web analytics

Postfaktuell rapport

I fjor kåra dei eit smilefjes til årets ord, så ein kan alltids diskutere om dei veit kva dei driver med, men Oxford Dictionaries har greie på språk. Det må ein nesten kunne gå ut i fra. Kvart år kårar dei årets ord. Word of the Year, eller WOTY om du vil. Eit ord eller eit uttrykk som i løpet av året som har gått har utmerka seg med økt utbredelse og stor interesse. På lista over nominerte ord i 2016 var det sterke utfordrarar som “Hygge” og “Coulrophobia”. Det siste ordet er det ein brukar på folk som har ein ekstrem eller irrasjonell frykt for klovner. Ingen av dei nådde opp. Det gjorde heller ikkje det glimrande ordet “adulting” som ein brukar for å vise til at ein har gjort noko ganske vanleg, og temmeleg kjedeleg, i staden for å gjere det ein har mest lyst til. Som å bruke sparepengane på ei ny ildfast form på Til Bords, i staden for på dataspill på Steam. Då har ein drive med adulting. I Noreg brukar vi vaksenpoeng i staden. Når eg for ein gongs skuld skriv denne spalta i tide, i staden for å spille Football Manager, då kan eg skryte av at eg har fått vaksenpoeng. Men siden det fortsatt er litt uklart kva ein kan bruke disse vaksenpoenga til gjer eg slik eg alltid har gjort. Fortsett med å oppføre meg som ei skalla og småfeit syttenåring utan videre impulskontroll. Det er mest hyggeleg slik, dessuten er eg ikkje særkilt redd for klovnar.

Bill Shankly sa ein gong at om du er nummer ein, så er du nummer ein. Er du nummer to er du ikkje noko som helst. Det er ordet som vant eg eigentleg ville snakke om. Post-truth stakk av med sigeren. Sanninga om posten er vel at den snart legger ned, men det er ikkje den slags post det handlar om. Post-truth er eit ord som skildrar den nye tida vi lever i. Etter-sanning ville det kanskje blitt på norsk, men det klinger kanskje betre om vi sier postfaktuell. Vi lever i eit postfaktuelt samfunn. I ei tid der objektiv sanning ikkje lenger er viktig. I kvart fall ikkje om ein er politikar og vil vinne folket. Du har rett på dine eigne meiningar, pleide man å seie, men ikkje dine eigne fakta. Slik er det ikkje lenger. Fakta er rett og slett ikkje like interessant lenger. Det er følelser som gjelder. Kva du sjølv føler, og kva du sjølv trur er viktigare enn objektive fakta. I kvart fall er det noko slikt dei meinar, dei som har funnet på dette ordet. Dessuten har Facebook og Google trimma algoritmane sine slik at vi berre får se og lese slikt som vi har sett og likt før, og dermed sikkert vil sjå og like igjen. Heiar du på Asylvia får du berre gladsaker om vår alles kjære integreringsminister. Har du meir sans for Støre er det dei gladsakane du får. Vips har vi altså fått ei postfaktuell verd, og dette er altså årsaka til både Trump og Brexit. Meinar nokon.

Men dette er ikkje noko nytt. Tidligare hadde vi jo partipressa, der avisene var meir eller mindre reine partiorganer. Det er ikkje so lenge sida det vart slutt på dette, men avisene har likevel haldt på sine politiske røtter. Det er fortsatt skilnad på Aftenposten og Dagsavisen. Det er heller ikkje slik at avisene alltid har vore intellektuelle fyrtårn. Litt for ofte har dei gått for hjarterota, heller enn hjernebarken. Gått for den tåredryppande enkeltskjebna, utan å gå djupare inn og sjå på bakanforliggande årsakar. I dei sosiale medias spede barndom, med framveksten av bloggar, så man for seg at dette kunne være ei motvekt og eit korrektiv til dei overfladiske massemediene. Det vart ikkje heilt slik. Facebook og Twitter kom i staden, og optimismen er snudd til pessimisme. No sit vi visst alle saman inne i ei boble, låst i vårt eige postfaktuelle ekkokammer, og blir dummare og dummare. Det er difor vi har fått Brexit.og Trump. Vi bryr oss ikkje om fakta lenger, vi sit berre og kjenner på følelsene våre, og jo meir vi føler, jo sintare blir vi. Kanksje burde vi heller ta oss ein joggetur?

Mennesket har alltid vore postfaktuelle kjenslestyrde vesen, og den nye medierøynda hjelper ikkje. Vi kan godt spørre oss selv om Facebook eigentleg er bra for oss. Det er lurt å være klar over korleis dei tilpassar nyhetsfeeden for oss. Det er lettare å spreie falske eller forvridde nyhende frå fjern eller nær. Men det får være måte på pessimisme også. Sosiale medier lar oss alle delta i samfunnssamtalen i ei heilt anna grad enn før. Alt i alt trur eg dei sosiale mediene gjer meir godt enn galt. At dei har skulda for alt som har gått gale i 2016 er nok ei mild overdriving.

Ja, kanskje er det til og med heilt postfaktuelt?

One comment

  • 2 December, 2016 - 12:26 pm | Permalink

    Veldig bra!
    Et samfunn der fakta og vitenskap taper for “det virker for meg”, det er skremmende og en farlig utvikling.

  • Leave a Reply

    %d bloggers like this: