web analytics
Hummer og kanari

Same procedure as every year

dinner for one photo
Photo by David Blackwell.

Meir enn noko anna tid på året er jula ei tid for tradisjonar. Det den einaste forklaringa på at folk ikkje samlar seg i gatene med fakler og høygaflar for å styrte kringkastingssjefen på lille julafta. Mi påstand er at i kvar einaste annan tid på året enn i jula hadde vi protestert høglytt på at NRK, midt i beste sendetid, bød på ei gamal møllspist sketsj frå 1963 for å underhalde oss. For så å fortsette med det år ut og år inn. Det er galskap, men i jula svelger vi berre unna. Vi godtek alt, berre det på eit eller anna vis kan knyttast til tradisjon. Nær to millionar nordmenn samlar seg foran tv-apparatet på kvelden før kvelden for å sjå Grevinna og hovmesteren. Admiral Von Schneider! Schkoll!!! Same procedure as last year? Klart det. Samme prosedyre som alle år miss Sophie.

I John Carpenters film frå 1988, “They Live”, finn helten eit par solbriller som gjer at han kan sjå verda slik den eigentleg er. Blant anna ser han at eit fleirtal av dei folka som sit med makt og innflytelse eigentleg er menneskelignande romvesen. Naturleg nok er det ingen som trur på ham når han seier korleis det eigentleg er fatt. Når NRK plukkar fram “Grevinna og hovmesteren” kjenner eg meg slik. Som om eg er den einaste som ser at dette er skit, men det hjelper ikkje kva eg seier. Sjølv dei andre medlemmane i familien blir forandra til julepsykotiske humanoide romvesen når klokka tikkar mot 21.00 og programleiarane varslar at no kjem det. Sjølvaste mandelen i julegrøten. Eg får lyst til å seie som John Nada, helten i “They Live”. I have come here to chew bubblegum and kick ass… and I’m all out of bubblegum. Men av hensyn til julefreden bit eg det i meg. Heldigvis er det fort overstått. I think we’ll have port with the fruit!

Verda er stor, kald og skummel. Ute hyler stormen rundt hushjørnene. Gjer sitt beste for å rive porten av hengslene. Bakom eit hjørne står døden på lur. Han tar oss når han vil. Det gjeld å få satt opp nokre kringvern mot den utrygge og ugjestmilde verda skjebnen har plassert oss i. Noko som kan gje oss ei kjensle av tryggleik. Tradisjonane er slike kringvern. For tusen år siden satte vi ut grøt til nissen slik at han skulle hjelpe oss å passe på gården. Kvikklunsjen, brunosten, dugnaden og Deilig er jorden er i grunnen samme greia. Eit rituale vi må gjennom slik at vi kan kjenne oss trygge. Verne oss mot den nagande kjensla av at alt eigentleg er meiningslaust. Tradisjonar er konserveringsmiddel. Eit tilsetningsstoff i liva våre som hindrar at alt saman berre råtnar på rot. Samme prosedyre som i fjor. Bare vi fortsetter å gjøre det samme som vi alltid har gjort kommer det til å gå bra. Samme prosedyre som alle år. Vi har kontroll på dette her.

Dei fleste av oss går gjennom ei slags syklus i livet. Når vi er små treng vi dei vaksne for å være trygge. Det veit vi godt, og vi omfamnar denne tryggleiken. Vil at alt skal være slik det alltid har vore. Sommarferien skal helst gå til same plassen som året før. Julafta skal vere slik vi husker at den var i fjor. Og året før. Men når vi blir større blir vi meir kritiske. Vi trur at vi ikkje kan døy, i kvart fall ikkje i dette århundret, og vi gjer opprør mot tradisjonar vi synest er kjedelege. Eller ikkje ser meining i. Som vaksne freistar vi å skape våre eigne tradisjonar. Nokre tek vi med oss heimefrå, andre finn vi på sjølv. Kanskje er vi heldige og finn nokon å dele livet med. Då blir det ein fusjon av tradisjonar. Ribbe eller kalkun? Julesylte? Grandiosa eller rakfisk? Og kor skal vi eigentleg feire denne jula? Det går seg til, og nye tradisjonar blir skapt. Sånn er det både i det små og i det store.
Det er fortsatt mindre enn hundre år sida vi fikk det første offentlege juletreet her i landet. Julenissen slik vi kjenner ham i dag, forma i Coca-Colas bilete, er omtrent like ung. Den gamle gode norske fjøsnissen har vore på kraftig retur. Likevel er det nokre hundre tusen mennesker som kvart år sørger for at det fortsatt blir satt ut ein skål med grøt til nissen til jul. Dei fleste av dei nord i landet. Tradisjonar er konserveringsmiddel, men vi kan ikkje konservere kulturen. Den er i konstant utvikling. Og vi kan påverke utviklinga. “Grevinna og hovmesteren” vart første gong vist på NRK i 1980, og er altså ei tradisjon som har oppstått i mi levetid. Den kan godt dø i mi tid. Dette er ei oppfordring til revolt. Lille julafta i 2017 møtast vi utanfor Marienlyst i Oslo. Eg tek med balltre og solbriller, men ikkje noko tyggegummi. Lat oss bli kvitt denne utdaterte juletradisjonen ein gong for alle!

Men ikkje sei noko til mi kjære!

Hummer og kanari

Baby It’s Cold Outside

Søviknes som statsråd? Da blir’em sure serru. Feministene. Hahahahaha. Foto: Eirik Helland Urke (CC BY-SA 2.0)

Terje Søviknes vart denne veka presentert som ny statsråd i Erna Solbergs regjering. Det fekk meg av ein eller anna grunn til å tenke på Baby It’s Cold Outside. Du har sjølvsagt høyrt den i år også. Eg har i kvart fall gjort det: Mi kjære plukka fram julemusikken så fort vi var ferdig med Halloween, og då var det berre eit tidsspørsmål før den var der. Den erkeamerikanske vintersviska. Duetten der ho vil heim, men han ikkje vil la ho gå. Den sleske fyren smyg seg ut av høyttalarane med si enerverande syting om at det er kaldt der ute. Eg gjer mi kjære oppmerksom på at det faktisk er opptakten til eit seksuelt overgrep vi er vitne til her. Jenta seier at ho vil heim. Ho lurer på kva som eigentleg er i denne drinken. Ho seier eksplisitt at ho ikkje vil. Nei nei nei, seier ho, men mannsgrisen ho er i lag med høyrer ikkje på argumenta hennar. Han pressar på. Det er berre ein plass det her kan ende, seier eg til mi kjære, og det er gråtande i ei hotellkorridor med strømpebuksa nede på knærne. Men ho høyrer ikkje på det øyret. Den ellers beinharde feministen lar visst alle prinsipp fare berre ein smørsangar som Dean Martin eller kven det no er skrur på sjarmen. Det er kaldt der ute. Bikkjekaldt!

Mannen som skreiv både tekst og musikk til Baby It’s Cold Outside var ein amerikansk komponist kjent frå Broadway, Hollywood og Tin Pan Alley. Frank Loesser var namnet, og denne vintersviska var først ei song som han harva ned mest til privat bruk. Han og kona, Lynn Garland, framførte den på ein privat innflytningsfest, og det var ein umiddelbar suksess. Dei måtte gjenta den på private arrangement i fleire år etterpå. Seinare solgte han songen til MGM. Kona likte ikkje det noko større. Det var deira song, meinte ho. At nokon andre skulle fremføre den kjendes som utroskap. Men solgt var den. Loesser fikk ein Oscar-statuett ut av det, og sannsynlegvis nok penger til å kjøpe noko fint til kona som plaster på såret..

Etter dette har Baby It’s Cold Outside utvikla seg til å bli ein av amerikanarenes mest populære sekulære julesanger. Den er spelt inn i utallige versjonar. Nærast alt som kan krype og gå, og samtidig holde ein mikrofon, har sunget denne sangen. Frå Ella Fitzgerald til Lady Gaga. Bing Crosby til Rod Stewart. Det finnest til og med ei norsk versjon, oversatt og fremført av Terje Nilsen, som heldigvis har gått dei fleste hus forbi. Kvart einaste år skriv nokon ein sak i eit eller anna amerikansk magasin om korleis denne sangen er eit perfekt bilete på korleis valdtektskultur og misogyni gjennomsyrar samfunnet. Like sjølvsagt er det nokon som bit på agnet, og skriv eit tilsvar om korleis feministar må ta seg ei bolle og slutte å ta seg sjølv så forbanna høgtideleg. Det er ein tullete debatt, mogleggjort av at amerikanarar flest ikkje har høyrt Kurt Nilsen og Christel Alsos fremføre låta på YouTube. Der snakkar vi valdtekt!

Baby It’s Cold Outisde var ikkje meint som ein hyllest til nachspielvaldtekten. Ein må hugse på at den vart til på førtitalet. Før feministane brant brystholderen. Før hippietida, fri sex og den generelle ideen om kvinner som sjølvagerande seksuelle vesen. Ei kvinne kunne ikkje utan videre tilbringe natta hos ein mann den gongen. Når Loesser skrev duetten sin, og kalte mannen for “Ulven” og kvinna for “musa” må det sjåast i lys av den tida den vart til. Likevel er det ikkje til å kome i frå at teksten i dag verkeleg har ei ekkel undertone. Vi forventar betre oppførsel i dag. Om kvinna vil heim, får du bestille ei drosje til ho, i staden for å klage på været. Det finnest ikkje dårleg vær. Berre for lite klær, og det skal vi mannsgrisar halde oss for gode til å utnytte. Dette er det visst stadig naudsynt å minne folk på.

Aller viktigast er det likevel å minne om at er det ein ting denne verda verkeleg ikkje treng, er det fleire versjonar av Baby It’s Cold Outside. Det skulle eg ønske at nokon hadde sagt til Erna Solberg før ho gjekk med på å ta Terje Søviknes inn i den rikspolitiske varmen igjen. Vi lever i ei tid der vi omtrent må legge frem vandelsattest for å få lov til å gå forbi ein barnehage, men ein mann som har demonstrert at han er i stand til å misbruke si makt som nestleder i eit parti, som ordførar, og som vaksen, på ei seksten år gamal jentes rekning, han skal vi tilgi og fortsette å plassere i maktposisjonar. Forstå det den som kan.

Men om Søviknes og Jensen, på neste karaokekveld i regjeringa, inntar scenen for å framføre Baby It’s Cold Outside. Då håper eg verkeleg Erna Solberg har handlekraft nok til ta strømmen. Ein stad må grensa gå. Sjølv for denne regjeringa.

Hummer og kanari

Tilfellet Sylvi Listhaug

listhaug photo
Photo by Sámediggi – Sametinget

Alt handlar om Sylvi Listhaug no for tida. Medan finansdepartementet i stor grad har dratt kampen og livsgleda ut av Siv Jensen, blomstrar Listhaug som aldri før i rolla som integreringsminister. I namnet, om ikkje i gamnet. Ho klarar stadig å hisse på seg sånne som meg. Politisk korrekte idiotar som ikkje skjønar at vi allereie ligg bak på lasteplanet på bilen, i full fart mot tipperampa på historiens skraphaug. Vi er hjelpelause. Samma kva vi gjer blir det feil. Vi har ikkje våpen som bit. Det er som om ho absorberar alt vi måtte kaste på ho. Ho blir sterkare for kvar einaste storm ho klarar å pådra seg. Av alle ting eg ikkje har svar på, er det dette spørsmålet som plagar meg mest. Kva skal vi gjere med tilfellet Sylvi Listhaug?

No har ho tatt Fabian Stang som gissel. På Facebook har dei eit juleønske. Lat oss stå saman, seier dei, om å gjere jula litt betre for kristne forfulgte verda over som blir mishandla, undertrykt og drept. Korleis skal vi gjere det? Jo, ved å sende ei slant til organisasjonen Åpne dører.

Det er fint om vi får vite meir om korleis det står til med kristne i andre delar av verda. Det er rett at dei blir både mishandla, undertrykt og drept nokre plassar. Det er berre nokre få dagar sida 25 mennesker vart drept i ei eksplosjon rett ved den koptisk kristne Sankt Markus-katedralen i Egypt. Dette treng vi å vite meir om. Kvifor skal vi no bli sinte på Listhaug igjen? Er vi blitt gale alle saman?

Ja, ein kan jo lure. Problemet er at Listhaug ikkje kan gjere noko utan å framstå polariserande. Ho kan ikkje seie noko om forfulgte kristne utan å legge inn eit stikk til motstandarane sine. Dere veit, den der innsamlingsaksjonen Kristoffer Joner ba oss om å gje litt penger til NOAS i Sylvi Listhaugs namn. I følge Sylvi og Fabians julehilsen var dette penger som gjekk til å løne byråkratar i Noreg. I motsetnad til deira innsamlingsaksjon der pengane går til å hjelpe folk som treng det. Der dei er. Som om ikkje regjeringa Solberg har satt ny rekord i avlønning av byråkratar dei siste åra?

Ho kunne ha sagt at pengene gjekk til å sikre rettstryggleiken for asylsøkere etter at hennar regjering kutta støtta til NOAS. Det hadde vært mer rett. Ho kunne også ha latt være å nemne den aksjonen med eit einaste ord, og framstått raus og inkluderande Men Listhaug er ikkje opptatt av å være raus. Ho er ikkje mi minister. Ho er minister for fansen. Ikkje resten av oss.

Det andre problemet er organisajonen ho velger å gje pengane til. Åpne dører er ein religiøs organisajon. I årsmeldinga deira for 2015 kan vi lese at arbeidet deira internasjonalt har vore å “distribuere bibler og anna kristen litteratur, gi traumebehandling, yte mikrokreditt, og gi humanitær hjelp til menigheter og kristne som ber om det”. I 2015 var det 80 norske kristne som dro i felten for å oppmuntre og styrke forfulgte kristne, be, og i noen tilfeller levere bibler og kristen litteratur. Mange blir velsignet og forandret av dette, skriver dei. Heimearbeidet dreier seg ellers om å engasjere til bøn og personleg innsats.

Vi er altså i ei situasjon der Aleppo i Syria er den verste krisa hittil i vårt århundre. Vi er alle rysta av bilete og forteljingar som kjem ut derfra no. Men vår integreringsminister ber oss om å støtte ei organisasjon som rettar seg kun mot kristne. Som er i opposisjon til islam. Som verkar å være minst like opptatt av misjonering som av bistand. Om ein verkeleg vil hjelpe folk i naud er det fleire organisasjonar det hadde vore meir naturleg å velge.

Vi har ein integreringsminister som gjer alt ho kan for å skaffe seg fiender, av di det er politisk smart og styrkar eiga posisjon. Ho driv opposisjonspolitikk i posisjon. Ho skitnar til alt ho kjem borti. Gjer integrering vanskelegare. Ho syner ei total mangel på rolleforståelse, men ho veit akkurat kva ho gjer. Om nokon PK-idiotar, som meg, skulle finne på å ta til motmæle er det berre eit pluss. Det hjelper på. Gir meir misnøye til dei flammande hjarta som livnærar seg på slikt. Jo meir vi protesterar, jo sterkare blir ho. Jo meir vi hever røsta, jo sintare blir dei som heier på ho. Jo meir vi tek bladet frå munnen, jo større blir avstanden. Og for kvar gong blir kløfta litt større. Men kva anna kan vi gjere? Skal vi berre halde kjeft?

Eg kan ikkje gjere anna enn å appellere til den heiderlege delen av Høgre som eg ein gong satte stor pris på. Om dykk vil ha min stemme ved stortingsvalet neste år må noko gjerast med tilfellet Listhaug. Fire år til med dette er uaktuelt. Med venleg hilsen Hylekoret

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #31

– Jeg vurderte en stund å få meg jobb på Havhesten, men slo det fra meg. Det var så mange vannsklie oppgaver. 

Hummer og kanari

The Killer Inside Me

vinyl photo
Photo by Phil Monger

Eg kan ikkje seie at eg angrar på det. Eg var ung, blakk, og trong pengane. Eg må likevel seie at den dagen eg selde vinylplatene mine var ein tung dag. Ikkje slik å forstå at dette er noko eg går rundt og tenkjer mykje på, men tanken slo meg tidlegare denne veka. Eg fekk plutseleg så lyst til å høyre Green on Reds fine «The Killer Inside Me» på nytt. Den kan eg ikkje streame på Spotify. Det sende meg ut på ei Google-jakt som enda med at eg fann ein fyr borte i dei svenske skogane som hadde plata, og godt kunne tenke seg å selje den. For den nette sum av 500 norske kroner. Pluss frakt. No veit eg ikkje lenger om eg er lei meg for at eg selde vinylen av di eg gjerne skulle hatt dei platene framleis, eller om eg er lei meg for at eg hadde fått ei lita formue om eg hadde selt dei i dag.

Eg er i lomma på Spotify. Sist gong eg kjøpte musikk som eit fysisk produkt var i fjor ein gong. Bob Dylan hadde gitt ut ei ny plate til stor åtgaum frå kritikarar flest. «Shadows in the Night» var tittelen. Men den var ikkje gjort tilgjengeleg for streaming. I eit svakt augneblikk på Platekompaniet i Bergen kjøpte eg CD-en, utan å vite kva eg sette i gong. Det viste seg då eg kom heim at eg ikkje lenger hadde noko slags apparat i huset som kunne spele av denne disken. Sjølv ikkje PC-en min har drev for avspeling av CD eller DVD no for tida. Eg brukte ei heil veke på å finne ut korleis eg skulle få høyrt den nye CD-plata mi. Eg måtte finne fram ei halvvegs øydelagt gammal PC med CD-rom, rippe plata, og legge musikken inn i Google Play der eg kunne spele den av. Mot eit lite gebyr på 99 kroner i månaden. Eg spelte den Dylan-plata ein einaste gong, og så gjekk eg tilbake til Spotify. Brennsikker på at eg aldri meir skulle kjøpe musikk på gamlemåten igjen.

Men eit frø var sådd. Plutseleg tok eg meg i å kjenne lukta av den første LP-plata eg kjøpte. Knitrelyden når stifta møtte rillene på plata. Omslaget, med songtekstar og informasjon om kven som spilte kva. Sennheiser-høyretelefonana som pressa på øyra. CD-enngen som akkurat rakk frå senga og bort til stereoen. No for tida er høyretelefonane trådlause, spelelistene fleire timar lange, og må ein på død og liv skifte musikk styrer ein det frå telefonen. Ein treng ikkje reise seg frå sofaen på timevis. Då vi var prisgitt vinylen, måtte vi i det minste reise oss og snu plata om lag kvart tjuande minutt. Er det rart ein har blitt tjukk og feit? Eg starta å lure på om eg ville bli slank og smidig igjen om eg berre gjekk til innkjøp av ei platespelar? Kanskje håret ville komme tilbake også? Plutseleg var eg inne på nettsida til Hi-Fi Klubben og sikla på eit raudt vidunder. «Vis omgjevnadene dine at du set pris på vinyl og kult design», stod det. Og prisen var dryge 4000 kroner. Røvarkjøp for å få ungdomstida tilbake, og kanskje høyre Stan Ridgway synge Camouflage med leirbålknitringa frå vinylen i bakgrunnen igjen.

Eg er ikkje idiot. I alle fall ikkje heile tida. Eg skjønte kva dette var for noko. Eg har ikkje råd til verken sportsbil eller blondine. Eg er for klønete og lat til å bryggje øl. Men sette på ei vinylplate på ei platespelar med god lyd og spenstig design, det kan eg få til. Det er omtrent på det nivået eg ligg. Det var midtlivskrisa som snakka. The Killer Inside Me. Heldigvis har eg medisin mot dette.

For nokre år sida las eg om noko som visstnok var ei ny trend i Storbritannia. Ein gjekk ut på byen for å høyre på ei vinylplate. På førehand var det annonsert kva for eit album ein skulle lytte til, og folk møtte opp for å høyre. Debutplata til The Stone Roses til dømes. Britane er jo noko for seg sjølv. Så sat ein der då, med bitteren sin, og lytta til plata frå start til slutt. Berre avbroten av at nokon, sikkert ein slank og smidig fyr, reiste seg og snudde plata halvvegs. Ein skulle ikkje snakke medan dette gjekk føre seg. Kom ein på ein kvikk kommentar, eller plutseleg skjønte at The Stone Roses eigentleg var noko skit, måtte ein halde det inne til plata var ferdig. Dette er idioti på eit nivå det er vanskeleg å forestille seg. Når eg blir freista av å skaffe meg platespelar på ny, er det tanken på ein pub full av folk som høyrer på «I Wanna Be Adored» i fullstendig tystnad som er medisinen. Det går verkeleg ikkje an.

 Ein kan ikkje stige ned i same elva to gonger seiest det. Ein kan heller aldri høyre Green on Red for første gong meir enn ein gong. Midtlivskrisa kan ta seg ei bolle. Musikk er best på boks, og vinyl er uansett berre plastikk. Eg stod i mot vinylidiotien denne gongen også.

%d bloggers like this: