web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Rist laus

8588950448_7c76561cca_k

Taylor Swift kjem aldri til Haavebua. Den amerikanske superstjerna er for stor for slike tilhøve. Ho kjem aldri til å riste laus på scena i Trovikbakken i kort svart kjole og cowboystøvlar. Slik ho hadde første gong eg såg og høyrde henne. Det var i 2007, på eit av desse fæle Country Music Awards-showa. Ho kom opp av scena midt i ein raud blomst, daskande på ein sølvglitrande gitar som det sant og seie ikkje såg ut som ho var heilt komfortabel med. Ho hadde gitt ut debutplata si nokre månader før, til stor suksess. Ho var 17, sikkert nervøs for å opptre blant fleire av heltane sine, og sang rett og slett ganske dårleg. Likevel spissa eg øyra. Og trass i den usikre vokalprestasjonen, som garantert hadde fått henne tidleg utstemt frå Idol, hadde ho den der udefinerbare utstrålinga som gjer at ein legg merke til ho. «Our Song» er ei slik sak som snik seg inn i hjernen din, og nektar å la seg skrape ut igjen.

Det er annleis no. Trur eg. Men i 1989 eller deromkring var musikk blodig alvor. Musikken var ein stor del av identiten. Å like både Metallica og Madonna var umogleg. Ein måtte velje ein av dei. Om ein, som meg, gjekk for rock’n roll, var det ikkje berre uttrykk for at ein likte musikken litt meir rufsete. Det var også eit klart statement om at ein hata kommers listepop, og endå meir kveget som kjøpte svineriet. Snobberi av verste sort. Eg trudde eg hadde lagt den tida bak meg, men om eg skal være ærleg har eg det nok fortsatt i meg. Taylor Swift følgde opp «Our Song» med eit nytt album og singelen «Love Story», som var minst like umogleg å få ut av hovudet. Likevel tok eg ho aldri til hjartet. Eg har aldri tvinga sambuaren til å høyre på henne. Taylor Swift vart ei guilty pleasure. Musikk som eg song med til, men aldri heilt ville vedkjenne meg. Den passa ikkje inn i min mix av deprimerte, middelaldrande, melankolske, misantropiske menn med kassegitar. Menn som Ryan Adams.

«You say you wanna play country, but you’re in a punk rock band» skreiv Adams på nittitalet. Ei setning som presist oppsummerte bandet han spelte i då: Det eminente Whiskeytown. I 1997 ga dei ut ei plata «Strangers Almanac», som nok er den plata eg har spelt aller mest dei siste tjue åra. Så gjekk dei i oppløysing, Adams gjekk solo, var på nippet til å få det store gjennombrotet tidleg på 2000-talet, men skusla det bort. Denne veka kom han med ei ny plate. «1989» er tittelen, og her har Adams gjort den kommersielle genistreken å spele inn Taylor Swifts siste plate, som også heiter «1989», song for song. Taylor Swift tok steget frå countrypopmusikken og over i popverda med den plata, men Adams tek songane tilbake til sine røter. Alt er ikkje like vellukka, men mykje av det er strålande. Det har blitt Adams beste plate på 15 år.

Meir interessant er det imidlertid å sjå korleis forståsegpåare som ikkje kasta bort eit gram med trykksverte når Swift gav ut sitt poplokomotiv i fjor, no er frå seg av lukke over denne nye versjonen. Adams får ut potensialet, seier dei – han loddar djupet i desse songane. Gjer dei meir ekte og ærlege. Sjå her Taylor, slik gjer dei vaksne det. Det er tydeleg at dei tek Adams langt meir på alvor som formidlar av dei emosjonane som ligg i musikken, enn dei gjer med ho som faktisk har laga den. Det ligg ei dårleg skjult nedvurdering av ein ung og uhyre talentfull artist og låtsnekker her. Det naturlege spørsmålet er om det handlar om kjønn. Er det utovertissen til Ryan Adams som gjer han så interessant? Spør du VGs musikkanmeldar Morten Ståle Nilsen, vil han sikkert seie nei,det ligg ikkje noko nedvurdering i hans anmelding. Samstundes er teksten hans på nettsida til VG krydra med lokkande overskrifter til saker om Taylor Swift som f.eks «Taylor Swift i heftig rumpekrangel», eller «Taylor Swift i sexy undertøyshow».

Jau, kjønn er nok ein del av det, om enn ubevisst. Strukturar som er så innarbeidde at vi ikkje ser det sjølv. Men mest handlar det kanskje om godt gamaldags snobberi i haldninga til popmusikk som faktisk er populær. Det gjeld ikke minst meg sjølv, og eg ber herved om orsaking. Frå no er ikkje lenger Taylor Swift ei guilty pleasure. Berre pur glede. Sett ho på, og rist laus.

Hummer og kanari

Samtaler med Tildibopp #23

image

– Kan du gi meg prinsessekjæledyrene?

– Klart jeg kan, her har du dem, værsågod!

– Og så Askepott.

– Ja, her har du Askepott også.

– Takk. Det er hun som er mammaen.

– Åja. Men hvem er jeg da?

– Du. Er. Ikke. Med.

– Er jeg ikke?

– Niks!

– Men hvis jeg hadde vært med, hvem hadde jeg vært da?

– Da hadde du vært SKALLAMANN!

Hummer og kanari

Mundus vult decipi

abraham-lincoln-quote

Nynorskens far, den kjende språkforskaren og diktaren, Ivar Aasen ga i 1856 ut ei bok som han kalte for Norske Ordsprog. Munnhell frå heile landet samla mellom to stive permar. Tanken var å vise fram visdommen hos folkedjupet. Auke vørdnaden for allmugen, som Wikipedia så vakkert skriv det. I boka finn ein fine ordtak som «Den som segjer A, fær og segja B», «Klenasta Bøkerna hava lengste namni», og ikkje minst «Ein lyt stundom spyrka Øyrom meir enn Augom». Det var i denne boka det først vart satt på trykk, ordtaket «Sanningi syner seg ikkje alltid, sjølv om nokon har satt eit sitat oppå eit bilete, og posta det på internett. Når sanninga kjem fram fær lygni skam».

Det er sparsomt med informasjon om kor i landet Ivar Aasen snappa opp akkurat dette ordtaket. Kanskje var det noko han fann på sjølv, men det som er interessant er at denne boka kom ut i 1856. Fleire år før den amerikanske presidenten Abraham Lincoln skal ha sagt at problemet med sitat på internett er at ein aldri kan vite om dei faktisk er sanne. Dette i følge eit bilde eg såg på internett, der nokon hadde klistra på eit sitat. Årstalet var 1864, og Ivar Aasen var altså først ute med å åtvare mot kor lett det er å la seg lure av ting ein les på Facebook. Ganske imponerande av ein sjølvlært kar frå fattigste sida av Ørsta, med lite anna utdanning enn livets harde skule.

Eg trur kanskje folk var klokare før. På sitt vis. Ordspråka. Visdommen. Vi hadde det i blodet. Frå Norske Ordsprog kom ut, skulle det gå nesten 150 år før nordmenn kasta gammal visdom til side. Frå 1856 og heilt fram til slutten av 1900-talet fanst det ikkje ein einaste nordmann som såg eit bilde med noko tekst på internett og trudde at det var gudsens sanning utan å ha sjekka kjelda først. Slik er det ikkje lenger. Etter at Facebook opna for norske brukarar i 2006 har det berre gått nedoverbakke. Vi har vorte dummare og dummare. Dei siste vekene har det florert med bilde som skal vise oss sanninga om dei som kjem flyktande over Europas grenser i desse tider. I beste fall er dei lykkejegerar på jakt etter betre tenner og gater av gull. I verste fall er dei terroristar som vil drepe, voldta og bombe oss til kalifat og sharialovgiving. Og dette deler folk heilt ukritisk. Ivar Aasen har allereie snudd seg i grava.

Britain First er ein britisk høgreekstrem organisasjon som har spesialisert seg på å spreie løgn på dette viset. I Norge har vi dei som kallar seg for frieord.no. Det er ei side som definerar seg som sterkt innvandringskritiske. Andre har påvist at redaktøren deira tidligare har fungert som leiar for den nazistiske organisasjonen Vigrid, og har velkjende kontaktar til det nazistiske Svenskarnas parti. Sjølv hevdar han at han har lagt den nazistiske ideologien bak seg, og no berre hatar svartingar på generelt grunnlag. Eg veit ikkje om det gjer saka så mykje betre. Eg har sett litt for mange lenker til desse, og liknande sider, dei siste vekene. Litt for mange bilde som freistar å få oss til å tru det verste om dei som kjem til Europa på flukt frå bombene i Syria. Det er på tide å sende ei klar melding: Slutt med det.

Ver så snill. Ikkje ver nyttige idiotar for høgreekstreme. Ikkje del ukritisk alt de kjem over, utan å sjekke om det er sant. Gjer eit søk på Google. Om kjelda er ein nettstad du ikkje har høyrt om, sjekk om det finst fleire og meir velrennomerte kjelder som skriv om det same. Det handlar ikkje om at ein ikkje skal få lov til å vere kritisk til islam, innvandring og politikarar. Det må ein gjerne, eg oppfordrar til det, men ikkje løp det ytterste høgre sitt ærend. Sett opp nokre gjerdestolpar. Ver redeleg. Ha eit hjarte. Hugs, det er eit barskt auge som aldri vil sjå godt. Ivar Aasen skreiv det.

Eg lurte vel ingen. Boka til Aasen har monge gullkorn. Det kjem ikkje steikte fuglar fljugande. Den som skal gjæta fær hava augo med seg. Og meir relevant i denne samanheng: Det ville færre ljuga, når færre ville lyda på. Men det finnest sjølvsagt ikkje eit einaste ordspråk om internett i forfattarskapet. Abraham Lincoln sa heller aldri noko om at det er lurt å vere kritisk til udokumenterte påstandar og sitat, sjølv om dei er posta på internett. Internett var ikkje særleg utbreitt på 1800-talet. Skulle dei ha fiber måtte dei bake knekkebrød sjølve. Det var berre eit triks av den billege sorten. Men hadde eg tillagt Aasen eit litt meir plausibelt sitat, og blanda det saman med fakta på same måten, hadde eg sikkert lurt langt fleire. Mundus vult decipi. Verda vil bedragast. Men vi treng ikkje hjelpe til. Bruk hovudet. Ikkje tru på alt de les.

Hummer og kanari

Valgomatutvalet

Foto: Clive Darra CC BY 2.0

Ein gong for lenge sidan jobba eg på eit dagsenter for psykisk utviklingshemma. Senteret låg på det som ein gong hadde vore ein av dei store institusjonane innanfor HVPU-omsorga her i landet. Dette var ikkje så mange åra etter den omfattande HVPU-reforma, og fleire av kollegaene mine hugsa korleis det hadde vore der på den tida. Ei av dei fortalde meg ei historie om ein sommarvikar som eg aldri har klart å gløyme. Eg kom til å tenke på den her nyleg, då eg såg ein flokk med politikarar.

Historia startar tidleg på sommaren. Ei ung jente har fått sommarjobb på ei av avdelingane. Minst 15 psykisk utviklingshemma og berre to på jobb. Det det var ein kamp om merksamda, for å bli sett. Det kunne gje seg uante utslag på åtferda. Denne sommardagen kjem jenta på jobb akkurat i det ein av bebuarane hadde bæsja i buksa. Ho tar det med godt humør. Får av han dei skitne kleda, og sender han i dusjen. Medan dei held på tek ho ei trall, og dei to har det riktig hyggeleg den tida det tar å bli rein og fin igjen. Det er kjekt å dusje. Null stress, joggedress. Men når ho kjem på jobb att dagen etterpå, står den same karen der med bæsj i buksa og ventar på ny dusj. Og ikkje nok med det – han har med seg ein kamerat som også har vore litt uheldig med avføringa. Og det balla på seg. På det verste var det 8-9 stykker som møtte henne når ho kom på jobb, klare for ei koseleg stund i dusjen med sang og halloi. Det vart ein lang sommer.

Det mykje lærdom å hente i denne vesle forteljinga. Viktigast sjølvsagt at her var det eit openberrt forbetringspotensiale når det gjaldt å sjå, og gi merksemd, til alle som budde på avdelinga. Ikkje berre til dei best fungerande. Eigentleg er det jo ei sabla trist historie. Umiddelbart førde den til at eg sjølv, når det blei min tur til å ta med nokon i dusjen, passa godt på at eg ikkje gjorde opphaldet under dei varme strålane for hyggeleg. For ein kan også plukke med seg noko her om at ein skal vere forsiktig med å oppmuntre til adferd som er uønskt. Det er ikkje alltid det løner seg å være høfleg, snill og hyggeleg. Om det kjem politikarar på husbesøk siste dagane før valet er det heilt greitt å smelle igjen døra. Blir du for snill og hyggeleg fordi du er godt oppdregen, ja då kan det hende at du plutseleg står der med Jan Henrik Nygård i dusjen. Og dagen etter har du både Frank Willy Djuvik og Mindor Tonheim i badestampen. Berre sei nei, folkens. Når dei står der og viftar med dei raude, halvvisne rosene sine. Unngå blikkontakt. Ikkje snakk til dei. Ikkje oppmuntre dei. Gå forbi.

Ikkje stem, det berre oppmuntrar jævlane, skal den amerikanske satirikaren P.J. O’Rourke ha sagt. Det er å dra det litt langt. Sjølvsagt skal ein stemme, men i år har eg køyrt ein ny strategi i valkampen. Eg har ignorert politikarane. Eg har ikkje lese Firdaposten på fire veker. Dei får ikkje mi merksemd denne gongen. I staden har eg kasta meg over valgomatane for å finne ut kva parti eg skal satse på. Eg er slik skrudd saman at eg ikkje røyster på dei eg likar. Eg røystar på dei som er ueinige med dei som eg syntes er idiotar. Eg trur ikkje det er så unikt, men kanskje er det dumt. Eg tenkte eg kunne motverke dette ved å bruke valgomatane. På det viset skulle eg klare å fokusere på saker, i staden for personar.

I praksis verka det dårleg. Valgomatane tok nemleg feil, og eg veit kvifor. Dei mangla alle samen det viktigaste spørsmålet. Nemleg dette: Meinar du at ordføraren og dei som har hatt makta dei siste fire åra har gjort ein bedre eller dårlegare jobb enn dei som hadde makta før dei? Kanskje burde det vore formulert slik: Meinar du at Flora kommune er betre eller dårlegare stilt enn for fire år sidan? Eg meiner at svaret er ja. Vi er ute av ROBEK, økonomistyringa er betre. Erna har vore på konsert i Trovikbakken. Burgeren på Statoil har faktisk blitt ganske god etter at Ap mista ordføraren. Eg trassar valgomatutvalet, og stemmer på ordførar eller varaordførar på mandag.

Eg får heller ta dei med meg i dusjen om dei begynner å stinke dei neste åra. Godt val.

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #18

image

– I dag når jeg sto opp var det tomt for melk i kjøleskapet. Jeg ble så forbanna. Klikka helt. Total Melkdown.

%d bloggers like this: