bot for å ha for lite klede på seg, er situasjonen en heilt annan på Facebook. Der må ein for ein kvar pris unngå at nokon ser ein naken kropp. Det gjer seg nokre absurde utslag, slik som denne veka. Forfattaren Tom Egeland la ut det kjente biletet av den såkalla napalm-jenta, frå Vietnam-krigen. Ei ni år gamal jente som spring langs vegen med andletet forvridd i smerte. Det er eit forferdeleg, men viktig bilete som skildrar den brutale røynda krig fører med seg. Men Facebook syntes ikkje noko om at Egeland la det ut, og fjerna det. Den stakkars brannskadde jenta er naken, må vite. Slikt vil ikkje Facebook ha noko av. Som ein reaksjon på Facebooks sensur er det etter kvart mange som har delt biletet av jenta, men Facebook har fjerna dei så fort dei har oppdaga dei. Den amerikanske internett-giganten bryr seg lite om hatprat og trakassering sånn i det daglege, men dukker det opp eit ammande bryst, eller ei brannskadd ni år gamal jente utan klede på kroppen, då slår dei til med dei klamme sensurfingrane sine. Jenta skulle nok hatt på seg ein burkini, i staden for å springe rundt i jungelen i Vietnam utan ein tråd på kroppen på det viset der. Det går verkeleg ikkje an!

Burkinien er ei heit potet. I utgangspunktet et latterleg plagg, som lik hijaben har utvikla seg til å symbolisere forskjellige ting, avhengig av kven ein spør, og korleis ein ser på den. Frankrikes burkini-forbod, som enkelte i Frp no applauderer, har forutseieleg nok gjort sjølve burkinien til eit symbol på fridom. Noko som er heilt absurd når ein veit kor plagget kjem frå. Som Maajid Navez skrev i The Daily Beast: Burkinien er eit trist symbol på at islam går baklengs i spørsmål om kjønn. Frankrikes burkiniforbod er eit like trist symbol på at vestlig liberalisme går baklengs i eit forsøk på å svare.

Uansett er det kvinna som kjem i skvis. Det er alltid nokon andre som gjerne vil styre kva, og kor mykje tøy ho har på seg. Her er ein radikal ide: Kva om vi rett og slett let kvinna bestemme sjølv kva ho vil ha på seg? Lang erfaring med illsinte jentunger har lært meg at det alt i alt er den løysinga som fungerar best. Mødre, religiøse skjeggebusar og andre betrevitarar får heller berre lære seg å leve med at påkledninga ikkje alltid lever opp til deira standard, og fargeval ikkje alltid er heilt optimalt. Ta dykk ei bolle, eg seier ja til sjølvbestemt burkini, våtdrakt, motorsykkeldress, tights, strømpebukse og kjole. Kva som helst, berre vi rekk første time!

%d bloggers like this: