web analytics
Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /customers/8/a/2/hjorthen.org/httpd.www/wp-includes/post-template.php on line 284

Flat jord-samfunnet

discworld photo
Photo by glasseyes view

Ein gong tok eg Jo Nesbø i ein faktafeil. Det var i den kritikerroste og bestselgande Harry Hole-boka Rødstrupe at han hevda at dei allierte hadde bomba byen Wien kvar natt med klart vær, sommaren 1943. Men i røynda fall det ingen allierte bomber over Wien mellom 1942 og 1944. Ein stygg historisk glipp uten større innverknad på bokas handling eller truverde, og som det ikkje er nokon grunn til å henge seg opp i. Eigentleg. Men eg kunne ikkje la vere. Ein stund spekulerte eg i om Nesbø rett og slett hadde lagt inn denne feilen med vilje, berre for gje irriterande folk som meg gleda i å kunne arrestere ham på dette. Nesbø er ein utruleg kalkulert fyr, som brukar sitt uomtvistelege talent på å gje folk akkurat det dei vil ha. Han kan alle triks i boka, og sikkert nokon som berre står i fotnotane også. Kanskje tenkte han på oss som har som vår største glede i å arrestere andre folk i faktafeil når han skrev denne boka, og fann ut at han skulle legge ut eit lite påskeegg til oss der? Om så er skal han ha takk. Eg var berre sånn passe nøgd med sjølve boka, men eg følte meg likevel ovenpå i fleire uker etter at eg hadde lest den, nettopp på grunn av dette ikkje-historiske bombetoktet over Wien.

Det er jo eigentleg ei frykteleg småleg eigenskap dette. Hobbypsykologane vil sikkert finne eit eller anna kompleks å henge det på, men eg er altså sjeldent så lukkeleg som når eg kan ta folk som burde vite betre i elementære faktafeil. Tidlegare i høst var det skulen som fekk gjennomgå. Guttungen skulle lære om Christofer Columbus, og i teksten han hadde med seg heim frå skulen sto det å lese følgande:

Columbus vart født i den italienske hamnebyen Genoa i 1441. Columbus var sikker på at jorda var rund. Den som segla mot vest ville føyr eller sidan komme til India, meinte han. Men det var ikkje så mange som trudde på ham. Dei fleste meinte at jorda var flat, og at Columbus ville falle utfor ei kant om han segla for langt vest.

Det var ikkje så rart at kongen av Portugal ikkje ville betale for ei reise som garantert ville sende skipa til Columbus over kanten av jorda. At Ferdinand og Isabella av Spania til slutt hosta opp dei naudsynte midlane til turen kom sikkert av at dei hadde tenkt på saka i åtte år, og til slutt gløymd kva spørsmålet eigentleg var. Man kan kanskje meine at dette er ei god historie, men det er likevel dårleg historie.  Dette er nemleg heilt feil. Pythagoras slo fast at jorda var rund allereie seks år før Kristus. Aristoteles og Euklid var einige med ham. Bibliotekaren Erastotenes i Alexandria rekna ut at jorda hadde ei omkrins på 39 375 kilometer. Han samanlikna vinkelen på solstrålene nord og sør i Egypt. I dag meinar dei som har greie på det at rett svar er 40 075 kilometer. Sjølv i Noreg visste man at jorda var rund. Det kan man lese i Kongespeilet frå rundt 1250. Fakta er at mennesket har visst at jorda er rund i meir enn 2000 år. Også på Columbus tid visste man dette. Sjølv i kyrkja hadde ein akseptert dette. Likevel lærer man fortsatt på skulen at folka som var så uheldige å leve i middelalderen var dumme som sogningar, og ikkje skjønte det der med at ting forsvinner under horisonten når dei er langt unna. Var dei lærebokforfattarar alle saman?

No er det faktisk folk som trur at jorda er flat sjølv i dag. The Flat Earth Society har medlemmer rundt heile jorda. Dei trur at nordpolen ligg midt i verda, og at vi er omslutta av ei 45 meter høg mur av is. Antarktis. Ei modell som til forveksling liknar på FN-flagget. Dette skal visst bevise eit eller anna. På det meste hadde dette samfunnet rundt 3500 medlemmer, men etter at ein brann hos leiaren deira ødela alle data dei hadde på medlemane gjekk lufta litt ut av ballongen. I dag er det ikkje så mange igjen.

Ein ting er å finne feil hos ein mann som Jo Nesbø. Det gjer ein god følelse av å ha eit overlegent intellekt. I kvart fall for ein stakket stund. At ein finn feil hos folk som trur at jorda er flat i 2016 gjer ikkje den same godfølelsen. Tidligare veksla eg mellom forakt og medkjensle for disse folka. Kanskje foreldra mista dei på hodet i badegolvet eller noko anna tragisk liksom, men no er eg eldre og klokare enn som så. Eg har barn i skuleverket. Eg tenker at dei få medlemmane som er igjen i dette flat jord-samfunnet eigentleg er heilt vanlege folk som du og eg. Fine folk som går på jobb og gjer så godt dei kan i ei vanskeleg (og flat) verd. Einaste skilnaden er at dei hadde skikkeleg utdaterte lærebøker når dei gjekk på skulen.

Leave a Reply

%d bloggers like this: