web analytics

Category Archives: Hummer og kanari

Hummer og kanari

Flyktningar velkomne

Det må ha vore i 2005 at katten Kvite dukka opp i hagen vår for fyrste gong. Ho såg sitt snitt til å kaste seg over matfatet til katten som var herre i huset den gongen, tok gladeleg i mot litt kos, men så forsvann ho igjen. Det var sikkert lurt, tenkte eg. Best at ho forsvann før den raude pusen kom heim. Raude pus var av typen abyssiner, og det er den sintaste katten eg nokon gong har vore borte i. Den gav ikkje ved dørene. Alle andre kattar som var uheldige nok til å forville seg inn i hagen vår fekk bank. Titt og ofte sat det ei ukjent katt høgt oppe i treet i hagen og lurte på når det skulle bli trygt å klatre ned att. Like greitt at den kvite katten som enno ikkje hadde fått noko namn skulle sleppe ei slik audmjuking. Men ho kom tilbake.

Ofte såg eg dyret når eg hadde nattevakt på Quality. Det kunne verke som om den hadde ei fast rute der den gjekk og sjekka bosspanna som var låge nok til at ho kunne nå dei om ho gjekk opp på to bein. Om eg gjekk ut fekk eg alltid lov til å gje ho litt kos, før ho rusla vidare. Ruskete og skiten i pelsen var ho, meir grå enn kvit. Litt av ei bakgardskatt det der, tenkte eg, der eg såg den krafse til seg nokre nattmatrester nokon hadde mista. Lurer på korleis den har hamna her. Ho la til hagen vår på den faste ruta si, og av grunner ingen nokon gong vil skjøne, aksepterte den hissige raude abyssinaren at denne sjuskete kvite bakgårdskjetta fekk komme inn og ete ei skål med mat i ny og ne. Ho fekk namnet Kvite, og etter å ha reka rundt i byen på det viset i nokre månader fann ho ut at ho kunne få kattungar under senga på gjesterommet.

Då fann vi det best å innvilge Kvite asyl på animalitært grunnlag, og sidan har ho blitt buande som ei stadig meir integrert del av familien. Ho kjem aldri til å vinne nokre missekonkurransar, men med regelmessig mat i skåla, og fri tilgang på pledd og stell, vart pelsen kvit og fin. No er ho gammal og pjuskete, og tidlegare i år var ho døden nær av sjukdom. Rett medisin frå dyreklinikken, og ein liten operasjon som ikkje kosta stort meir enn ein liten sommarferie fekk ho på beina igjen. Med litt flaks får vi ha det kvite dyret i hus i endå nokre år. Til glede for oss alle.

Ein skulle tru at Kvite, med si flyktningbakgrunn, hadde ei viss forståing for andre kattar i same situasjon. Slik er det ikkje. Etter at den raude pusen blei borte for nokre år sida, har Kvite tatt over rolla som hagens vaktar. Ho passar på. Kjem det ei katt for nær smell det. Likevel har huset vårt blitt eit slags suppekjøkken for nabolagets svoltne kattar. Kvite er ei gammal dame som søv mesteparten av dagen. Er ein litt varsam går det fint å snike seg inn gjennom vindauget i gangen og stele litt mat utan å bli kvesta. Det gjeld berre å ha fluktruta klar.

No for tida er det to kattar som heng rundt. Ein svart katt som er så sky, og kjapp på foten, at vi aldri ser noko meir til den enn ei svart stripe på full fart ut. Og så er det ein gråstripete knapt vaksen herremann som har lært seg til å komme innom eit par gonger om dagen. Han er ikkje fullt så sky, sluker ein boks med kattemat på dryge ti sekund, og då mjauar han og vil ha meir. Han verkar å vere så svolten at vi er litt uroa for om den eigentleg har nokon plass å bu, men han er van til folk, og glad i kos. Etter eit par kilevinkar frå Kvite er han likevel forsiktig. Han tek ingen sjansar, og sniker seg rundt hjørna. Aldri inne lenge av gongen.

Gråpus er ikkje ein integrert del av familien så langt, meir ein fjern tremenning som kjem innom og forlanger noko godt til kaffien når det passar for ham, men ungane er likevel frå seg av lykke. Han har allereie fått namnet Storm, og dei masar høl i hovudet på oss om at vi må henge opp plakatar for å sjå om det er nokon som saknar han. Aller helst håpar dei at han ikkje har nokon plass å bu, for då meiner dei at han kan den flytte inn til oss på ordentleg. Bodskapet er klart. Flyktningar er velkomne hos oss, og Kvite blir nok snill berre dei blir ordentleg kjent. Trur ungane i si naive multikulturelle optimisme.

Men i vindauget sit Kvite og kveser. Ho er lite endringsvillig, og vil ikkje integrere noko som helst. Ho meiner at vi må hjelpe Grå der han er. Eller i kvart fall der den burde vere. Er det nokon som saknar ein grå katt der ute?

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #37

– Vet du hvilken hunderase som er den aller beste til å hente vann? 

– Ikke… 

– Olden Retriever

Hummer og kanari

Meir enn tusen ord

Det er dei som hevdar at eit fotografi er verdt tusen ord. At det rette biletet kan seie like mykje, og endå meir, enn det eg klarar på denne sida kvar veke. Det er noko i det. Det finst fotografi så gode at dei brenn seg fast i vårt kollektive minne. Så sterke at dei kan endre tankane våre. Gje ny innsikt. Nokre bilete veks til å bli symbol på noko større. Andre bilete har kraft nok til å endre verda. Om enn berre for ei lita stund. Som biletet av vesle Aylan Kurdi, livlaus i strandkanten på ei tyrkisk strand. Den tapre mannen i svart bukse og kvit skjorte, standhaftig ståande foren dei kinesiske stridsvognene på Tiananmen-plassen i 1989. Fotografiet av mannen som fell frå det nordre tårnet av World Trade Center 11/9 i 2001. Eller den vietnamesiske jenta som flykter frå eit amerikansk napalm-angrep i Vietnam i 1972. Det er bilete med sprengkraft. Dei treng ikkje forklarande ord. Dei snakkar høgt og tydeleg for seg sjølv.

Når saka om Joshua French og Tjostolv Molands ville eventyr i Kongo eksploderte i norske aviser i 2009 var det eitt fotografi som vart tunga på vektskåla i skuldspørsmålet for meg: Biletet av ein manisk flirande Moland som vaskar bilen rein for blod. Blodet til sjåføren dei vart skulda for å ha teke livet av. Deira eiga forklaring om at dei var i sjokk, traumatiserte av å ha blitt overfalle av landevegsrøvarar, og reagerte med latter, sto ikkje til truande. Den måtte dei lenger ut i jungelen med. Det biletet lukka saka for meg. Plutseleg vart det utenkeleg at dei to eventyrarane hadde reint mjøl i posen. Sympatien for Moland og French var etter det nærast ikkje-eksisterande. Meir enn dei mange tusen orda som vart skrivne om saka medan det sto på som verst, var det Moland og vaskefilla som avgjorde saka for meg.

Eg veit ikkje kven som skaut Abedi Kasongo i mai 2009. Retten i Kisangani fann dei skuldige i spionasje, ulovleg våpeninnehav, drapsforsøk, væpna ran og for å ha danna eit kriminelt forbund. Men berre Moland vart dømd for drapet. Begge to vart likevel dømde til døden, i ei farse av ei rettssak. Kanskje får vi aldri vite kva som eigentleg hende. Moland vart funnen død i cella i 2013, medan French no er tilbake i Norge etter iherdig innsats frå fleire partar. Dette såg statsminister Erna Solberg som ei såpass viktig nasjonal hending at ho avbraut 17.mai-feiringa for å stille på pressekonferanse saman med utanriksministeren. Folket måtte varslast om den gledelege utviklinga i saka. Det fekk ho kritikk for etterpå, og eg er einig i den kritikken. Sjølv om det var rett av Norge å jobbe for å hente Joshua French heim, var det ingen grunn til å løfte dette opp på eit slikt nivå at det nesten kunne verke som om Solberg meinte at det var grunn til å feire at French var på veg heim. Ikkje berre for hans næraste, som naturleg nok var glade og letta, men for heile nasjonen. Det vart litt mykje.

No når vi snart kan sette eit endeleg punktum for saka om Moland og French sine eskapadar i Afrikas hjarte er det endå eit bilete som vil bli sittande fast i minnet ei god stund. Det er fotografiet av Kari Hilde French, mor til Joshua, som står ved sidan av sonen under ei pause i rettssaka. Handa hennar på skuldra hans. Hovudet tett inntil hans. Det ser ut som om ho fortel han noko. Han lyttar intenst. Eg likar det biletet. Tøffingen med sin militære bakgrunn. I Afrika for å hjelpe kompisen med å bygge opp eit sikkerheitsselskap i ein bransje som er både brutal og farleg. Dei har tatt skarpe oppdrag som piratvakter i Adenbukta. Har køyrt rundt på motorsykkel på landsbygda i Kongo, med hagle på ryggen. Her sit han, og får nokre velvalde ord frå ei vever og standhaftig kvinne med grått hår. Mamma. Utan hennar formidable innsats gjennom åtte lange år er det sannsynleg at han framleis hadde site fengsla i Kongo. Det er eit bilete som får meg til å smile.

Du kan vere så barsk du berre vil. Springe rundt med våpen, og tru at livet er di leikegrind. Men når du har rota det skikkeleg til for deg sjølv og sit der med klumpen i halsen… Då er det greitt å ha ei mamma å springe heim til. For dette veit vi:

Mamma er den tøffaste av alle. Tøffare enn tusen ord kan forklare.

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #36

– Skal jeg fortelle deg hva et balansert måltid er for noe?

– Nei!

– En boks Whiskas i hver labb. 

Hummer og kanari

Trygg

killer photo

Det må ha vore sommaren eg fylte elleve, at eg fyrste gong fekk ei vedvarande kjensle av å vere utrygg. Eg var heime åleine i den gamle legeboligen, saman med storesyster. Ei natt var det innbrot i huset. Bygdas narkoman knuste ei rute, kom seg inn i stova og vidare inn på legekontoret til far min. Målet var medisinar, eg anar ikkje kva han fekk med seg. Eg låg oppe på rommet mitt og høyrde alt saman, for redd til å gjere noko som helst anna enn å prøve å lage minst mogleg lyd. Resten av den sommaren sov eg ikkje om natta. Eg låg vaken til langt på morgonen og lytta. Eg såg føre meg ein øksemordar på veg opp bakken. Eg tykte eg høyrde han i trappa. Eg brukte timar på å spekulere i kva som var verst. Å ligge med ansiktet mot døra, slik at eg såg han kome inn med øksa klar til hogg, eller om eg skulle ligge inn mot veggen og berre vente på den kvasse eggen. Eg klarte aldri å konkludere.

Eg kjende på den same frykta eit tiår seinare. Lydar frå kjøkenet fekk meg opp av senga og ut for å sjekke. Eg skvatt bra då eg såg eit ansikt i vindauget. Eg gjekk ut for å høyre kva han ville, og fyren drog ei historie om at han skulle treffe ei jente, men måtte ha gått feil. Natta etterpå kom han tilbake igjen og freista å bryte opp kjøkendøra. Tydeleg rusa. Politiet kunne ikkje kome, dei måtte ta seg av ein kar som heldt på å banke kona på eit hotell utafor byen. Då var det same leksa på nytt. Eit halvt års tid med dårleg søvn. Eg hadde ei eldrake ståande ved senga. Hadde han dukka opp igjen hadde eg ikkje ringt politiet før etter at eg hadde slått. Eg var livredd. Eg hata den kjensla av å ikkje kunne føle meg trygg i eige hus. Den eine plassen der ein må kunne kreve å få vera i fred.

Eg fortalde det aldri. At eg låg vaken til sola stod opp. Kva skulle det gjere av forskjell? Skulle dei sendt meg på hotell ei tid, og håpa på at tryggleiken var tilbake når eg kom heim? Dette var noko eg måtte kjempe meg gjennom, og det gjorde eg. Det tok tid, men det vart ikkje fleire innbrot. Øksemordaren glimra med sitt fråver. Til slutt forstod hovudet at det var trygt å slappe av. Eldraka kom tilbake til stativet ved omnen. Eg sov som normalt igjen. Trygg.

Du bør kunne kjenne deg trygg, helst heile livet, og i alle fall når du drar seg mot 100 år. Eg heiar derfor på Olefine på 97 som vi kunne lese om i avisa denne veka. Dama som har blitt sjukeheimsokkupant på sine gamle dagar. Ho kjenner seg ikkje trygg heime, og nektar å reise heim etter eit korttidsopphald på sjukeheimen. Det er tøft gjort. Skal ho sendast heim må det bli med makt. Ho har ikkje tenkt seg nokon plass. Dette likar eg. Ho står opp og kjempar for saka si på imponerande vis, og no som kommunen skal sjå på saka ein gong til har eg trua på at det ordnar seg også. Lat oss likevel ha to tankar i hovudet på ein gong. Eg heiar ikkje på politikarane som kastar seg utpå for å slå politisk mynt på denne saka. Politikarane har vedtatt at Flora skal vere ein heimetenestekommune. Då må dei våge å stå for det. Ikkje trekkje seg kvar gong nokon klagar i avisa. Institusjonsplassar i blir innvilga eller avslått, etter prinsipp vedtatt av politikarane sjølve. Uansett kva for kriterium ein legg til grunn vil det vere vanskelege saker for dei som skal bestemme. Kanskje er det rett at Olefine ikkje kvalifiserer til sjukeheimsplass. I så fall er feilen at dei ikkje har klart å gjere ho trygg på at tilbodet i heimen kan kjennast trygt.

Eg veit ikkje, men det gjer ikkje politikarane heller. Her er ein tanke: Kva om politikarane stolar på at fagfolka som er sett til å utføre bystyrets politikk faktisk er i stand til å gjere jobben sin? Tildelingsnemda har ei vanskeleg jobb. Hadde det ikkje vore fint om dei kunne kjenne seg trygge på at dei hadde politikarane i ryggen når dei fattar vedtak, også i vanskelege saker? Politikk styrt av enkeltsaker og støy i media blir dårleg politikk. Det kjenner eg meg trygg på.

%d bloggers like this: