web analytics
Hummer og kanari

Djuviks lov

hells angels photo
Photo by Richard Masoner / Cyclelicious

Eg veit ikkje om Firdapostens lesarar er kjent med Godwins lov. Eit delvis humoristisk framlegg frå den amerikanske advokaten Mike Godwin i 1990, mynta på diskusjonsforum og kommentarfelt på internett. Lova er formulert omtrent slik: Dess lenger ein internettdiskusjon går føre seg, uansett emne, jo meir sannsynleg er det at nokon kjem til å dra ein samanlikning som involverer Hitler eller nazismen. Det står ikkje i sjølve lova, men fleire stader utvikla det seg ein sedvane, der det vart slik at i det augneblikk nokon trakk fram Hitler eller nazismen var diskusjonen over, og den som nemnde nazistane hadde tapt. Sjølv har eg hengt rundt og krangla på internett i snart tjue år, og kan skrive under på at denne Godwins lov har mykje for seg. Hitler har det med å dukke opp, anten man diskuterer dei djupare aspekta ved Ringenes Herre, eller kranglar om kven som er best til å spele fotball av Liverpool og Manchester United. I Norge har vi vår eigen avart av Godwins lov. Her kallar vi det gjerne «å Hitle» debatten. Meininga er den same. Det er ein måte å påpeike at nokon har gått over styr, og dratt ei samanlikning så overdriven og perspektivlaus at ein kvar vidare debatt er umogleg.

Det var dette Frank Willy Djuvik gjorde tidlegare denne veka, når han samanlikna florapolitikarane sitt nei til skjenkeløyve til motorsykkelbanden Devils Choice med den sagnomsuste jødeparagrafen som nekta jødar og jesuittar adgang til riket i perioden mellom 1814 og 1851. Reint teknisk kan man seie at Godwins lov gjelder på internett, og ikkje for lesarbrev i avisa, og at jødeparagrafen i seg sjølv ikkje hadde så mykje med Hitler og nazismen å gjere, men i praksis er det same mekanismen som utløysast. Retorikken frå internettets diskusjonsfora har for lengst influert det offentlege ordskiftet i stor grad, og assosiasjonane ein får når jødeparagrafen nemnast gjer at det er heilt på sin plass å påkalle Godwins lov her. Alle skjønar at når ein samanliknar eit nei til skjenkeløyve basert på råd frå Politiet, med å nekta nokon adgang til Norge, då har ein fullstendig mista perspektiv på det ein snakkar om. Djuvik har Hitla debatten, og dermed tapt den med glans, før den i det heile tatt var kommen i gong. Det er litt synd.

Stridas kjerne er setninga: Det skal ikkje gjevast skjenkeløyve til klubbar som politiet definerer som kriminelle. Det er i forbindelse med kommunens retningslinjer for innvilging av skjenkeløyve ved enkelthøve. Setninga kjem vel da i staden for det som til nå har stått der, nemleg denne: Flora kommune, Informasjon og service innhentar uttale frå Politiet i Sogn og Fjordane på om dei har merknad til arrangementet eller til styrar/stedfortredar. I praksis er det kanskje ikkje så stor skilnad på desse setningane, men ein får det nedskrive at Politiets meining skal tidlegast stor vekt. I tillegg har dei teke inn noko om at kommunen erklærer såkalla 1-prosent klubbar og- miljø for uønskte i kommunen. Dette er openbert retta direkte til Devils Choice. Dette kan man sjølvsagt meine er både fint og flott, eller man kan meine at det er håplaus symbolpolitikk. Man kan til og med meine både det eine og det andre, slik eg gjer. Når MC-gutane med opne auge erklærer seg som eit Hells Angels-prospect er politikarane i si fulle rett til å sende eit signal om at dette likar dei ikkje, og at det kan føre til at det blir vanskelegare å få skjenkeløyve. Dette er kommunal forvaltingspolitikk, og ikkje noko brot på maktfordelingsprinsipp og menneskerettar. Samtidig er det meiningslaust å erklære ein lovleg klubb for uønskt i kommunen. Det blir berre tomme ord. Politikarane har ikkje reiskap i reiskapsboda som kan tvinge dei til å bytte ut Devils Choice-logoen med til dømes Furry Kittens from Hell, og vinke farvel til Hells Angels.

Same kva ein måtte meine om saka, dette kunne ha vorte ein spanande debatt som Bystyret sikkert kunne brukt fleire lange kveldar på. Dessverre blir det ikkje så mykje av det, etter at Djuvik Hitla debatten, og falt for Godwins lov. Det beste vi kan få ut av dette nå er at den spenstige samanlikninga mellom skjenkenekten til Devils Choice og jødeparagrafen faktisk opphevast til ei eiga lov. La oss kalle den for Djuviks lov, eg unner ham den. Den kan lyde slik: Om ein sett ein sak for mykje på spissen, kjem den til å punktere med eit smell så høgt at dei høyrer det heilt inn på desken i Bergens Tidende.

Hummer og kanari

Det flytande horehuset frå Nashville

unnamed
Kaia i Nashville, fotografert like etter borgarkrigen. Her kasta «Idahoe» loss i 1863

 

I 1860 skal det ha vore 207 prostituerte kvinner i Nashville. Om ein skal tru på den offisielle folketelninga. Ni av dei var klassifiserte som mulattar. Resten var kvite i huda. Dette er kunnskap du aldri kjem til å få bruk for, men det kan vere gøy å vite likevel.

I 1861 braut den amerikanske borgarkrigen laus. Tennessee var den siste staten som slutta seg til sørstatane. Nashville blei den fyrste statshovudstaden som fall, og vart overteken av dei nordamerikanske styrkane. Byen vart fort ein plass der soldatane fekk lov til å ta seg ein permisjon, medan dei venta på å bli sende ut til fronten igjen. Folk stima til byen. Krigsprofitørar, bønder og andre som fann ut at byen var ein tryggare plass å vere enn landsbygda medan krigen rasa. Og prostituerte. I 1862 hadde talet på prostituerte i byen stige til 1500, og dei hadde meir enn nok å gjere. Soldatane var langt heimanfrå, og kva anna skulle dei bruke pengane på enn lause kvinner, sprit og kortspel?
Generalane var ikkje glade for situasjonen. Det florerte med kjønnssjukdommar. Syfilis og gonoré var utbreitt. Minst 8,2 prosent av soldatane drog på seg ein av delane innan krigen var over, fleire i dei garnisonane som heldt til i nærleiken av byar som Nashville. Til samanlikning var det 17,5 prosent av soldatane som vart skada i kamp. Det var nesten like farleg å ha perm som å vere ved fronten. Hæren trengde alle soldatane «fit for fight». Dei kunne ikkje risikere at ti prosent eller meir vart liggande på lasarettet med syfilis. Men kva skulle dei gjere? Dei kunne kanskje nekte soldatane å ha seksuell omgang når dei hadde permisjon, men ville soldatane høyre på det øyret? Kanskje ville det vere enklare å få jaga dei prostituerte frå byen?
Ordren kom i juli 1863. Alle Nashvilles prostituerte skulle samlast saman, og sendast til Louisville. Det var lettare sagt enn gjort. Finne dei var ikkje så vanskeleg, men korleis skulle dei få frakta dei ut av byen? Svaret vart eit luksuriøst dampskip ved namnet Idahoe. Myndigheitene tok beslag i skipet, stappa det fullt med 111 av dei mest kjende og berykta prostituerte i Nashville, og gav dei og mannskapet på tre akkurat nok rasjonar til at dei skulle kunne komme seg til Louisville. Etter det var dei på eiga hand.

Det viste seg å vere ein dårleg plan. Ein sak var det at når dei kvite prostituerte kvinnene vart jaga frå byen, opna det seg ei luke for dei farga kvinnene i staden. Ein løyste ikkje problemet, men ein hadde lukkast i å skape eit nytt. Idahoe brukte ei veke på reisa mellom Nashville og Louisville. Meir enn nok tid for historia om dei forviste kvinnene til å komme fram før dei. Når skipet kom til Louisville vart det nekta å legge til kai, men fekk i staden ordre om å fortsette vidare til Cincinnati. Det gjekk ikkje betre der. Dei måtte legge seg på andre sida av elva, i Kentucky, men fekk ikkje gå i land. Nokre freista å symje i land, andre å sjarmere sørstatssoldatane til å hjelpe dei å flykte. På heile turen heldt dei fram dei å tilby sine tenester til dei som hadde pengar å avsjå. Skipet returnerte til Louisville, der dei nok ein gong vart nekta å legge til. Men det gjekk rykte om at Washington hadde trekt tilbake ordren om at alle prostituerte i Nashville skulle forvisast. Kapteinen på skuta sette kursen tilbake til Tennessees hovudstad, og her viste det seg at rykta var sanne. Idahoes passasjerar fekk gå i land att, og reisa var over for det flytande horehuset.
I Nashville la generalane ei ny strategi. Dei legaliserte og lisensierte prostitusjonen. For å jobbe som prostituert trengde du no ei godkjenning. Den kosta fem dollar, og innebar også ukentlege undersøkingar av ein lege godkjend av hæren. Dei måtte betale 50 cent for den tenesta, men om dei fekk ein kjønnssjukdom fekk dei komme til eit sjukehus oppretta berre for dette formålet, der dei fekk medisinar og opphald gratis. Om ein dreiv som prostituert utan lisens, eller ikkje møtte opp til dei ukentlege undersøkingane, risikerte ein 30 dagar i fengsel. Ordninga var ein kjempesuksess. Hæren blei kvitt problemet med syfilis og gonore. Kvinnene var nøgd, og systemet viste seg å vere sjølvfinansierande.

Den einaste som ikkje var glad var eigaren og kapteinen på Idahoe. Den ein gong så luksuriøse båten var ramponert innvendig, og båtens rykte var øydelagt. Han fekk krangla til seg ein kompensasjon på 6000 dollar, og så selde han båten. Den gjekk ned på Washita-elva i 1869. Då var borgarkrigen for lengst slutt, og med den også det fyrste eksperimentet med legalisert prostitusjon i USA.

Bok og Film

Hjorthen ser film: Children of the Porn

diablo
– Hva gjør vi egentlig i denne filmen? – Sssh….ikke tenk så mye. Bare nyt øyeblikket! – Men… – Sssshhhh!

 

Her kommer djevelen, eller Ahí va el diablo som den heter på originalspråket, begynner med litt heftig lesbisk sex. Pluss i margen der altså. At den ikke har noe som helst med resten av filmen å gjøre endrer ikke på det. Som tittelen antyder er det en horrorfilm, men sant og si er den bedre på sexscenene enn på de skumle scenene. Uansett er det for lite av begge til at dette er noe å kaste bort tid på.

Handlingen? En familie er på tur. Mor og far er trøtte, og sender barna ut av bilen for å rusle seg en tur. For det er det mest naturlige å gjøre når datteren akkurat har fått sin første menstruasjon. Når ungene er borte benytter foreldrene sjansen til litt seksuell aktivitet i bilen, hvilket åpner for all verdens skyldfølelse når det viser seg at barna ikke dukker opp igjen. De har gått seg bort i fjellet, og forvillet seg inn i en hule. Foreldrene får fnatt, men dagen etter kommer barna til rette igjen, og alt er flott og fint igjen.

Men så er det noe som er annerledes likevel…

Ganske snart begynner vi å lure på om ikke disse barna har blitt besatt av noe. En ond ånd. Satan selv. Det tar imidlertid litt lenger tid før foreldrene kommer inn på den tanken. Først lurer de på om en mystisk mann på bensinstasjonen der de sto parkert når kidsa forsvant kan ha hatt noe med ungenes forsvinning å gjøre. Skjedde det noe nasty? De må undersøke litt rundt dette, og jeg skal ikke røpe noe som helst, så bare slapp av.

Det er ikke helt håpløst. Slettes ikke. Filmen velter seg i estetikken fra god gammel syttitallshorror, det liker jeg jo, og i hvert fall i starten av filmen klarer regissør Bogliano å bygge opp en god og creepy stemning. Det er jo alltid litt morsomt når man kobler sammen sex, skyld, satan og vaginal symbolikk. Ikke minst fordi det gir meg anledning til å bruke det herrlige ordspillet i tittelen på denne omtalen. Men det blir for mye surr og vissvass til at jeg kan gi filmen en uforbeholden anbefaling. Jeg har gitt den fem stjerner på imdb, og da har jeg i hvert fall ikke vært for streng. Tror jeg da.

Et par kjappe omtaler om et par filmer jeg ikke gidder å skrive egen post om: Vi viste Hotaru no Haka, eller Grave of the Fireflies i filmklubben. Det tror jeg var suksess. Ikke et øye var tørt. Det var tredje gang jeg så den, og den blir gud hjelpe meg verre og verre for hver gang. Nå kan det godt gå noen år til neste gang føler jeg. Men alle som ikke har sett den bør jo se til å få gjort det så fort som mulig. Fantastisk film. Omtalt tidligere her.

Karsten og Petras vidunderlige jul var bedre enn jeg forventet, hvilket ikke nødvendigvis trenger bety noe. Litt forbauset over hvordan Løveungen og Frøken Kanin trosser fysikkens lover. Men morro for fireåringen var det i hvert fall. Godkjent.

 

Hummer og kanari

Seminarblues

11019214415_02feae61b4_o

Denne veka har eg brukt store delar av tida mi på eit usjarmerande industriområde i nærleiken av Stavanger. Eg har vore på kurs. Det er kjekt med eit lite avbrekk i kvardagen. Komme seg litt ut i verda. Få ei anna utsikt, og kanskje lære noko nytt. Om ein er heldig. Det er eg ikkje alltid. Det er slik som artisten Tønes syng: Når du reise på seminara, fær du gratis mad og drikke, så lere du någe nytt så du får meir eller mindre nytte av. Ofte mindre, er mi erfaring, men lunsjen var god, og det faglege innhaldet i mitt kurs var i alle fall på eit slikt nivå at det var verdt å ta turen denne gongen.

Kurset har vore planlagt ei stund, og då eg skulle fikse meg hotell sjekka eg prisane på hotellet der kurset skulle vere. Men eg syntest prisene var litt stive, eg tok difor ein kjapp sjekk på om det fanst alternativ i nærleiken. Det gjorde det. Berre tjue minutts spasertur unna låg det eit anna hotell, der eg kunne få rom til halve prisen. Det er sikkert friskt med litt kjapp gonge før ein skal sitte sju timar og bli proppa full av kunnskap, tenkte eg. Eg booka det billege rommet, og syntest eg var veldig smart. Kva så at det var utan frukost? Eg et ikkje noko før til lunsj uansett. Og hotellet var helt ålreit. Hyggelege folk. Reint og pent. Rommet var nesten like stort som dei minste lugarane på danskebåten, eg måtte gå på do med døra open, og då eg endeleg kom meg inn i dusjkabinettet og fekk lukka døra, var det så vidt eg kom meg ut att. Men det var nok eg som var feit, og ikkje badet som var lite. Det var ikkje før eg traska i veg til det dyre hotellet klokka åtte om morgonen dagen etter, at det gjekk opp for meg: Det var jo ikkje mine pengar eg sparte, men butikken sine. Eller rettare sagt sjefen min sine pengar. Og kjenner eg han rett, har han allereie spelt dei bort i poker. Det var kaldt. Vinden freista å blåse øyra av meg. Eg hadde PC-en min i ein renseripose for å halde den tørr for regnet. Kven skulle tru at det kunne regne i Stavanger i slutten av februar? Neste gong blir det suite.

Nokre dagar åleine på seminar i ein framand by minner meg på det sørgelege faktum at eg er heilt ubrukeleg til å vere åleine. No som eg endeleg har eit par kveldar fri for ungemas og arbeid skal eg få lest ferdig boka mi og komme à jour med TV-seriane eg følger med på. Kanskje ete noko god mat. Men eg klarar ikkje å disponere tida. Eg vasar rundt på kjøpesenteret ved sida av hotellet på jakt etter noko å kjøpe til småkrypa heime, men brukar så lang tid at senteret stenger, og all maten eg får tak i er McDonalds. Eg ligg på senga og stirer ut i lufta. Eg dusjar, og tek bilde av kroppen min i spegelen som eg sender til meg sjølv på snapchat. Plutseleg kjem eg på at eg fekk lekse på kurset eg må sjå på, og når eg endeleg får sett på The Jinx på HBO er eg så trøtt at eg sovnar frå heile greia.

Siste dagen pakkar eg kofferten, sjekkar ut og gjer meg ut på den friske spaserturen. Eg tek ei anna rute denne gongen, sidan det var vegarbeid og stengde fortau på det som telefonen meinte var den kjappaste vegen. Etter å ha gått ei stund ser eg plutseleg hotellet på andre sida av eit jorde, eit par hundre meter unna. Men GPS-en meiner eg må følgje vegen i ein stor boge. Det er over ein halv kilometer. Ikkje fankern. Eg går over jordet. Det er til og med ein liten sti eg kan gå på. Hah, tenkjer eg. Seinveg blir beinveg på det her viset. Men sjølvsagt: Stien endar i ein vassdam så diger at det er umogleg å komme seg over eller rundt han, utan å tråkle seg veg gjennom gjørme, busker og kratt det siste stykket. Alternativet er å gå tilbake. Det er ikkje noko alternativ. Ein må berre kjempe på. Det slår meg når eg står inne i buskaset og freistar å slite kofferten laus frå ein gjenstridig kvist. Sånt som dette skjer aldri når eg er ute og reiser med sambuaren min. Utan henne er eg utan kompass. På villspor. Ein mann som set seg fast i krattskog på eit industriområde. Ein mann med PC-en i ein renseripose. Eg er lektor Rukla i Genanse og Verdigheit. Ein framand i tilværet. Hovudrystande tilskodar til mitt eige liv. Sanninga er at eg aldri burde få forlate byen åleine. Som Tønes syng: «Det ska bli godt å koma heim te ungar og kåna.»

Hummer og kanari

Guten som ikkje ville rope ulv

werewolf photo
Photo by mooglet

Det var ein gong ein gut som fekk eit viktig oppdrag. Dra til Oslo, sa dei, der skal du vere vår mann på Stortinget. Kvar dag skal du gje deg ned på Løvebakken, saman med dei andre sauene. Gjere det dei seier du skal gjere. Mesteparten av tida kan du gjere som du vil der nede, men hugs! Du er vår mann. Sogn og Fjordanes gjetergut. Om du ser ulv, eller andre rovdyrkapitalistar på veg vestover for å rasere, sentralisere, byggje ned, eller snikfilialisere oss, då må du rope ut. Høgt. Det er alt vi ber om. Det og kanskje nokre kroner til ein Kystveg. Skjønar du? Og guten forsto. Han dro til Oslo. Kvar morgen dro han saman med dei andre sauane ut i hovudstadens gater, og inn på Stortinget. Kvar kveld gjekk han saman med dei same sauane ut i byen, og heim til sitt lille krypinn. Det var ikkje fritt for at han lengta heim av og til, men han holdt hovudet høgt. Kvar dag jobba han for Sogn og Fjordane.

Somme dager kunne det være fint der nede i hovudstaden, og tida gjekk fort. Andre dager kjeda han seg, og tida falt lang, av di han ikkje hadde anna å gjere enn å sjå på sauene som gjekk der og susa frå morgon til kveld. Det var nok av tid til å tenke, og ofte mens han satt der og stirra ut av vindauget kom han til å tenke på ei historie mora pleide å fortelle ham når han var mindre. Det var ein av Æsops fabler, om ein gjetargut som kjeda seg så mykje når han passa på sauene til landsbyen, at han ga seg til å rope “Ulv Ulv”, sjølv om det ikkje var noko ulv å sjå. Berre for å sjå landsbyfolka komme stormande med greip og børse, heilt ville i blikket. Dette gjorde han så mange gonger at til slutt var det ingen som gadd å høyre på ham lenger. Til slutt kom ulven, og før guten hadde fått henta hjelp hadde ulven spist opp alle sauene. Guten syntes det var mykje visdom i den fortellinga, og ein dag fortalde han den høgt i kantina på Stortinget. Dermed gjorde dei ham til rovdyrpolitisk talsmann.

Heime i Sogn og Fjordane var dei nøgd med at guten hadde skapa seg bra. Dei tok ham til side, og sa at han skulle få lov til å sitte i ein periode til, om han berre hugsa på hva dei sa til ham sist. Gjer kva du vil der nede i syndas pøl, men om du ser noko som trugar Sogn og Fjordane, då må du skrike ut. Jau, ikkje noko problem. Guten skulle no seie i frå om han såg noko skummelt sa han, og dermed bar det i veg til hovudstaden igjen. Men noko hadde festa seg i tankene til guten. Han tenkte på historia om ulven og gjeterguten igjen. Var det eigentleg nokon grunn til å vere så redd for den ulven? Som rovdyrpolitisk talsmann hadde han lært at Norge var forplikta av internasjonale avtaler, og at det dermed skulle kunne finnes ulv i Noreg. Det var ikkje det at han ønska seg ulv til Sogn og Fjordane, men var det eigentleg so farleg? Var det noko å skrike for? Gjaldt det ikkje heller å sjå moglegheitane? Ingen likte vel ein gut som ropte “Ulv Ulv” heile tida?

Guten dro tilbake til hovudstaden, men det var ikkje like god stemning denne gongen. Landet hadde fått nye sjefar. Folk var urolege. Nokon meinte dei hadde sett ein ulv i Naustdal, og på Stortinget var det ein del snakk i krokane. Dette her fylket, Sogn og Fjordane. Fantes det verkeleg? Budde det folk der? Kvifor blei det overført penger dit? Her måtte det være noko som kunne kuttast? Noko som kunne sentraliserast? Noko som kunne fileteres og filialiseres? Guten høyrde alt snakket, men han sa ikkje noko. Han ville ikkje vere den som skremte folk unødig. Det var berre preik. Ikkje noko å bry seg om. Det gjaldt å sjå moglegheitane. Gripe dei sjansane man fekk. Selge huset mens det fortsatt var nokon som var villege til å kjøpe. Kome seg til byen. Ikkje svartmale situasjonen. Ikkje rope på ulven. Det var sikkert berre ein jerv. Eller ein litt stor hund. Kanskje var det berre Bengt Solheim-Olsen som skulle sove i friluft?.

Men så, seint ein vinterkveld, nettopp som guten skulle til å reise heim på vinterferie kom ulven verkeleg. Han merka det fyrst på sauene i kommunal og forvaltningskomiteen, som med eit blei urolege og ga seg til å breke. Like etter kunne han skimte ein lang grå skygge som satte kursen mot trivselsfylket gjennom halvmørket. Nå var guten ordentleg redd, for ulven så stor og farleg ut, og han hadde berre ein attachekoffert å slåss med. Han ropte så høgt han kunne. “Ulven kjem! Ulven kjem”. Det er ein ulv her som vil øydelegge fylket vårt! Men det var ingen som kom for å hjelpe. Det var for seint. Han skulle ropt før. Alle i arbeidsfør alder hadde reist frå Sogn og Fjordane for lenge sida. Alt som var att var gamleheim og asylmottak.

Og når ulven var ferdig var det også borte.

%d bloggers like this: