web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Eit rop om hjelp

Foto: Espen Klem (CC BY-2.0)
Foto: Espen Klem (CC BY-2.0)

Denne veka gjekk Dagbladets sportskommentator og skientusiast, Esten O. Sæther ut i spaltene og meinte at vi burde unne oss å gje gratis ski på kvit resept til alle som vil vere med og leike i snøen. Eit idiotforslag som fekk meg til å tenke på den gongen dei vaksne fann ut at også eg sikkert ville ha stor glede av å delta i ski-psykosen som har ridd landet vårt sidan Sondre Norheims tid. Dei gamle treskia frå sekstitalet vart bytte ut med eit par splitter nye Madshus langrennsski. Nye skisko, og Kandahar-binding. Eg var ikkje veldig entusiastisk, men det hadde eg folk til å vere på mine vegner. Idiotar!

Dette var rundt 1980. Vest i Telemark, berre nokre lange snøballkast frå skisportens vogge, Morgedal. Det var ikkje så mykje å finne på om kveldane. Ein kveld ga eg plankane ein sjanse. La dei på skulderen og labba i veg bort til lysløypa. Det var iskaldt. Stjerneklårt. Fin gli. Eg la i veg ut i den to kilometer lange løypa, og i starten var det litt morosamt. Dei gamle treskia klarte kunststykket å vere både kladdete og bakglatte på same tid, men desse nye var mykje betre. Hu hei kor det går, eg er jo nesten like god som Ivar Formo! tenkte eg der eg suste forbi ei dame på nesten åtti. Kanskje eg kan ta ein tre-fire runder før eg gjer meg. Tenkte eg. Men så møtte eg kneika.

Lysløypa hadde ein liten motbakke, med ein krapp sving omtrent midt i. Eg trur nok at Ivar Formo hadde sprinta rett opp utan å trekke pusten, men for meg, ein gut på rundt tolv, med svært dårleg utvikla skiteknikk, var det umogleg å komme opp og over den kneika. Eg freista å gå rakt opp, men hadde ikkje sjans. Eg freista fiskebein, men teknikken var for dårleg. Eg gjekk på, men sklei ned att. Gjekk på igjen, stokka skia og gjekk på snørra. Dama på nesten åtti tok meg att, og eg let som eg var kul der eg sto og lente meg på stavane og berre tok ei lita pause. Den er bratt den kneika der, sa ho i det ho føysa forbi. Pøsj, lett som ei plett, svara eg, og let som eg såg på stjernene. Opp bakken fauk ho, og eg let henne gå. Når eg var sikker på at ho var borte gjekk eg laus på bakken, og mislukkast totalt. Igjen.

Eg var for ung og dum til å skjøne at den kvelden i lysløypa i Telemark var eit frampeik. Det var slik livet skulle bli: Ein evig runddans under stjerner og lyktestolper. Ein endelaus kamp mot kneiker og monsterbakker som trugar med å ta knekken på deg. Alltid skal ein stå der og henge på stavane og halde maska. Late som om alt er silkeføre, medan andre peisar forbi med eit hei og eit venleg nikk. Berre pustar på litt, eg. Neida, berre gå du, eg kjem snart etter. Hei hei, visst er det fint i dag. Men kaldt! Ser deg på parkeringsplassen.

Eg hugsar ikkje lenger korleis eg kom meg opp bakken den kvelden. Tok eg av meg skia og gjekk opp bakken til fots? Gjekk eg sidelengs og trakka meg møysommeleg oppover? Eller klarte eg til slutt å stake meg opp bakken i ein kombinasjon av fiskebein og klassisk dårleg stil? Eg kan ikkje svare på det, men eg kom meg opp. Eg ga ikkje opp. Premien var at eg til slutt fekk skli ned den lange, ganske slake bakken i enden av lysløypa. I hockey, som ein annan Erik Håker, med den kalde vinterlufta i andletet, var alt slitet glemt. Hei, dette har du dreisen på gamle ørn! At du ikkje har teknikk til å stoppe der lysløypa starter, men må skli ned heile bakken til du stopper av deg sjølv, og så trakke deg opp til vegen att legg ikkje nokon dempar på godfølelsen. Men skia vart ståande så godt som ubrukte etter denne kvelden, før dei vart selde to-tre år seinare til nokon som sikkert hadde glede av dei. Eg har ikkje gått på ski på 35 år, og var ganske sikker på at dette var eg ferdig med. Som vaksen kan ein gjere kva ein vil, og eg vil ikkje gå på ski.

Trudde eg. Heilt til eg ein dag tidligare i veka gjekk inn på G-Sport og forlangte den billegaste skipakka det var mogleg å oppdrive. Eg veit ikkje heilt korleis det gjekk til, men det var vel ein ugrei kombinasjon av eit desperat forsøk på å score eit par pappa-poeng og akutt sinnsjukdom. Når du les dette er eg på fjellet og utfordrar skjebnen med ski på beina. Kor gale kan det eigentleg gååååååååoaaoooaaaaaaaaæææh….

Hummer og kanari

Ta natta tilbake

feminism photo
Photo by juliejordanscott

Kor mange feministar trengs det for å skifte ei lyspære? Svaret pleidde å vere tolv: Ei til å skifte pæra, og elleve til ta natta tilbake. Men i år kan det hende det trengs fleire enn som så for å få tent lys og gjort natta trygg for alle. Det starta på nyttårsafta i Köln. I folkemengda rundt sentralbanestasjonen vart kvinner i hopetal utsette for tafsing, grafsing, vald, seksuelle overgrep, ran og tjuveri. Gjerningsmennene skal ha vore asylsøkarar eller ulovlege immigrantar med arabisk og nord-afrikansk bakgrunn. Politiet har fått 516 anmeldelsar i skrivande stund. 237 av dei gjeld overgrep, minst ei valdtekt, og det er vel all grunn til å tru at her finnest det mørketal. Det er i det heile tatt mykje som er mørkt her.

Politiet skildra først kvelden som “stort sett fredeleg”, og det tok tid før rapportar om kva som hadde skjedd dukka opp i media. Mange har vorte sinte av det, og meinar at dei prøver å feie problema med masseinnvandringa og den auka straumen av asylsøkarar under teppet. Kanskje har dei rett. Men kanskje er det også slik at det å late vere å ta seksuelle overgrep på alvor fortsatt er regelen, heller enn unntaket i store deler av verda. Også i Europa. I Tyskland. I Norge. I Sogn og Fjordane. I Tyskland har i det minste regjeringa tatt grep og førtidspensjonert politimesteren i Köln med umiddelbar verknad. Vi veit alle at dette aldri hadde skjedd i Norge. Då politiet i Florø for ein ti års tid sidan gjorde omtrent alle feil det er mogleg å gjere i ei valdtektsetterforsking, og la på eit par det ikkje skulle vere mogleg å gjere, fekk dei rett nok massiv kritikk frå retten. Det vart intern oppvask, men utover det? Eg kan ikkje hugse at nokon tok offentleg sjølvkritikk. Ingen ba om orsaking. Ingen måtte gå.

Etter nyttårsafta i Köln har debatten rasa. Plutseleg er “alle” opptekne av seksuelle overgrep. Det er ein menneskerett å gå trygt i byens gater. Her må grep takast. Klypa må bli hard, slik at dette ikkje blir ein forsmak på ei ugrei framtid for våre kvinner i det offentlege rom. Eg skjønar at det for nokre kan låte litt holt. Norske kvinner har trass alt i ei årrekke måtta finne seg i å bære deler av ansvaret sjølv om dei skulle bli valdtekne. Var skjørtet for kort? Hadde eg drukke for mykje? Sa eg ikkje nei tydeleg nok? Har haldningane som får juryar i lagmannsretten til å frikjenne dei som vert dømde i tingretten annankvar gong, endeleg blitt borte? Eller er årsaka til at alle har blitt feministar rett og slett at gjerningsmennene denne gongen var innvandrarar. Flyktningar. Ja, kanskje til og med muslimar?

Men la tvilen komme dei til gode. Nyfeministane. La oss ta dei vel i mot i kampen mot kvinnediskriminerande patriarkalske gudar og seksuell trakassering. Kanskje kan vi bruke den nye og auka interessa for kvinners ve og vel til eit aldri så lite opprør mot det som ser ut til å bli det nye årets første store skandale. Overgrepsmottaket ved Førde sjukehus blir lagt ned. Årsaka er at kommunane ikkje har klart å bli einige om finansieringa, trass i at fagfolk, politi, og den førre regjeringas valdtektsutval meinar at eit velfungerande overgrepsmottak er heilt avgjerande for om ein får oppklart ein valdtektssak. Alternativet er at bevisinnsamling, traumehandtering, og alt som høyrer til, no blir ei sak for ein tilfeldig turnuskandidat eller ein litt sliten vikarlege frå Tyskland på legevakta. Det seier seg sjølv at ein ikkje kan bygge opp god nok kompetanse der. Det er eit stort tilbakesteg for rettstryggleiken til overgrepsutsette menn og kvinner i fylket. Nokon må ta ansvar, og dei har ikkje meir enn tida og vegen. NRK Sogn og Fjordane melder at oppseiingsbreva blir sende ut denne veka.

Slik debattklimaet har blitt er det nesten naudsynt å skrive det: Det som hende i Köln var ufyseleg. Sjølvsagt skal vi vere klar over at det kan by på problem når det brått kjem mange asylsøkarar til landet, der eit stort fleirtall er unge menn. Men kampen for trygge gater, mot seksuell trakassering, for større rettstryggleik for overgrepsutsatte – den har pågått lenge, og uavhengig av flyktningestraum. Den kampen er langt frå over. I den kampen er eit nedlagt overgrepsmottak eit stort tilbakesteg. Det bør ikkje gå upåakta hen. Få skifta den lyspæra. No.

Hummer og kanari

Hjorthens semi-daglige musikkpille #4: Rayland Baxter

Den beste plata som kom i fjor, som ikke fikk plass i julekalenderen min? Jeg tror jeg må gi min stemme til denne: Rayland Baxters Imaginary Man.  Sjekk bare ut denne pop-perlen:

Åhh så deilig den er. Find the girl with yellow eyes, go and break her heart. En av de sangene jeg likte aller best i fjor. Uheldigvis for Baxter havna han i spillelistesumpa, jeg har hørt mye på Yellow Eyes, men resten av albumet forsvant litt i glemmeboka. Men det er bra det også altså!

Hummer og kanari

Bombe!

08NYH_01-01-bombe

Det er ofte eit slit å lage lokalavis. Det skjer spanande ting rundt om i verda heile tida, men for lokalavisa er det slik at om ein ikkje kan finne ei lokal vinkling, så er det ikkje interessant. Vekas store nyheit frå det store utland var meldinga om at Nord-Korea gjennomførte prøvesprengning av ei hydrogenbombe. Eit stort framsteg for landets militære ambisjonar, og ei kjelde til stor uro for naboen Sør-Korea. FNs sikkerheitsråd fordømde prøvesprengninga, og media har i fleira dager brukt spalteplass på å forklare oss skilnaden på ei hydrogenbombe og ei atombombe. Dei har snakka med alvorlege menn, og sikkert ei og annen alvorleg kvinne også. Det har ikkje vore så mykje om denne saka i herverande avis. Det er ikkje så rart. Det er langt til Pyongyang, og ein skal nok leite ei stund for å finne ei lokal vinkling god nok til å få redaktør Vee med på å rydde framsida. Men nokon klarte det faktisk.

«The Cornishman» er ei lita avis frå Cornwall i England. Dei kjem berre ut ein gong i veka, men dei har rike tradisjonar. Dei har halde på sidan 1878, og dei har ingen planar om å gje seg. Denne veka sette dei ny verdsrekord i lokal vinkling på ei viktig internasjonal hending. Det er berre å bøye seg i støvet. Den lydde slik: “Dette er det som ville skje dersom Nord- Korea sleppte ei hydrogenbombe på Penzance”. Det kallar eg lokal vinkling med smell i!

Avisa har fått eit dataprogram til å simulere eit angrep med ei bombe av same storleik som nord-koreanarane hevder å ha prøvesprengt, for å finne ut akkurat kva som ville skje med byen Penzance, og området rundt. Det såg ikkje bra ut. Tusenvis døde eller hardt skadde. Heldigvis passa dei på å avslutte saka med at sjansen for at Cornwall vil verte eit militært mål for Kim Jong-un er veldig låg.

Når eg las saka vart det med ein gong klart kva helgas spalte skulle handle om. Eg fann ut kva dataprogram The Cornishman brukte for å simulere angrepet på Penzance, men eg grubla litt på om eg skulle sleppe mi bombe over Florø eller Førde. Til slutt ende eg opp med å sleppe ei hydrogenbombe rakt ned på sjølvaste Florøsjela. Det opne såret i den elles så fine Strandgata. Ja, eg sleppte nettopp ei simulert bombe på Trovik-bygget. Ta den, kulturavdelinga til Fylkeskommunen! Tygg litt på den du også, Jenny Følling! Skal ein øydelegge Florø får ein gjere det skikkeleg. Målt mot ei ti kilotonns hydrogenbombe blir fylkeskommunens seigpining ganske puslete.

Ei bombe i taket på Trovik-bygget ville sjølvsagt ramme mykje meir enn berre den gamle rønna. Eldkula ville ha ein radius på 200 meter, og strekke seg frå Coop Marked til Torggata. Huset mitt ville ryke med, og dermed ville eg i det minste sleppe å beise plattingen og rydde kjellaren til våren. Quality Hotel ville gått opp i flammar, men Comfort Hotel ville gå klar av eldstormen. Dei ville ikkje ha stort å juble for likevel. Trykket frå eksplosjonen ville jamna stort sett alt innafor ein radius på snaut 500 meter med jorda. Innanfor ein radius på om lag ein kilometer ville bustadhus flest kollapse. Heilt ut til ein radius på 1,4 kilometer vil effekten være øydeleggande for dei som måtte opphalde seg der. Dødsfall. Brannskader i massevis, der den einaste trøysta er at det ikkje ville gjere særleg vondt, all den tid smertenervene også har brent opp. Simulatoren seier at 1720 stykker vil døy av ein slik eksplosjon. 2770 vil vere hardt skadde. Men Havhesten vil vere like fin. Ytst på Klubbesundet står dei han av, og folk i Botnaholten vil ha fin utsikt til eksplosjonen, men kan elles berre fortsette å gå tur på Brandsøyåsen, om de vil. Det blir sikkert nokre eksepsjonelle bilete på Facebook og Instagram.

Far min stabla hermetikk i kjellaren på syttitalet i tilfelle atomkrig. I Syria er det ei fattig trøyst at atomvåpen hadde øydelagt endå meir. Lat oss ta nokre sekundar og hugse på kor heldige vi er som har krig så langt unna, både i tid og i avstand, at vi kan le bort mi simulerte bombe, fortsette med frukosten, og seie at sjansen for at Nord-Korea kjem til å bombe Florø heldigvis framleis er mindre enn mikroskopisk. God helg!

Hummer og kanari

Kva er det som luktar

cheese photo
Photo by Skånska Matupplevelser

Dei seier at eit av dei sikraste kontrollspørsmåla for å finne ut om du har vorte vaksen er om du nokon gong brukt pengar på å kjøpe dyr ost? Har du det, då er du vaksen. Det høyres riktig ut for meg, og etter denne jula trur eg det er rett å slå det fast ein gong for alle. No er eg vaksen. Takk takk, og gratulerar. Meir om dette seinare, men lat meg først ta dykk eit lite steg tilbake i tid. Vi skal tilbake til det mørke og tidlege nittitalet. Til den tida der eg var ei fattiglus som sleit for å få løna til vare ut månaden. Til den tida der far min framleis var i live. Eitt år det nærma seg påske, fikk far min den gode idéen at han skulle hjelpe til med påskestemninga. Han gjekk på butikken, fylte ei eske med mat, så gjekk han på posten og sende den eska til meg som norgespakke. Utan å seie noko om det til meg. Det skulle vel være ei overrasking, då. Denne planen gjekk ettertrykkeleg i vasken. Pakken vart rett nok levert til rett postkontor før påske, men for seint til at dei rakk å sende ut nokon hentelapp.

Den gongen vart det ikkje sendt ut SMS om at det var komme ein pakke til postkontoret. Nå har vi SMS, men ikkje noko postkontor. Dei seier likevel at verda går framover. Resultatet var uansett at pakken frå far min vart liggande på postkontoret i heile påska. Overraskinga. Pakken som skulle redde påska. Svinesteik. Ost. Sjokolade. Og ein heil masse andre ting som eg ikkje hugsar lenger. Ja, det vart jo ei overrasking av det. Det gjorde det. For tidleg på føremiddagen tysdag etter påske ringde det ei hyggeleg, men desperat dame frå postkontoret og lurte på om ikkje eg kunne forte meg å hente den pakken som låg der og stinka. Eg skjøna ikkje kva ho snakka om, men eg gjorde som eg vart fortald. Ho overdreiv ikkje. Dette var verkeleg ein stinkepakke av dimensjonar. Hadde eg jobba på postkontoret hadde eg ringt sjølv. Svinesteika hadde ikkje hatt godt av opphaldet, det var den som lukta verst, men mykje av den andre maten gjekk også rakt i bosset. Kanskje burde eg ha lagt det i spesialavfallet i staden? Dette var eksplosivt materiale. God påske!

Denne hendinga hadde eg framleis friskt i minne når eg tidleg i desember tok ein råsjans og bestilte julegåve til mitt livs lys. Mi kjære er over gjennomsnittet glad i god ost, og i mi jakt på overraskande, men populære julegåver fann eg ei nettside som sa seg villege til å sende ei eske med dyr ost eg aldri hadde høyrt om før, frå Wales, og heilt heim til meg i Høljebyen. Eg var skeptisk, men dei lova at dei skulle pakke osten godt inn, legge ved kjøleelement, og at dette ville gå heilt fint. Sidan det ikkje var svinesteik inne i biletet tok eg sjansen og let det stå til.

Og det gjekk eigentleg for bra. Pakka kom fram, men alt for tidleg, for kor skulle eg gøyme den helsikes osten i tre veker? Eg la den først i kjellaren, for der er det kjøleg og kaldt til vanleg. Men etter nokre dagar vart det plutseleg kaldt. Minusgrader. Og eg vart redd for at osten skulle fryse til is. Ost toler vanlegvis ganske mykje, men den skal ikkje frysast ned. Panikken tok meg, og eg spurde ei venninne om eg aller nådigast kunne få lov til å gøyme osten hos henne i eit par veker fram til jul. Det fekk eg lov til, og eg trudde alt var i orden. Men etter nokre dagar fekk eg beskjed om at dette gjekk ikkje likevel. Den helsikes osten var i ferd med å stinke ut heile nabolaget hennar. Kunne eg vær så snill komme og hente den så fort som mogleg?

«Osten e’kje god før den luktar som ein do», heiter det jo i ein song. Det var ikkje noko gale med den. Ost skal lukte, og det gjorde denne til gangs. Eg hadde ikkje noko val. Eg måtte hente den. Så i år fekk mi kjære julegåva si nokre dagar på forskot. Eg trur den slo an, og ho var ikkje meir skuffa over dette enn at eg også fekk lov til å smake. Det vart suksess til slutt altså, men blir det ost i julegåve neste år skal eg handle hos Lille Marked på veslejulafta. Særleg hvis dei kan skaffe meg ein Perl Las Blue frå Glyneithinog Farm vest i Wales. Den var så god at eg forlengst har gløymt kva det kosta å få den sendt hit til Norge.

Nesten

%d bloggers like this: