web analytics
Hummer og kanari

Trump og silda

trump photo
Photo by IoSonoUnaFotoCamera

Det er tiår som sneglar seg avgårde. Ingenting skjer. Andre gonger kan det skje så mykje så fort, at det verkar som ein har fått eit heilt tiår i løpet av månader. 2016 har vore eit slikt år. Ein ven lanserte teorien om at det eigentleg var David Bowie som eigenhendig heldt universet saman. Det kan stemme, for etter at han la på røyret og drog tilbake til Mars i januar, har alt blitt merkeleg. Leicester vann Premier League. Florø rykka opp i eit eller anna boligbyggelag. Listhaug vart integreringsminister. Brad og Angelina skilde lag. Ari og Martha òg. Storbritannia melde seg ut av EU, og denne veka kulminerte det heile. Nei, eg snakkar ikkje om det sørgelige faktum at amerikanarane valde ein oransje klovn til president. Eg tenker på det vi kunne lese i Firdaposten tysdag. Sildebordet står i fare for å bli avvikla. No står ikkje verda til påske.[/caption]

Det er lett å slenge om seg med flosklar om at 2016 er det verste året noko sinne. Det er ikkje sant. Det er ikkje ein gong særskilt høgt på lista. 1349 til dømes. Året svartedauden kom til Bergen, var verre. Eller om du er indianar vil du hevde at 1520 er verre. Då kom koppe-epidemien til Amerika. Mellom 60 og 90 prosent av dei opprinnelege innbyggarane døydde av det. Samanlikna med 1942, der nazi-Tyskland verkeleg drog i gong Holocaust på austfronten, samtidig som japanarane massakrerte på i Austen, blir The Donald ei lett handterleg lita fluge i lagnadens spindelvev. Sjølv tanken på eit Florø utan Sildebordet blir berre eit lite kvepsestikk i den store samanhengen.

Nei. 2016 er ikkje det verste året – men kanskje er det det dummaste? Det teitaste året i manns minne? At IQ-en har hatt eit massivt dropp på berre ti-elleve månader. Eg har brukt mykje tid på å lese folk som skreiv om korleis Donald Trump aldri ville kunne vinne presidentvalet. I dag har eg brukt endå meir tid på å lese dei same folka fortelje om korleis dette kunne skje, og kva dette vil bety for Noreg og verda. Og om ikkje det overbeviser deg om at 2016 dumskapsåret, så har Mods varsla om nok ei gjenforeining, og siddisane går mann av huse for å høyre Tore Tang nok ein gong. Teit? Eg veit ikkje om ordet heilt strekkjer til, men ja. 2016 er det dummaste året nokon sinne. Om ein verkeleg skal avvikle Sildebordet finnest det knapt ei betre tid å gjere det på.

Dei som opplevde Svartedauden må ha trudd det var verdas ende, men om ein ser stort og kynisk på det, hadde denne pesten sine positive sider. Det var dei sjuke og svake som vart råka hardast. I fleire generasjonar etterpå hadde folket rett og slett mykje betre helse enn dei hadde hatt før epidemien. Når det var så mange som strauk med, vart det lettare for dei som overlevde. Brått kunne dei kreve betre arbeidsvilkår. Svartedauden vart starten på ei middelklasse i Europa, og alle veit kor viktig den har vore. Koppe-epidemien som herja i Amerika gjorde plass for europearar som søkte eventyr og rikdom i den nye verda. Fattig trøst for dei som døyr, men katastrofer skapar handlingsrom som kan utnyttast. Trump kan bli den verste presidenten, eller han kan overraske. Uansett kjem sigeren hans til å endre noko. Det kan vere ein bra ting. Det liberale demokratiet som vi trudde hadde vunne historia då muren fall, har vist seg å ha svakheiter. Førebels er det fleire spørsmål enn svar, men Brexit og Trump er teikn på at ei epoke er over. Nye tider krev nye løysingar.

No kan det hende at Melvær og dugnadsgjengen hans får stabla bordet på beina i 2017 også, eg håpar det. Det er mykje Florø-sjel i dei ukomfortable treborda og plastbøttene med sild. Men må dei kaste korta, gjeld det å sjå på dørene som opnar seg. I eit nederlag ligg det ein kime til siger. Byen er full av folk som vil vere med og skapa noko. Av ruinane kan det skapast noko nytt og endå betre, og lat oss vere ærlege: Ingen under 55 bryr seg filla om den der silda. Tufta på sild, meir fekk vi ikkje til, las eg i Kjippen for nokre år sida, men det er ein påstand vi kan motbevise. Både Trump og silda, vi skal overleve dette også.

Hummer og kanari

Samtaler med Tildibopp OG Hagbarth

Tildibopp: – Vet du hva. Ninni er skikkelig kilen under føttene.

Hjorth: – Er hun det ja?

Tildibopp: – Mmmm. Skikkelig kilen.

Hjorth: – Er du noe kilen under føttene da? (Tester)

Tildibopp: – Hihihihihihi, ja. Jeg er litt kilen… Fnis.

Hjorth: – Det ser jeg!

Tildibopp: – Pappa, er DU kilen under føttene?

Hjorth: – Nei, jeg er ikke kilen noe sted jeg.

Hagbarth: (lakonisk) – Det er fordi du er dead on the inside.

Hummer og kanari

Anti-inspirasjon

Motivasjon

Eg har levd eit langt liv, og mykje av tida har eg brukt på å lytte til foredragshaldarar med ambisjon om å motivere, inspirere og puste ny glød inn i utbrente hjerneceller. Med lite hell, må det seiast. Eg blir berre demotivert når eg tenkjer på kor lang tid eg må jobbe for å tene like mykje som det denne irriterande sprettballen på scena fakturerer for å stå der og veive med armane.

Heldigvis har eg i det minste fått med meg at det gjeld å tenkje positivt. Eg passar på å ikkje bli verande for lenge i dei negative tankebanene. Eg pensar tankane over på noko meir hyggeleg. Eg tenkjer på kor mykje øl eg skal tylle i meg når berre han derre apekatten blir ferdig på scena. Og etter kvart som den eine etter den andre imaginære halvliteren renn ned i halsen på meg, kjenner eg inspirasjonen stige.

Når eg blir inspirert, hender det at eg får idear. At eg trur eg kan gjere alt betre enn alle andre er ikkje avhengig av at eg er inspirert. Det er meir ein konstant tanke. Men når eg er inspirert startar tankane å surre omkring korleis eg ville gjort det, om eg berre fekk sjansen. Det var nettopp under et slikt motivasjonsforedrag eg fekk tanken. Eg hadde akkurat høyrt ein fyr legge ut om korleis arbeidslivet var sett saman av tre forskjellige mennesketypar. Dei grøne, dei gule og dei raude. Dei fleste er gule, nøytrale og lettpåverkelege. Så har du dei grøne. Det er dei positive folka. Dei som freistar å få ting til å skje. Dei som vil skape noko. Og til slutt har du altså dei raude. Dei skal du halde deg unna. Dei er negative. Kritiske. Vil ikkje nokon ting. Dei vil at alt skal vere slik det alltid har vore, samtidig som dei sjølv har sekken full av tankar om kva som burde vore annleis – om berre dei fekk bestemme.

Problemet var at han ikkje hadde nokon strategi for korleis ein skulle handtere desse folka, utover å halde seg unna dei. Eg kjente at eg vart raudare og raudare der eg sat og lytta. Og så slo det ned. Som ein av dei raude folka i arbeidslivet burde eg, med mine talent, snekre saman eit foredrag om korleis vi som kan kunsten å tenke negativt overlever i eit arbeidsliv fullt av grøne folk som på død og liv vil noko heile tida. Eit anti-inspirasjonsforedrag. Eg syntest det var ein knakande god ide, sjølv uten promille.

Så der sat eg og drøymde for meg sjølv. Eg skulle lage eit heidundrande foredrag. Det skulle vere foredraget som tok livet av alle andre foredrag. Eg såg føre meg at eg heldt foredraget på Temposeminaret, og etter at eg var ferdig ville Per Øyvind Helle legge ned heile seminaret og mønstre på Mercy Ships i staden. Heile denne marknaden ville bryte saman med eit stort smell, og kanskje dra kommunikasjonsbransjen med seg i same slengen. Tidlegare kommunikasjonsrådgjevarar ville takke meg gråtkvalt for at dei endeleg fekk sjansen til å gjere noko nytt og viktig med liva sine. Mellomleiarar og andre tilsette ville falle meg om halsen og takke meg med tårer i augo for at dei slapp å høyre fleire motivatorarar, og heretter ville kunne gå rett i baren. Menn ville spandere øl på meg, medan kvinnene ville ligge med meg. Med mot, energi og begeistring. Eg såg føre meg at dette var noko eg kunne fakturere store penger for å levere.

Sist helg vare eg på samling igjen. Der kom det først ei dame på scena som hadde skapt noko som ho hadde kalla for Begeistringsetaten. Ho skulle lære oss å leie med begistring. Det fungerte ikkje så bra for min del. For å halde ut, fann eg fram dei gamle godtankane. Anti-foredraget. Eg skulle starte foredraget med å vise til korleis alle andre foredragshaldarar dei hadde høyrt til no, stod der av di dei hadde oppnådd noko. Vunne noko. Medan eg, eg sto der i kraft av meg sjølv. Ein mann av folket. Eg var ein mann som ikkje hadde fått til noko som helst, og nå skulle eg fortelle dei korleis dei kunne gjere det same.

Så kom siste foredragshaldar på podiet. Han såg ut som ein shabby blanding av Fleksnes og Trond Espen Seim. «Hei», sa han. «Eg heiter Henrik Aase. I motsetning til dei som har sprunge fort på ski, gjort noko stort, eller klatra til Mount Everest-toppen berre ved å bruke tennene, dei som pleier å halde disse foredraga. I motsetning til dei, må eg innrømme, har eg eigentlig ikkje fått til noko særleg.»

Eg var bitter. Her hadde fyren rappa store deler av mitt imaginære foredrag, og det funka som berre det. Folk hylte ut i latter, og det fortsette dei med i over ein time. Medan eg drakk imaginær øl og vart raudare og raudare. Nok ein draum i dragsuget. Opnar ikkje baren snart? Og det gjorde den.

Hummer og kanari

Ikkje i min bakgard

Alf Stokkens Kondemneri

På engelsk har dei noko dei kallar for NIMBY. Det er ei forkorting for Not In My Back Yard, ikkje i min bakgard, og det dreier seg om dei folka som alltid er i mot noko. De veit kva eg meiner. Sama kva det handlar om, er dei der. Boligar for sosialklientar. Asylmottak. Industribygg. Vindmøller og mobilantenner. Alle skjønar at sosialklientar og flyktningar treng ein plass å bu, men ingen vil ha dei i sin bakgard. Då kjem protestane. Avisoppslaga. Dei sinte folka i lokalavisa. Nimbyane skuffar aldri, dei stiller alltid opp. For nøytrale tilskodarar kan ofte nimbyane framstå som litt dumme. Dei har nasen planta i eigen navle. Men sanninga er at det bur ein nimby i oss alle.

Eg bur i Markegata. Midt i byen, i eit av dei eldste husa i byen. På tomta ved sida av ligg ei av dei mange Florø-rønnene. Ein gong ein staseleg sveitservilla, no ei særskilt verneverdig rønne som berre ventar på den rette hauststormen. Eigaren vil rive, eller kanskje flytte, heile huset, og bygge eit forretningsbygg med leilegheiter på toppen. Torsdag kunne Firdaposten vise dei nye teikningane, og eg må innrømme det: Eg likte dei ikkje noko særleg. Eg vart ein nimby.

Eg kjente på dei bitre tankane medan eg såg på biletet i avisa. Eg vart sint. Teikningane viste ein svær koloss på fem etasjar, 15 meter høgt, som vil legge hagen vår i skugge for all framtid. Kveldssola forsvinn, og eigendommen blir mindre attraktiv. I nokre særs bitre sekundar vurderte eg om ikkje det beste var å legge heile greia vår ut for sal, medan det var mogleg å få noko som helst for eigedommen, og flytte heile familien inn til Førde. Det vart ikkje noko betre av at vi akkurat har starta på eit prosjekt der vi har tenkt å bruke ei god slump med penger på å oppgradere kjellaren. Skulle vi avblåse? Skulle vi legge det på is inntil vi så korleis det gjekk med kolossprosjektet til naboen? Skulle vi springe til avisa og klage vår naud? Spamme dei folkevalde med mail og Facebook-meldingar? Protestere så høgt vi kunne om at vi ikkje vil ha dette i vår bakgård? Not in my backyard. Eg var blitt ein av dummingane som hyttar med neven i avisa. Eg må erkjenne det. Eg var blitt ein tulling. Eg også.

Ofte når vi støter på ei slik «ikkje i min bakgard»-sak i avisene er det eigentleg ein kamp mellom fornuft og kjensler. Det er lite eller ingenting som tilseier at stråling frå mobilmaster er noko helserisiko, men det hindrar ikkje folk i å protestere mot å få dei i umiddelbar nærleik. Samtidig som dei klagar på dårleg dekning. Det er fakta mot frykt. Fornuft mot kjensler. Og det er ikkje tvil om at min harme over kolossen på nabotomta er kjenslestyrt. Jaudå, bygget vil leggje hagen vår i skugganes dal, det er ei ulempe for oss. Likevel. Størstedelen av tida er vi jo innomhus, og då kan det vel vere det same kor høg gesimsen til naboen er? Det er kjenslene som gir reaksjonen. Og dei nøytrale tilskodarane heiar som regel på dei som representerer fornuften.

Er det slik at fornuft er meir verd enn kjensler? Vi som forlas oss på Dostojevski i ungdommen, i eit fånyttes forsøk på å verke interessante, veit at ein ikkje kjem langt om ein set si lit til det rasjonelle. Raskolnikov gjorde eit forsøk, men det gjekk ikkje bra. Du seier at kjensler er overvurdert, seier Harvey Keitel til Michael Caine i filmen Youth, men det er pisspreik, legg han til. Kjensler er alt vi har. Oftast er det vel slik at vi føler først, og så brukar vi fornuften til å forklare etterpå. Det er ikkje slik at kjensler alltid er feil. Problemet med oss nimbyar er at vi ofte let oss styre av dei litt forbodne kjenslene. Dei som seier at vi er oss sjølve nok. Dei som gir blaffen i alle andre enn meg og mine. Det er rett og slett litt primitivt det heile. Og kva skjer når ein har hamna på det skråplanet? Brått sit ein der med nykjøpt campingvogn, jublar når flyktningar druknar i Middelhavet, og heiar på Donald Trump.

Eg tek ikkje sjansen på det. Politikarane, og fylkeskulturkontoret, får ta seg av bygget på nabotomta. Dei er betre skikka. Sjølv får eg ta meg ein tur ut og rydde bakgarden for vinteren. Du kan godt få vere med.

Hummer og kanari

Gje penger til pengebingen

Den årlege TV-aksjonen er ein norsk institusjon. Ein søndag i oktober gjer NRK nesten heile sitt sendeskjema til denne hendinga, og hundretusener benkar seg foran TV-skjermen. Dette har dei gjort heilt sida 1974, hvilket er om lag så langt tilbake eg kan hugse. På syttitallet var dette svære greier. Noko vi måtte sjå og følge med på. Korleis lå vår kommune an i giverglede? Hadde vi gitt meir penger enn oppkomlingane i nabokommunen? Dette var viktig, sjølv om summen av penger som kom inn nok var litt abstrakt for oss barna. En flaske Coca Cola, 0.33l kosta to kroner og femti øre. Kor monge flasker kunne vi fått for dei 54 millionane 1977-kronane som vart samla inn til Kirkens Nødhjelp det året? 21 600 000 stykker. Det er mykje Cola! Sånt kunne vi tenke på.

Det var på den tida TV-aksjonen var på sitt mest populære. i 1979 fikk Flyktningrådet inn 74,1 millioner kroner. Omregna til dagens verdi er det 286 millioner kroner og vekslepenger. Ein rekord som aldri har blitt slått. Sannsynligvis blir den ståande til evig tid. Når Flyktningrådet var mottaker for aksjona siste gong i 2010 fekk dei pene 226 millionar, etter dagens verdi. Ein nedgang på 60 millioner, til tross for at vi er fleire folk, og har større kjøpekraft enn på syttitalet. Om vi har blitt meir selvopptatte, eller om vi berre ikkje har kontantar lenger når bøssebæraren kjem kan man spekulere i.  Det er likevel ikkje til å kome frå at glansen har gått litt ut av TV-aksjonen. Dei siste ti åra har kritikken økt i styrke. Kvart år er det nokon som har noko å kritisere.

Mykje av den kritikken har vore både viktig og riktig. TV-aksjonen er eit merkeleg samansurium av show og slapp journalistikk. Den har vore med på å halde gamle myter om verden i sør vedlike, og skal ha noko av skulda for at mange nordmenn trur at Afrika er ei sydande pøl av sult, fattigdom og hiv-smitta barn dopa på norsk utviklingshjelp. Dei siste åra har det også blitt meir og meir vanleg å stille kritiske spørsmål ved sjølve konseptet utviklingshjelp. Eit meir kritisk blikk på arbeidet bistandsorganisasjonane gjer har kommet, og det har vore naudsynt. Men i år har spørsmåla vore av ein litt annan art. Finansavisen har “avslørt” at Røde Kors har tre milliardar kroner sylta ned i aksjefond. Årets pengeinnsamling går til ei pengebinge seier dei, og dette har falt fleire tungt for brystet. Ikkje minst Frps Christian Tybring-Gjedde.

Krisa i Syria og Irak er den verste krisa sida andre verdskrig, sa han, men dere sit her med tre milliarder på bok. Og nå skal dere ut og be om 250 millionar til. Dykk får ikkje fem øre av meg så lenge dykk ikkje brukar av pengane som er salta ned i Noreg. Så sinna var han, at han glemte at han representerer eit parti som sitter i regjering, og som i fjor foreslo å kutte fire og ein halv milliard på bistandsbudsjettet. Mens folk dør, brukar dere ikkje av formuen, sa han, og kunne like gjerne sagt det til si eiga finansminister.

Siden har det hagla med kritikk mot Røde Kors i kommentarfelt og på Facebook. Ikkje alt like gjennomtenkt eller velformulert. Dei fleste ser ikkje ut til å ha fått med seg at pengane i aksjefondet til Røde Kors ikkje kjem frå staten eller frå innsamla midler. Det er penger frå speleautomatane dei i si tid gjorde gode penger på. Når signala frå staten var at ein ville gje Norsk Tipping monopol på dei pengane var Røde Kors forutseande nok til å sette pengene i eit fond, for såleis å kunne ta ut aksjeutbytte kvart år som erstatning for dei pengane som forsvant til Norsk Tipping på Hamar. Det er heller ikkje slik at pengene som vart samla inn på søndag vil hamne på børsen. Dei vil gå til konkrete prosjekt, i ni forskjellige land, samt til flyktningearbeid i Noreg.

Ein kan altså stille spørsmål om det er rett å gi Røde Kors TV-aksjonen, når dei har så mykje penger på bok. Akkurat som ein kan spørre om det er rett av meg å betale skatt til kongeriket så lenge Oljefondet enn så lenge renner over av penger. Eller om ein verkeleg skal kjøpe lodd for å hjelpe Florø Fotball å bli eit topplag i fotball, og kanskje vinne ein Ford Fiesta i same slengen, når dei sjølv ikkje har nokon skruplar ved å bruke ein halv million kroner på å dra til Las Vegas. Dette er spørsmål ein kan spørre seg, eller diskutere. Eg skjønar det.

Det eg ikkje skjønar er kvifor nokon nå verkar å vere fly forbanna på at Røde Kors faktisk driv godt, med lave administrasjonskostnadar, høg formålsprosent, og ser ut til å forvalte midla dei rår over på ei slik måte at dei kjem folk som treng det til gode. År etter år etter år. Det kan da ikkje vere anna enn ei god ting?

%d bloggers like this: