web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Meir enn tusen ord

Det er dei som hevdar at eit fotografi er verdt tusen ord. At det rette biletet kan seie like mykje, og endå meir, enn det eg klarar på denne sida kvar veke. Det er noko i det. Det finst fotografi så gode at dei brenn seg fast i vårt kollektive minne. Så sterke at dei kan endre tankane våre. Gje ny innsikt. Nokre bilete veks til å bli symbol på noko større. Andre bilete har kraft nok til å endre verda. Om enn berre for ei lita stund. Som biletet av vesle Aylan Kurdi, livlaus i strandkanten på ei tyrkisk strand. Den tapre mannen i svart bukse og kvit skjorte, standhaftig ståande foren dei kinesiske stridsvognene på Tiananmen-plassen i 1989. Fotografiet av mannen som fell frå det nordre tårnet av World Trade Center 11/9 i 2001. Eller den vietnamesiske jenta som flykter frå eit amerikansk napalm-angrep i Vietnam i 1972. Det er bilete med sprengkraft. Dei treng ikkje forklarande ord. Dei snakkar høgt og tydeleg for seg sjølv.

Når saka om Joshua French og Tjostolv Molands ville eventyr i Kongo eksploderte i norske aviser i 2009 var det eitt fotografi som vart tunga på vektskåla i skuldspørsmålet for meg: Biletet av ein manisk flirande Moland som vaskar bilen rein for blod. Blodet til sjåføren dei vart skulda for å ha teke livet av. Deira eiga forklaring om at dei var i sjokk, traumatiserte av å ha blitt overfalle av landevegsrøvarar, og reagerte med latter, sto ikkje til truande. Den måtte dei lenger ut i jungelen med. Det biletet lukka saka for meg. Plutseleg vart det utenkeleg at dei to eventyrarane hadde reint mjøl i posen. Sympatien for Moland og French var etter det nærast ikkje-eksisterande. Meir enn dei mange tusen orda som vart skrivne om saka medan det sto på som verst, var det Moland og vaskefilla som avgjorde saka for meg.

Eg veit ikkje kven som skaut Abedi Kasongo i mai 2009. Retten i Kisangani fann dei skuldige i spionasje, ulovleg våpeninnehav, drapsforsøk, væpna ran og for å ha danna eit kriminelt forbund. Men berre Moland vart dømd for drapet. Begge to vart likevel dømde til døden, i ei farse av ei rettssak. Kanskje får vi aldri vite kva som eigentleg hende. Moland vart funnen død i cella i 2013, medan French no er tilbake i Norge etter iherdig innsats frå fleire partar. Dette såg statsminister Erna Solberg som ei såpass viktig nasjonal hending at ho avbraut 17.mai-feiringa for å stille på pressekonferanse saman med utanriksministeren. Folket måtte varslast om den gledelege utviklinga i saka. Det fekk ho kritikk for etterpå, og eg er einig i den kritikken. Sjølv om det var rett av Norge å jobbe for å hente Joshua French heim, var det ingen grunn til å løfte dette opp på eit slikt nivå at det nesten kunne verke som om Solberg meinte at det var grunn til å feire at French var på veg heim. Ikkje berre for hans næraste, som naturleg nok var glade og letta, men for heile nasjonen. Det vart litt mykje.

No når vi snart kan sette eit endeleg punktum for saka om Moland og French sine eskapadar i Afrikas hjarte er det endå eit bilete som vil bli sittande fast i minnet ei god stund. Det er fotografiet av Kari Hilde French, mor til Joshua, som står ved sidan av sonen under ei pause i rettssaka. Handa hennar på skuldra hans. Hovudet tett inntil hans. Det ser ut som om ho fortel han noko. Han lyttar intenst. Eg likar det biletet. Tøffingen med sin militære bakgrunn. I Afrika for å hjelpe kompisen med å bygge opp eit sikkerheitsselskap i ein bransje som er både brutal og farleg. Dei har tatt skarpe oppdrag som piratvakter i Adenbukta. Har køyrt rundt på motorsykkel på landsbygda i Kongo, med hagle på ryggen. Her sit han, og får nokre velvalde ord frå ei vever og standhaftig kvinne med grått hår. Mamma. Utan hennar formidable innsats gjennom åtte lange år er det sannsynleg at han framleis hadde site fengsla i Kongo. Det er eit bilete som får meg til å smile.

Du kan vere så barsk du berre vil. Springe rundt med våpen, og tru at livet er di leikegrind. Men når du har rota det skikkeleg til for deg sjølv og sit der med klumpen i halsen… Då er det greitt å ha ei mamma å springe heim til. For dette veit vi:

Mamma er den tøffaste av alle. Tøffare enn tusen ord kan forklare.

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #36

– Skal jeg fortelle deg hva et balansert måltid er for noe?

– Nei!

– En boks Whiskas i hver labb. 

Hummer og kanari

Trygg

killer photo

Det må ha vore sommaren eg fylte elleve, at eg fyrste gong fekk ei vedvarande kjensle av å vere utrygg. Eg var heime åleine i den gamle legeboligen, saman med storesyster. Ei natt var det innbrot i huset. Bygdas narkoman knuste ei rute, kom seg inn i stova og vidare inn på legekontoret til far min. Målet var medisinar, eg anar ikkje kva han fekk med seg. Eg låg oppe på rommet mitt og høyrde alt saman, for redd til å gjere noko som helst anna enn å prøve å lage minst mogleg lyd. Resten av den sommaren sov eg ikkje om natta. Eg låg vaken til langt på morgonen og lytta. Eg såg føre meg ein øksemordar på veg opp bakken. Eg tykte eg høyrde han i trappa. Eg brukte timar på å spekulere i kva som var verst. Å ligge med ansiktet mot døra, slik at eg såg han kome inn med øksa klar til hogg, eller om eg skulle ligge inn mot veggen og berre vente på den kvasse eggen. Eg klarte aldri å konkludere.

Eg kjende på den same frykta eit tiår seinare. Lydar frå kjøkenet fekk meg opp av senga og ut for å sjekke. Eg skvatt bra då eg såg eit ansikt i vindauget. Eg gjekk ut for å høyre kva han ville, og fyren drog ei historie om at han skulle treffe ei jente, men måtte ha gått feil. Natta etterpå kom han tilbake igjen og freista å bryte opp kjøkendøra. Tydeleg rusa. Politiet kunne ikkje kome, dei måtte ta seg av ein kar som heldt på å banke kona på eit hotell utafor byen. Då var det same leksa på nytt. Eit halvt års tid med dårleg søvn. Eg hadde ei eldrake ståande ved senga. Hadde han dukka opp igjen hadde eg ikkje ringt politiet før etter at eg hadde slått. Eg var livredd. Eg hata den kjensla av å ikkje kunne føle meg trygg i eige hus. Den eine plassen der ein må kunne kreve å få vera i fred.

Eg fortalde det aldri. At eg låg vaken til sola stod opp. Kva skulle det gjere av forskjell? Skulle dei sendt meg på hotell ei tid, og håpa på at tryggleiken var tilbake når eg kom heim? Dette var noko eg måtte kjempe meg gjennom, og det gjorde eg. Det tok tid, men det vart ikkje fleire innbrot. Øksemordaren glimra med sitt fråver. Til slutt forstod hovudet at det var trygt å slappe av. Eldraka kom tilbake til stativet ved omnen. Eg sov som normalt igjen. Trygg.

Du bør kunne kjenne deg trygg, helst heile livet, og i alle fall når du drar seg mot 100 år. Eg heiar derfor på Olefine på 97 som vi kunne lese om i avisa denne veka. Dama som har blitt sjukeheimsokkupant på sine gamle dagar. Ho kjenner seg ikkje trygg heime, og nektar å reise heim etter eit korttidsopphald på sjukeheimen. Det er tøft gjort. Skal ho sendast heim må det bli med makt. Ho har ikkje tenkt seg nokon plass. Dette likar eg. Ho står opp og kjempar for saka si på imponerande vis, og no som kommunen skal sjå på saka ein gong til har eg trua på at det ordnar seg også. Lat oss likevel ha to tankar i hovudet på ein gong. Eg heiar ikkje på politikarane som kastar seg utpå for å slå politisk mynt på denne saka. Politikarane har vedtatt at Flora skal vere ein heimetenestekommune. Då må dei våge å stå for det. Ikkje trekkje seg kvar gong nokon klagar i avisa. Institusjonsplassar i blir innvilga eller avslått, etter prinsipp vedtatt av politikarane sjølve. Uansett kva for kriterium ein legg til grunn vil det vere vanskelege saker for dei som skal bestemme. Kanskje er det rett at Olefine ikkje kvalifiserer til sjukeheimsplass. I så fall er feilen at dei ikkje har klart å gjere ho trygg på at tilbodet i heimen kan kjennast trygt.

Eg veit ikkje, men det gjer ikkje politikarane heller. Her er ein tanke: Kva om politikarane stolar på at fagfolka som er sett til å utføre bystyrets politikk faktisk er i stand til å gjere jobben sin? Tildelingsnemda har ei vanskeleg jobb. Hadde det ikkje vore fint om dei kunne kjenne seg trygge på at dei hadde politikarane i ryggen når dei fattar vedtak, også i vanskelege saker? Politikk styrt av enkeltsaker og støy i media blir dårleg politikk. Det kjenner eg meg trygg på.

Hummer og kanari

Fontene Blues

fountain photo
Photo by albertstraub

Folk er i harnisk på Facebook denne veka også. No er det forfallet i kyrkjeparken, og ideen om at den vesle fontena som står der skal fjernast, som får blodpumpa til å banke litt fortare hos Florø-folket. Særleg er det mange som gjer seg vittig på ei litt sleivete utsegn om at fontena skal stengast av di presten var redd nokon skulle drukne der, og det kan eg jo godt forstå. Drukningsfaren er ikkje overhengande. Den druknar ei som hengast skal, seiest det, og nokon må stillast til ansvar for denne skandalen. Politikarane skal hengast for denne skampletten på Floras omdømme. Kommuneadministrasjonen skal skytast for vantande vedlikehald og generell inkompetanse. Om nokon skal druknast veit eg ikkje, men i så fall får dei bruke eit av dei tre vatna vi har spreidd rundt om i byen. Eventuelt kan dei til naud drukne i havet, men berre om dei ikkje har på seg fleecejakke, eller har plastikk i lommene, no som vi har vore så flinke å rydde strendene.

Eg likar ei sprutande fontene like mykje som fanden og hans oldemor, det er ikkje det, men eg skjønar ikkje kvifor folk gidd å hisse seg opp. Kvifor no? Fontena har då uansett aldri virka meir enn eit par dagar i slengen. Firdaposten skildrar korleis Kong Haakon var i byen for å legge ned krans på minnestøtta der i parken, og i den forbindelse vart fontena vist fram. Men då var det rusk i spruten, som ordføraren sa til kongen, og ikkje noko vatn i fontena. Dette var i 1949. Likevel trur folk at den skal virke i 2017. Det er historielaust. At fontena ikkje virkar er ei lang tradisjon her i byen. Det er nesten slik at ein kunne forvente at alle dei som er opptatt av at Florøsjela skal leve, og at ting stort sett skal vere slik dei alltid har vore, burde vere stornøgd med tilstanden. Fontene med vatn? Slikt nymotens tull kan dei halde seg med på Austlandet. Det er ikkje slik vi gjer det her i byen. Noko som eigentleg kan vere like greit. Hadde fontena stått der med vass-spruten i vilden sky, og berre virka. Ja, då kan du banne på at det berre hadde vore eit tidsspørsmål før nokon kom med lastebil og flytta heile skiten inn til Førde.

At det er vanskeleg å halde drift i fontener er ikkje noko spesielt for Florø. At fontener og parkanlegg lir under dårleg vedlikehald er heller regelen enn unntaket rundt om i det ganske land. Det er ein syklus, nærast ei naturlov, at fontener etter nokre år med drift opplever rusk i spruten, og etterkvart blir ståande utan vatn. Heilt til nokon hissar seg opp, politikarar og administrasjon dreg i gang akutt-tiltak, og alle er nøgde i nokre år. Så startar det på’an igjen. I hovudstaden for fem-seks år sida var heile 25 prosent av byens vass-innstallasjonar tørrlagde. Dei trong omfattande rehabilitering. I Bergen var Nygårdsparken landets største åpne russcene i rundt femti år, før dei no har renska litt opp i det. Det er ingen grunn til å tru at Flora kommune er dårlegare til å ta vare på parkane sine enn byar flest. Tvert i mot kanskje, berre ta ein tur i Brandsøyåsen og sjå kva som har blitt gjort med stinettet der dei siste åra.

Ordførar Teigen høyrde nok gufset frå folkedjupet, for han var kjapt på ballen. Han lovar å få orden på sakene, men seier at kyrkjeparken og fontena i dag er i så dårleg forfatning at det ikkje er noko å flikke på. Her må det gjerast skikkeleg. Og då er det på tide å tenke nytt. Kva VIL vi med den fontena eigentleg? I land lenger syd hadde fontenene tradisjonelt ein viktig funksjon for folket. Det var drikkevatn, badeplass og luftkjølar i eitt. Her i nord har dei mest vore til pynt. Eit estetisk innslag i bybildet, utan nokon reell nytteverdi. Om lag som Frank Willy Djuvik i bystyret. Eller den har vore ei markør for privat rikdom. Som for forretningsmannen John Collett, som var kjent for overdådige festar på herregården sin på Ullevål for eit par hundre år sidan. Han serverte gjestene madeira frå eiga fontene. Det er det sving over. Eg tenker at Collett kan vere til inspirasjon når vi skal få på plass ny fontene der i kyrkjeparken. Eg vil ha ei fontene som sprutar Kinn-øl. Med tanke på plasseringa bør ølet kanskje vere av typen «Prestesonen», men det kan sikkert varierast med både Pilgrim og Pryl.

Om ordførar Teigen fiksar dette, er eg sikker på at det blir sjelefred, både i parken og på Facebook.

Hummer og kanari

Min båt er så liten

boat photo

Dei seier at det heile starta med eit stort smell for 13,8 milliardar år sida. Det store smellet. Ut av kaos oppstod universet vårt, og i alle desse åra har det utvida seg i stadig større fart. Jorda vart danna for 4,6 milliardar år sidan, og så gjekk det kanskje ein milliard år til før dei første livsformene starta å vise seg fram. Etter ei god stund med evolusjon, dilldall, dinosaurar og den slags kom mennesket rekande på ei fjøl. Mennesket var heldig med utviklinga, og fekk nokre ting dei andre skapningane på jorda mangla. Ei meir avansert frontallapp. Motståande tomlar. Sidan har ingenting vore det same. Ein av dei tinga som skil mennesket frå dyra er vår utstrekte evne til å samarbeide. Vi er sabla gode på det. Mykje betre enn dyra.

Ta katten min til dømes. Kvite kan ikkje samarbeide om det så stod om livet. Om ho møter på ei katt ho aldri har møtt før er det berre ein ting som står i hovudet på ho. Angrep. Den andre katten skal jagast til helsike bort frå hagen, og helst så brutalt at den aldri kjem tilbake. Når vi menneske møter ein artsfrende vi aldri har møtt før har vi ei heilt anna tilnærming. Dei fleste av oss i alle fall. Evolusjonen har lært oss at vi kjem lengst med ei vennleg tone. Vi må få dette mennesket til å samarbeide med oss. Anten vi no vil ha det til å male huset vårt for ein billeg penge, skattlegge det til det blør, eller rett og slett berre låne pengar til ei flaske øl og ei pølse og brød. Vi har forstått at det er i vår eiga interesse at vi ikkje oppfører oss som katten min. Vi er alle i same båt, og vi kjem lettare fram dit vi skal om alle sit ganske stille i båten og alle tek si tørn ved årene.

Så der sit vi då, i båten vår, og ror i veg. Min båt er så liten, og havet så stort, kan ein kanskje tenke. Og når mennesket var nytt på jorda var det slik at det ikkje var plass til så mange folk i den båten. Det var stort sett familie som fekk vere med, men etter kvart som verdien av samhandling har blitt klarare og klarare har båten vakse seg større og større. Frå kjernefamilie, til utvida familie, til klanar, bygdesamfunn, landsbyar og storbyar. Nasjonalstat, unionar, og komplekse verdsomspennande institusjonar. Akkurat som med det store smellet har måtane vi samhandlar på berre halde fram med å utvikle seg sida vi kraup opp frå havet, reiste oss på to, og sprang ut på savannen i Afrika. Om vi tenker litt etter trur eg alle som ein gong har vore på eit foreldremøte, eit møte i burettslaget, eller freista å få ei byggesak godkjend i kommunen, kan vere einige i at dette er eit mirakel heilt på linje med det beste frå Bibelen. Samarbeid er kanskje ei typisk menneskegreie, men det kjem ikkje av seg sjølv. Det krev ofte innsats. Blod, sveitte og tårar.

Forskarane er ikkje heilt sikre på kva som skjer med universet vårt i framtida. Nokre meiner at det vil halde fram med å utvide seg, heilt til kreftene frå akselerasjonen blir så sterke at gravitasjonen ikkje lenger klarer å halde universet saman. The Big Rip kallar dei det. Universet vårt blir rett og slett rive frå kvarandre, om lag som planane om Kinn kommune etter valet til hausten. Andre forskarar meiner at universet heller på eitt eller anna tidspunkt vil stoppe å utvide seg. I staden vil det på ny trekke seg saman, til det heile endar opp med eit nytt stort smell, og eit nytt univers ein gong langt fram i framtida. Dette har dei gitt namnet The Big Crunch, og er vel det beste håpet vi har for at det nokon gong skal bli gjort noko med Trovikkvartalet og Sjukehuset her i byen. Dette er derimot langt fram i tid, og ikkje noko vi treng å tenke for mykje på. Eg er meir uroa for at alle våre store samhandlingsprosjekt kan lide ei liknande skjebne. At dei blir rivne i stykke, eller folda saman og kasta. Kanskje blir dei ikkje ein gong kjeldesortert. Brexit og Bremanger. Trump og Tybring-Gjedde. Nokre meiner visst at det har vorte for mykje samarbeid. Dei vil ikkje stille på dugnad. Dei vil rive båten vår, og bygge den saman igjen som fleire små båtar. Sende dei ut på havet på eiga hand. Det ein dårleg ide, både med og utan Florø Radio.

Samarbeid er frykteleg slitsamt, dei andre er alltid dumme, og nokon gonger får man ikkje til det ein vil. Men vi kan ikkje gi opp. Vi må kjempe på, og ikkje miste trua, for alternativet er konflikt. I verste fall krig, og det er enda verre enn dugnad og møte i bystyret. Så vidt.

%d bloggers like this: