Sorteringssamfunnet

Denne helga er det møte i landsstyret i SV. Ei av sakene som diskuterast er om korvidt partiet skal gå inn for å gje alle landets vordande mødre tilbod om tidleg ultralyd. Frå før av har Arbeidarpartiet gått inn for å gjere akkurat det. Dei har så langt berre fått støtte av Framstegspartiet, resten av partia på Stortinget strittar i mot. Det knyttar seg derfor stor spenning til kva standpunkt SV vil lande på. Sentralstyret, med leiar Audun Lysbakken i spissen, har tilrådd at ein seier ja til tidleg ultralyd. Det betyr ikkje at saka er avgjort. Motstanden er stor, frontane er steile, og debatten rasar mange plassar. Det som gjer ordskiftet så betent er meldingane frå Danmark, som allereie gjev tilbod om tidleg ultralyd til sine gravide. Der har etter seiande talet på barn fødde med Downs syndrom gått ned til om lag ein tredel av kva det var før. No åtvarar derfor mange mot eit sorteringssamfunn, der det ikkje er plass til folk som er annleis, og der menneske med Downs syndrom er utryddingstrua. Nokre går så langt at dei trekk Hitler og nazistane sin innsats for å utrydde jødar, sigøynerar og funksjonshemma inn i debatten. Det vert argumentert for at dei som er for tidleg ultralyd også er for rasehygiene, og at dei dermed kan samanliknast med Hitler.

Eg er usikker på om eg er for å tilby tidleg ultralyd til alle. Helsevesenet minnar meg litt om slangen “The Great Devourer” i Ninjago- filmane som guttungen plar se på. Eit frykteleg monster med eit kjempestort gap som sluker alt det kjem over. Og jo meir ein stappar inn i det gapet, jo større, fryktelegare, og svoltnare blir monsteret. Det vil ha alt! Om vi så gjev dette monsteret alle pengane i heile kongeriket, oljefond og heile sulamitten, vil det allikevel skrike etter meir. Det blir aldri mett. Eg er ikkje sikker på om helsegevinsten ein får av å tilby alle tidleg ultralyd er stor nok til at det kan forsvare at fellesskapet brukar penger på det. Eg er altså for tidleg ultralyd, men usikker på kven som skal betale rekninga. Kanskje bør folk betale sjølv, kanskje bør ein gje tilbodet, men ha ein eigenandel, eg veit ikkje. Det eg er sikker på er at debatten om sorteringssamfunnet er eit blindspor når ein skal avgjere saka.

Tru ikkje anna enn at eg skjønar kvifor mange reagerer så sterkt på dette spørsmålet. Eg skjønar at det er sårt. Eg skjønar at det er vanskeleg. Eg er altså for tideg ultralyd. Der er det sagt, men det betyr ikkje at eg er Hitler. Eg ønsker at samfunnet skal gjere sitt beste for at dei barna som blir fødde med ulike utfordringar kan vekse opp, og leve eit så rikt og normalt liv som mogleg. Mitt mål er ikkje å utrydde folk som er annleis. Det skulle ikkje vere naudsynt å skrive det ein gong, men eg er ikkje sikker, derfor gjer eg det likevel. Det er altså ikkje derfor eg er for tidleg ultralyd. La meg forsøke å fortelle kvifor.

Dette er ikkje ein debatt for eller mot abort. I Noreg har vi fri abort, og fram til og med veke 12 har ein rett til å ta abort utan å måtte komme med noko grunngjeving eller forklaring for det. Dette fordi kvinner skal ha retten til sjølv å ta avgjersler om sitt eige liv og sin eigen kropp. Slik må det nesten vere, og eg meiner det er svært problematisk om styresmaktene skal kunne avgrense kvinner sin rett til informasjon, av omsyn til at ein ønsker ein eller anna ideell samansetning av folket. At eit visst antall menneske må bli fødde med Downs syndrom kvart år, slik at vi ivaretek eit mangfald, og unngår det frykta sorteringssamfunnet. Det er fristande å spørre; kor mange barn må blir fødde med Downs syndrom kvart år for at vi kan seie oss nøgd? Det er jo også eit paradoks at ein allereie i dag tilbyr kvinner som blir gravide i ein alder over 38 tidleg ultralyd, nettopp fordi risikoen for å få eit barn med kromosmavvik aukar dramatisk med alderen. Kvifor skal ikkje kvinner under 38 ha rett på den same informasjonen?

Tidleg ultralyd er komen for å bli. Eit fleirtal av gravide nyttar seg allereie av tilbodet. Det kjem dei til å fortsette med, uansett kven som tar rekninga. For dei vil vite. Dei vil ha informasjon. Å vite er ein bra ting. Jo meir ein veit, jo betre val er ein i stand til å ta. Om ein verkeleg ønsker at foreldre skal behalde barn med særskilte behov, lyt ein velge ein anna strategi enn å nekte dei retten til informasjon. I staden må ein sørge for at samfunnet stiller opp med tilstrekkeleg hjelp, både praktisk og økonomisk, slik at valet om å behalde eit funksjonshemma barn kan bli noko lettare å ta.

One comment

  • Synnøve
    8 May, 2012 - 9:08 pm | Permalink

    Veldig bra og reflektert.

  • Leave a Reply

    %d bloggers like this: