web analytics
Hummer og kanari

Den moderne (sitcom-) mannen

22204636240_e78e63305a_z
Det er ein ting eg ofte har irritert meg over. Måten menn vert portretterte på i komiske TV-serier ala Kongen av Queens, Alle elsker Raymond eller Modern Family. Sitcoms, som dei kallar det på nynorsk. Her vert det ikkje lagt skjul på det: Mannen duger ikkje til noko som helst. Han er eit barn i ein vaksen kropp. Uansvarleg og dum. Alltid i stand til å rote det til for seg sjølv på måtar ein ikkje skulle tru var mogleg.

Likevel er dei alle saman gifte med vakre og intelligente kvinner, som faktisk held ut med dette vaksenbarnet år ut og år inn i staden for å gjere det einaste fornuftige: Kaste den ubrukelege mannen på dør og finne seg noko betre. Mannen er i beste fall ein elskeleg figur med ein slags barnleg sjarm, men det er alltid kvinna som må ta ansvar. Det er ho som held alt i hop. Det er ho som må ordne opp når mannen rotar det til.

Det har vore ei utvikling i TV-verda som ikkje har vore til mannens fordel. Fra å vere familiens overhovud, har TV-pappaen rasa i omdømme. Blitt ein mann utan autoritet. Ein latterleg figur som ikkje vert respektert av nokon. Aller minst av si eiga familie. Dette er jo ikkje røynda! Har eg tenkt.

Men i det siste har det snike seg på ein nagande mistanke. Kan det vere at desse portretta av den moderne mannen er meir presise enn vi likar å tenke på? Kan det vere slik at brorparten og vel så det av alle moderne komiserier faktisk handlar om meg? Har eg blitt den moderne sitcom-mannen? Skal eg være ærleg, må svaret bli ja.

Det er som regel eg som dummar meg ut. Eg svir pizzaen kølsvart. Eg smeltar plastikksleiva fast i panna. Eg vaskar skjortene mine blå. Eg dreg til London med feil pass. Eg går meg vill på fjelltur. Når eg blir sjuk er det med den dummaste og mest latterleggjorte sjukdomen i verda, podagra.

Jaudå, det hender jo at mi kjære tabbar seg ut også. Køyrer på bybanesporet i Bergen til dømes, men det får liksom aldri dei same episke proposisjonane som når eg gjer ei tabbe. Der mine tabber blir gjenstand for spit og «morosame» kommentarar i månader og år etterpå, er dei små glippane hennar berre sjarmerande påminningar om at ho trass alt er eit menneske, ho òg. Der eg er ein dirrande geléklump som ofte er usikker på meininga med eigen eksistens, er ho ein klippe som alltid står stormen av. Ho held alt på plass. Ho modnast som god vin, medan eg er meir som ei flaske Cola Zero som nokon har sett frå seg, trekvart tømd, utan kork og kolsyre.

Dette har jo ikkje gått ungane hus forbi. Etter å ha sett Jungelboka denne veka, kunne jentungen konkludere med at eg var akkurat som den godslege men litt dumme bjørnen Baloo.

– Du er Baloo, pappa, for du er tullete, litt lang også er du ganske… eg meinar littegrann, tjukk.

Og når vi ler av ho sler ho berre ut med armane, og seier «kaaaa, det er jo sant». Og det er jo det, eg kan ikkje nekte. Det er ikkje noko betre med gutekvalpen. Som Star Wars-fan var han onsdag ganske oppteken av at det var sjølvaste Star Wars-dagen. May the Fourth, som i uttale liknar veldig på ‘may the force’, som dei jo seier i Star Wars. May the force be with you. Når eg torsdag spør om han veit kva dag det er, veit han ikkje.

– Det er Revenge of the Fifth, som er eit ordspel på den tredje Star Wars-episoden Revenge of the Sith.

Sonen berre ser på meg som om eg er den dummaste i verda, og repliserar «Dad jokes are Bad jokes.» Ikkje noko kred å få, nokon plass.

Og eg er ikkje den einaste som slit. Det er nok sant som min ven Roy sa etter at døtrene hans lurte på om dei kunne selje han til nokon.

– Fe døyr, frender døyr. Eitt eg veit som aldri stilnar: spitet frå generasjon 2.0.

Sånn har det blitt. Den moderne mannen er ein latterleg figur. Menn før oss kunne i det minste snikre, skifte dekk og røyke pipe. I dag kan vi ingen ting. Kva kom først? Var det TV-seriane som endra mannen, eller var det mannen som endra TV-seriane? Eg veit ikkje, eg må berre innsjå at eg er ei blanding av Al Bundy og George Costanza, med ei dose jungelbjørn på toppen. Eg lever i ein amerikansk sitcom, med latter på boks, og det er meg dei ler av.

Hummer og kanari

Videorevolusjonen

chuck norris photo
Photo by Taric25


Tidleg
på nittitalet song Bruce Springsteen om sitt nye småborgarlege hus i Hollyood Hills. Han hadde kabel-TV og parabol, men likevel var det ikkje råd å finne noko som var verdt å sjå på. Vi har alle vore der. I siste vers blir han så frustrert at han tek revolvaren og skyt tv-en i fillebitar, Elvis-style. «57 Channels (and nothin’ on)» heiter songen, men i dag er den håplaust utdatert. På Netflix ligg det 2200 titlar og berre ventar på at nokon skal klikke på dei. HBO har TV-seriar nok til å halde oss okkupert til det er på tide å gå av med AFP. Eg har TV2 Sumo, eg har MUBI, og på Facebook er eg med i ei gruppe som likar å snakke og mimre om alle dei fæle filmane vi såg under videovaldepoken. Dei held seg med ei eigen YouTube-kanal der det ligg over 1100 filmar av ymse kvalitet. Og enno har eg ikkje nemnt The Pirate Bay. Alt dette i tillegg til dei 57 kanalane på gamal-tv-en. Og fortsatt er det umogleg å finne noko ein har lyst til å sjå.

Men tidligare denne veka fann eg noko eg ville sjå på Netflix. Ein dokumetarfilm eg aldri hadde høyrt om, men som verka lovande. «Chuck Norris vs Communism» var tittelen, og den introduserte meg for ei av tidenes største filmstjerner. Irina Nistor frå Romania. Ikkje høyrt om ho du heller? Berre heng med!

Chuck Norris vs Communism fortel om livet i Romania under kommunistdiktatoren Ceausesco, og korleis videorevolusjonen på åttitalet påverka livet til rumenerane. Ceausesco var ein brutal despot som ved hjelp av sitt frykta hemmelege politi, Securitate, styrte folket med hard hand. Romania var eit av Europas fattigste og mest lukka land. TV hadde dei berre i nokre få timar kvar dag. Berre propaganda, så klart. Men med åttitalet kom videospelaren. Smugla inn frå utlandet av pilotar, lastebilsjåførar, eller andre som var så heldige å få lov å forlate landet med jamne mellomrom. Dette opna dører. Ein kar ved navn Zamfir smugla inn amerikansk film i kassevis og tente seg steinrik. Det er her Irina Nistor kjem inn i biletet. Ho jobba i det nasjonale TV-selskapet, med utdanning i framandspråk. Ein dag spurde ein kollega om ho var interessert i å dubbe utanlandsk film. Sjølv om det var ulovleg, takka ho ja. I eit improvisert studio dubba ho eit ukjent tal filmar som vart piratkopiert i hopetal, og distribuert rundt i heile Romania.

Det var ikkje tid til å førebu seg, eller sjå gjennom filmane først. Ho dubba filmane live, medan ho så dei for første gong. Alle karakterane. Ho var stemma til Stallone og Schwarzenegger. Van Damme. Patrick Swayze. Nesten all videofilm i Romania var dubba av Irina Nistor. Med fare for å bli arrestert av Securitate dubba ho tre-fire filmar om dagen. Nokre gonger endå fleire. Rekorden var åtte filmar på ein dag. Ingen visste kven ho var, eller korleis ho såg ut. Men for mange rumenarar, samla framfor små tv-apparat over heile landet, vart ho ei røyst for fridom. Eit symbol. Leiar i ei slags motstandsrørsle. Å sjå video frå Hollywood vart ein form for stille motstand mot det brutale kommunistregimet. «Chuck Norris vs Communism» går langt i å seie at revolusjonen i Romania i 1989 ikkje hadde vore mogleg utan videorevolusjonen som Irina Nestors røyst fronta. For langt vil eg tru, men for oss som var born av den heimlege og nesten samtidige videorevolusjonen, vekkjer den gjenklang i minna om korleis det var å plutseleg ha tilgang til noko anna enn NRKs traurige programpakke. Om risikoen var mindre enn i Romania, var det motstandskamp for oss også. Motstand mot samfunnet, dei vaksne, og dei som alltid trudde dei visste betre. Det er ei vakker historie.

Dessverre er Chuck Norris vs Communism ein ganske traust og kjedeleg dokumentarfilm, der tittelen ikkje heilt held kva han lovar. Irina Nistors historie er fin, men den har eg jo fortalt deg no. Er du på jakt etter film å sjå på i kveld, vil eg rå deg til å leite vidare. Netflix har 2199 andre titlar du kan velge bort. Men hugs, skal du skyte tv-en, ring politiet først. Det kan hende dei har nokre ankepunkt. Dei veit nok best.

Hummer og kanari

Robotane kjem!

robot photo
Photo by firepile

Her er ein deprimerande tanke. Når du står opp om morgonen, lat oss seie klokka åtte, sidan det er laurdag i dag. Då har du allereie brukt opp om lag 33 prosent av dagen din. Det er ikkje småtteri. Tenk litt på det. Før du har fått gnidd søvnen ut av auga, sett på kaffien, og henta laurdagsavisa i postkassa er ein tredel av dagen unnagjort. Kasta bort. Eg kunne lagt til at den verkeleg deprimerande tanken er at herifrå og ut er sjansen stor for at det berre kjem til å gå nedoverbakke, men som sagt, det er laurdag. Lat oss halde døra på gløtt for at det blir ein god dag litt til. Lat oss halde håpet høgt i hevd.

Greitt. Nok. Håp. Når du vaknar klokka 08.00 på mandag har du også brukt trettitre prosent av dagen din, men du rekk ikkje tenke på det. Du må skunde på og komme deg ut av døra slik at du kan bruke den neste tredelen av denne dagen på lønnsarbeid. Det er her eg føler at framtida har svikta aller mest. Vi som var barn på syttitalet hadde ei sterk tru på at framtida ville ha mykje gøy å by på. Hadde du spurt meg i 1976, ville eg vore overbevist om at mesteparten av arbeidet vårt i 2016 ville vore overlate til robotar. Nesten ingen gjekk på jobb lenger. I allfall ikkje kjedelege jobbar. Alt dette ville vore overlate til våre venner i metall med kunstig intelligens og blinkande lys. Husarbeid også. At vi framleis må tømme oppvaskmaskina sjølv, i 2016, i verdas rikaste Noreg, er ein enorm skuffelse. Eg vil ha framtida, og eg vil ha ho no. Statistisk sett har eg snart brukt opp to tredjedelar av livet. Det hastar å få det her på plass.

Ein skal vere forsiktig med kva ein ønsker seg. Plutseleg kan ein ende opp med å få det. Det er ein ting å ha fri fordi ein meinar ein har fortent det, og vil det sjølv. Noko heilt anna er det å ha fri fordi ingen har bruk for deg lenger. Utan at det har blitt gjort noko stort nummer av det er robotane på full fart inn i norske avisredaksjonar. NTB har utvikla ein robot som skal rapportere frå fotballkampane i eliteserien. Den kjem etter alt å dømme til å få sin debut i forbindelse med dei tradisjonsrike 16.mai-kampane. På sikt skal det vere mogleg å tilpasse denne fotballroboten, slik at kampreferatet kan vinklast etter kva avis det skal stå i. Det vil altså vere mogleg å gjere roboten til Florø-patriot i Firdaposten, medan den heiar på Førde i Firda. Og dette er berre starten. I USA har dei robotar som tek seg av både finansjournalistikk og baseball. Om dette verkeleg tek av er det ikkje lenge før dei har laga ein robot som kan skrive denne laurdagsspalta for meg. Det er sikkert ikkje vanskeleg ein gong. Det er berre å mate alle tekstane mine inn i ein database, og når eg kjem til torsdag kveld vel eg berre eit dagsaktuelt tema, og så fiksar roboten resten. På betre nynorsk, utan slurv og skrivefeil. Vitsane blir neppe dårlegare av det. Ein kunne til og med tilpasse den for kvar enkelt lesar. Høgreveljarar får den versjonen der eg gjer narr av Ola Teigen. Ap-veljarane får den der eg henger ut Hanne Husebø Kristensen på det grovaste. Samlingslista får den versjonen der eg latterleggjer Samlingslista, for sjølv for robotar er det grenser for kva som er mogleg å få til. Dette kan ved første øyekast høyrast forlokkande ut. Spørsmålet er berre kven som skal få lov til å fakturere Firdaposten. Eg eller roboten? Eg trur ikkje svaret går i min favør.

Vi brukar altså om lag 33 prosent av dagen vår på å sove. Så står vi opp og brukar om lag den same tida på jobb. Då har vi ein tredjedel igjen der vi må gjere alt det som kvardagen krev av oss. Betale rekningar. Handle inn til middag. Hjelpe med lekser. Sleppe ut katta. Svare på jobb-epost. Seie ja til telefonseljarar sjølv om ein meiner nei. Klippe plen. Beise platting. Skifte dekk på bilen. Dusje. Ete. Slippe katta inn att. Og så er det plutseleg leggetid utan at ein har fått gjort noko av det ein har lyst til å gjere. Men hei, trettitre ganger tre blir jo nittini. Vi har framleis ein prosent igjen som vi kan gjere akkurat kva vi vil med. Alt er ikkje håplaust likevel. – Hei beibi, eg synest du ser litt støvete ut der borte, kva seier du til at eg feier over deg i kveld?

– Robotstøvsugar? Ja kjære, klart vi kan kjøpe det. Ikkje noko problem. Eg går på Elkjøp no.

Hummer og kanari

Zombiar! Spring!

zombies photo
Sjølv om det
fortsatt er bikkjekaldt ute vågar eg meg på å slå fast at våren er her. Det er stort sett fint. Fint at det er mogleg å sjå sola. At kvitveisen stikk hovudet fram. Greitt at jentungen klarar seg med eit lag mindre når ho skal i barnehagen. Men alle medaljar har ei bakside. Brandsøyåsen kan til dømes no erklærast fri for både snø og is. Det finst ikkje lenger nokon unnskyldning. Spegelet på veggen der avslører at status etter ein haust og vinter prega av studier, jobb og latskap, er at kroppen er feitare enn den burde. Dette heng ikkje på greip, eg må ta grep. Ut å gå, og Storåsen dug ikkje. Ja folkens, eg har vore på årets første tur på Brandsøyåsen! Eg trudde ei stund at det også skulle bli den siste.

Å karre seg opp på Brandsøyåsen, eller K3 som eg kallar den, krev ganske mykje viljestyrke for ein mann på over 100 kilo som er på full fart nedoverbakke, men kjempar i mot så godt han kan ved å gå oppoverbakke når han har tid. Ja, det er meg sjølv eg snakkar om. Om eg skal ha nokon sjanse til å nå toppen må eg overdøyve kroppens skrik om hjelp. Hjernens forsøk på å seie til meg at eg skal døy snart uansett, eg kan like gjerne kose meg den tida eg har igjen. Vonde ankler og tung pust. Skal eg lukkast må eg ha noko som distraherer meg. Får tankane vekk frå alt som er vondt og vanskeleg. Vanlegvis brukar eg musikk, høg musikk i høyretelefonar, pluss ein app som fortel meg kor langt og sakte eg har gått. Men no ville eg gjere noko nytt. Eg hadde lese om ein app ein kunne laste ned: Ei slags blanding av lydbok og treningsdagbok. Ei bok der du sjølv var helten i historia. Zombies Run! heitte den. Eg lasta den ned, og håpa den kunne hjelpe meg til topps.

Etter å ha parkert bilen tok eg på meg høyretelefonane, trykte «start» og vart kasta rett inn i handlinga: Eg sat i eit helikopter på veg til ei forskansing der nokre få menneske heldt stand mot zombiane. Vi hadde med forsyningar, men plutseleg vart vi skotne ned. Eg overlevde og på øyret hadde eg radiokontakt med forskansinga. Dei kunne sjå kor i terrenget eg var, og dei kunne sjå kvar zombiane samla seg. Dei sa kvar eg skulle gå, og når eg måtte være på alerten. I starten var det roleg og lett. Zombiane gjekk mot det styrta helikopteret, medan eg var på full fart mot forskansingas trygge portar.

Full fart er ei overdriving. Eg har berre to alternativ når eg går på Brandsøyåsen, eller Mount Føkk Off som eg kallar den: Anten går eg, eller så går eg ikkje. Når eg ikkje går står eg ofte bretta dobbelt og leitar etter pusten. Og vilje til å leve vidare. Eg frykta at mangelen på eit ekstra gir skulle bli eit problem om eg på eit eller anna tidspunkt fikk nærkontakt med zombiane, og diskuterte heftig med meg sjølv om det var ok å avbryte turen om eg faktisk vart eten opp på vegen. Eg rakk ikkje å konkludere før stemma på øyret åtvara meg om at det var ein skokk med levande døde ikkje langt unna. Eg gjorde nok lurt i å sette opp farta.

Eg gjorde eit forsøk. Eg gjorde det. Ikkje at eg trur det var synleg med det blotte auget, men eg freista å auke skrittfrekvensen. Eg krumma nakken og gjekk på, medan stemma på øyret oppmuntra meg. Men zombiane kom nærare. No kunne eg høyre dei. Dei pusta og kveste. Eg kunne høyre skritta deira bak meg. Stygge, marketne zombieføter som klaska mot asfalten. Det var då voldsomt så realistisk dette skulle vere, tenkte eg, og prøvde å la vere å snu meg. Eg gjekk på det eg klarte, men skritta kom nærare og nærare. Klask Klask. Haha, dette var nesten litt skummelt. Klask Klask. No tar dei meg, tenkte eg, og kika meg til sida. Rett i andletet på ein middelaldrande friskus med Burt Reynolds-bart og blå treningsjakke. Eg skvatt så eg heldt på å hamne i grøfta. Burt nikka med hovudet og halsa forbi. Det var ikkje nokon tvil om kven av oss som var zombien, for å seie det slik.

Like etter kunne stemma på øyret trøyste meg med at eg hadde klart å komme meg unna zombiane i denne omgang. Bra jobba. Eg var allereie halvvegs oppe, om eg la godviljen til. Kanskje kom eg til å overleve dette her likevel?

Og det gjorde eg.

Hummer og kanari

Kvardagsmirakelet

514466114_54636c682e_o

Spør du meg er det ei lita skandale. Vi brukar store deler av livet på å legge oss når vi er vakne, stå opp når vi er trøtte, og etter 200.000 år på jorda har vi framleis ikkje utvikla betre måter å organisere liva våre på.

Det er det same kvar einaste morgon i veka heime hos meg. Vekkerklokka hyler på det tidspunktet eg, når eg er vaken, meiner det hadde vore kjekt å stå opp. Då er det rekna inn god tid til påkledning og frukost. Sonen kjem seg på skulen i god tid. Dotter i barnehagen. Eg sjølv på plass i butikken lenge før gitteret skal opp. Det burde vere overkommeleg, likevel er det aldri slik det går føre seg.

Når klokka ringer treng eg alltid berre fem minutt til på øyret. Og trykker på slumreknappen. Når dei fem minuttane har gått, har eg framleis tid til fem minutt til, så historia gjentek seg. Heilt til klokka har blitt så mykje at eg faktisk må stå opp. Då trykker eg på slumre ei gong til, og tenker at no skal eg stå opp, eg skal berre telle til ti først. Men innan eg har komme til ti har eg sovna igjen, og vips har det gått fem minutt til.

Til slutt oppstår eitt av verdas store paradoks: Eg karrar meg opp på beina. Augo langt bak i skallen. Stavrar meg forsiktig forbi henslengde kosedyr, leikevåpen og legoklossar med lisens til å drepe. Eller allfall lemleste ei naken fot. Inn til dei søte små som ligg der under dyna og søv sin søtaste søvn.

Og etter at eg sjølv har brukt minst ein halvtime med slumreknappen for å opparbeide mot og krefter til å starte dagen, forventar eg at ormeyngelen sprett opp med ein gong eg seier namnet deira. Skulle dei vere litt treige med å vakne er det ikkje mange minuttane som skal til før den strenge stemma dukkar opp. Er dette rettvist? Sjølsagt ikkje, faktisk er det høgst urimeleg. Viss Gud ville at vi skulle sprette opp av senga om morgonen, hadde han sørga for at vi sov i brødristarar, alle saman. Likevel skjer dette kvar einaste dag, og det kjem til å skje igjen på mandag.

Slik er det å oppdra barn. Ein møter seg sjølv i døra heile tida. – Heihei, der var du igjen, ja. – Hyggeleg, hyggeleg. Ikkje noko snacks før middag, seier vi, men sjølv proppar vi gjerne i oss ein Topp-Ris på veg heim frå Spar. «Hugs no på at du må gjere noko anna enn berre å sitte med trynet i ein skjerm også då, viktig med frisk luft og aktivitet også», seier vi, medan vi sjølv slit med mobilnakke, musearm og skjelv på hendene om det er meir enn ti minutt sidan vi sjekka Facebook sist. Vi masar hol i hovudet på gutungen om at han må gjere lekser når han kjem heim frå skulen, slik at han ikkje blir sittande i siste liten, rett før leggetid, og slite for å bli ferdig i tide. Men kvar forbanna torsdag sit eg sjølv oppe halve natta med denne spalten, berre fordi eg sjølv ikkje gidd å gjere noko før eg er heilt nøydd. Hallo, kven er det som ringer på døra? Åja, det er visst berre meg sjølv. – Hei hei, der var du i dag også. Takk for sist.

Ungane har gjennomskoda korleis det heng saman forlengst. Likevel held vi på med dette narrespelet. Dag ut og dag inn. Eitt sett reglar for oss vaksne. Eitt sett reglar for dei små. Vi har vel ikkje noko anna val. Dei kan ikkje gå heilt på sjølvstyr heller. Det skulle tatt seg ut. Då eg var liten var det berre to ting som var verkeleg farleg: Plastposar, for dei kunne kvele deg, og paraplyar, for dei kunne stikke ut augo dine. No i 2016 har det blitt slik at ein gladeleg let ungane leike med både plastposar, paraplyar og ladde våpen, berre dei loggar seg av internett for ei lita stund. Eller slår av TV’en og stikk ut i hagen slik at eg kan sjå på Netflix i staden. Medan eg gnafsar i meg ein hasselnøtt-is før middag.

Det er jo slik med barneoppdragelse at alle andre gjer det feil. Det er berre du sjølv som gjer det riktig. Alle som nokon gong har vore innom gratiskinoen på syttande mai, eller jobba ein sommar i ein leikebutukk, veit at slik er det berre. Andre folks barn er ute av kontroll. Dei er som ville dyr. Dei skulle vore tjora fast og ikkje sleppte lause før dei var 25.

Likevel går det bra med dei fleste. Om dei berre er heldige og held seg unna kriminelle miljø og DNB veks dei stort sett opp til dugelege folk alle saman. Trass i barneoppdragelsen og alt anna vi utset dei for. Eit mirakel i kvardagen, spør du meg.

%d bloggers like this: