web analytics

Gje penger til pengebingen

Den årlege TV-aksjonen er ein norsk institusjon. Ein søndag i oktober gjer NRK nesten heile sitt sendeskjema til denne hendinga, og hundretusener benkar seg foran TV-skjermen. Dette har dei gjort heilt sida 1974, hvilket er om lag så langt tilbake eg kan hugse. På syttitallet var dette svære greier. Noko vi måtte sjå og følge med på. Korleis lå vår kommune an i giverglede? Hadde vi gitt meir penger enn oppkomlingane i nabokommunen? Dette var viktig, sjølv om summen av penger som kom inn nok var litt abstrakt for oss barna. En flaske Coca Cola, 0.33l kosta to kroner og femti øre. Kor monge flasker kunne vi fått for dei 54 millionane 1977-kronane som vart samla inn til Kirkens Nødhjelp det året? 21 600 000 stykker. Det er mykje Cola! Sånt kunne vi tenke på.

Det var på den tida TV-aksjonen var på sitt mest populære. i 1979 fikk Flyktningrådet inn 74,1 millioner kroner. Omregna til dagens verdi er det 286 millioner kroner og vekslepenger. Ein rekord som aldri har blitt slått. Sannsynligvis blir den ståande til evig tid. Når Flyktningrådet var mottaker for aksjona siste gong i 2010 fekk dei pene 226 millionar, etter dagens verdi. Ein nedgang på 60 millioner, til tross for at vi er fleire folk, og har større kjøpekraft enn på syttitalet. Om vi har blitt meir selvopptatte, eller om vi berre ikkje har kontantar lenger når bøssebæraren kjem kan man spekulere i.  Det er likevel ikkje til å kome frå at glansen har gått litt ut av TV-aksjonen. Dei siste ti åra har kritikken økt i styrke. Kvart år er det nokon som har noko å kritisere.

Mykje av den kritikken har vore både viktig og riktig. TV-aksjonen er eit merkeleg samansurium av show og slapp journalistikk. Den har vore med på å halde gamle myter om verden i sør vedlike, og skal ha noko av skulda for at mange nordmenn trur at Afrika er ei sydande pøl av sult, fattigdom og hiv-smitta barn dopa på norsk utviklingshjelp. Dei siste åra har det også blitt meir og meir vanleg å stille kritiske spørsmål ved sjølve konseptet utviklingshjelp. Eit meir kritisk blikk på arbeidet bistandsorganisasjonane gjer har kommet, og det har vore naudsynt. Men i år har spørsmåla vore av ein litt annan art. Finansavisen har “avslørt” at Røde Kors har tre milliardar kroner sylta ned i aksjefond. Årets pengeinnsamling går til ei pengebinge seier dei, og dette har falt fleire tungt for brystet. Ikkje minst Frps Christian Tybring-Gjedde.

Krisa i Syria og Irak er den verste krisa sida andre verdskrig, sa han, men dere sit her med tre milliarder på bok. Og nå skal dere ut og be om 250 millionar til. Dykk får ikkje fem øre av meg så lenge dykk ikkje brukar av pengane som er salta ned i Noreg. Så sinna var han, at han glemte at han representerer eit parti som sitter i regjering, og som i fjor foreslo å kutte fire og ein halv milliard på bistandsbudsjettet. Mens folk dør, brukar dere ikkje av formuen, sa han, og kunne like gjerne sagt det til si eiga finansminister.

Siden har det hagla med kritikk mot Røde Kors i kommentarfelt og på Facebook. Ikkje alt like gjennomtenkt eller velformulert. Dei fleste ser ikkje ut til å ha fått med seg at pengane i aksjefondet til Røde Kors ikkje kjem frå staten eller frå innsamla midler. Det er penger frå speleautomatane dei i si tid gjorde gode penger på. Når signala frå staten var at ein ville gje Norsk Tipping monopol på dei pengane var Røde Kors forutseande nok til å sette pengene i eit fond, for såleis å kunne ta ut aksjeutbytte kvart år som erstatning for dei pengane som forsvant til Norsk Tipping på Hamar. Det er heller ikkje slik at pengene som vart samla inn på søndag vil hamne på børsen. Dei vil gå til konkrete prosjekt, i ni forskjellige land, samt til flyktningearbeid i Noreg.

Ein kan altså stille spørsmål om det er rett å gi Røde Kors TV-aksjonen, når dei har så mykje penger på bok. Akkurat som ein kan spørre om det er rett av meg å betale skatt til kongeriket så lenge Oljefondet enn så lenge renner over av penger. Eller om ein verkeleg skal kjøpe lodd for å hjelpe Florø Fotball å bli eit topplag i fotball, og kanskje vinne ein Ford Fiesta i same slengen, når dei sjølv ikkje har nokon skruplar ved å bruke ein halv million kroner på å dra til Las Vegas. Dette er spørsmål ein kan spørre seg, eller diskutere. Eg skjønar det.

Det eg ikkje skjønar er kvifor nokon nå verkar å vere fly forbanna på at Røde Kors faktisk driv godt, med lave administrasjonskostnadar, høg formålsprosent, og ser ut til å forvalte midla dei rår over på ei slik måte at dei kjem folk som treng det til gode. År etter år etter år. Det kan da ikkje vere anna enn ei god ting?

Leave a Reply

%d bloggers like this: