web analytics
Hummer og kanari

Lukkeland

Norge vart denne veka kåra til verdas lukkelegste land. Det kom som ei overrasking på meg. Det er ikkje det inntrykket eg får når eg dukkar ned i diskusjonane på Facebook. Der verkar det heller som om det er barbarar ved portane, skuta tek inn vatn, og det er berre å låse seg inne i kjellarstova med gamle episodar av The Walking Dead, slik at ein er klar når apokalypsen kjem. Samfunnet kjem til å kollapse. Det er heva over ein kvar tvil. Spørsmålet er når det skjer. Det er det ingen som veit, men det verkar som om det er rimeleg nært foreståande. I alle høve skjer det lenge før Kystvegen står ferdig. Heilt sikkert. Garantert!

Denne veka fortalde forresten Facebook meg at eg hadde faceileum. Eg har no hengt rundt der i ti år. Det var eit interessant samantreff at dette dukka opp nesten samstundes med kåringa av verdas lukkelegaste land. Eit lite hint til meg om at det kan vere smart å løfte blikket opp frå skjermen av og til. Dei fleste heng heldigvis ikkje rundt på sosiale medium og kranglar om kriminaliteten i Groruddalen. Dei har hovudet ein annan plass, andre ting å tenke på, og som verdas lukkerapport ettertrykkeleg slår fast, er dei stort sett nøgde med det. Folk flest har det fint der dei vasar rundt og gjer så godt dei kan. Happy og heldige. Her ligg det ei lekse.

Korleis finn ein eigentleg ut kva for eit land som er mest lukkeleg? Kva er det ein målar? Jau, det visar seg at dei brukar The Cantril Self-Anchoring Striving Scale. Det høyrest kjempeimponerande ut, men om ein les litt meir finn ein ut at det berre er snakk om eit enkelt spørsmål. Om du ser for deg ein stige der det nedste trinnet er null, og det øvste trinnet er ti og representerer det beste livet du kunne tenke deg. Null sjølvsagt det motsette, det verste livet du kan førestille deg. På kva trinn av stigen vil du seie at du personleg befinn deg i dag? Ein vanskeleg måte å stille eit enkelt spørsmål på, spør du meg, men eg er ikkje forskar. Gjennomsnittet av nordmenn plasserer seg sjølv midt mellom trinn sju og åtte. Skilnaden på toppen av tabellen er ikkje større enn at om familien Midtbø vaknar opp ein morgon inne i Norddalsfjorden og ser at ordførar Teigen har sagt noko dumt om eigedomsskatt i avisa igjen, så bikkar vi fort under danskane på tabellen igjen. Det er små marginar, så vær snille med kvarandre, folkens!

Der Norge og dei andre nordiske landa kosar seg i lyset nær himmelen er situasjonen noko annleis i deler av Afrika. Nedst på lista, om lag to og eit halvt trinn over gjørma, finn vi Den Sentralafrikanske Republikk. Burundi, Tanzania og Rwanda slit også med lukkekjensla nedst på stigen. Syria er sjølvsagt også der nede ein plass. Det er ikkje overraskande, og lista underbygger i stor grad teorien om at det er betre å vere rik og frisk, enn fattig og sjuk. Pengar er likevel ikkje alt. Forskarane bak rapporten seier at sosiale faktorar spelar ei ofte undervurdert rolle i kor bra vi har det. Alt handlar ikkje om økonomisk vekst. Tvert i mot. Land som Kina og USA sklir nedover stigen, trass i at økonomien veks. Nøkkelfaktorane for å ha det bra er stor tillit og små skilnader. Vi stolar på kvarandre, og endå viktigare – vi stolar på institusjonane vi har bygd opp for å ta vare på oss. Byråkratiet gjer jobben sin, det er lite korrupsjon, det finst nett som fangar oss opp om vi går på snørra, og skilnadane er små.

Når det no snart er på tide å stemme inn nye politikarar til reality-showet på Stortinget er det her fokuset burde ligge. Kva parti vil verne om tillitssamfunnet, jobbe for at dei som fell utanfor har tryggleik, at skilnadane sluttar å auke, og heller blir mindre igjen? Men det er ikkje det som ligg i tidsånda, og det får vi sikkert ta litt av skulda for sjølve.

John Prine sa ein gong at etter å ha skrive hundrevis av songar gjennom fleire tiår var det ein ting han hadde lært. For at ein song skal vere skikkeleg bra, så må du ha ein fordømt god slutt. Har du ikkje det, må du i det minste ha ein moral til historia. Her er moralen til historia: Logg av Facebook, og hugs at ingen blir lukkelegare av to milliardar i banken.

Men eg er villig til å gje det ein sjanse.

Hummer og kanari

Hallo? Hallo?

Er det ikkje deilig å ha nokon å hate, spurte Raga Rockers retorisk den gongen rocken fortsatt var røff og relevant. Og det er jo det. Vi likar alle å ha nokon å sjå ned på. Utlendingar, ungdommar, unnasluntrarar, trygdemisbrukarar, nordlendinger, russen, politikarar, journalistar, folk med pengar, folk utan penger, feministar og feite kvite middelaldrande menn. Det er berre å velge seg ei gruppe å vere i opposisjon til. Problemet, for oss som ikkje er så glad i å krangle, er at same kva for ei gruppe du vel å hate, finst det nokon som kjem løpande for å forsvare dei. Og så har vi det gåande. Men det finnest ein gruppe som du trygt kan gå ut og hate, utan at nokon gidd å løfte så mykje som ein finger til deira forsvar. Eg tenker på telefonselgarar. Der er det fritt fram. Sjølv ikkje telefonselgarar gidd å forsvare telefonselgarar.

Folk hatar telefonsal. Fleir enn to millionar av oss har registrert oss i registeret som skal hindre at du blir ringt opp. Likevel opplever mange at dei ringer likevel. Det er fordi det er eit smutthull i lova som gjer næringsdrivande lov til å ringe deg så lenge dei har eit kundeforhald til deg. Nokon har gått på en smell på Internett. Tatt ein kviss, eller ein personlegdomstest, og sagt ja til å bli kontakta av skruppellause selgarar utan at ein har visst kva ein har sagt ja til. Om regjeringa får det slik den vil skal det bli slutt på dette. Stortinget har fått eit lovforslag på bordet som seier at det ikkje skal vere lov å ringe deg opp og mase, sjølv om du er kunden deira. Med mindre du har sagt klart og tydeleg ja til at det er greit. Gjett om luringane kjem til å finne ei måte å stille deg det spørsmålet på, slik at du ikkje skjønar kva du seier ja til da!

Spør du meg går ikkje regjeringa langt nok. Dei burde forby heile greia. Svært få ville gråte om det kom eit forbud mot telefonsal. Aller minst telefonselgarane sjølv. Her veit eg kva eg snakkar om, eg har sjølv vore telefonselgar i nokre månader. Det var eit helvete. Eg sleit med vond nakke, vonde skuldre, og ei hodepine av ei anna verd. Eg haldt ut i fire månader føyr eg fekk nok, ringte til heimehjelpa i kommunen, og fekk jobb på dagen. Det kjendes som å komme til himmelen. Eg snakka med fastlegen min om det, og han hadde mykje erfaring med dei som jobba på callcenteret i byen. Alle vart sjuke av det, meinte han. Nokon brukte lenger tid enn andre, men føyr eller sida dukka dei opp på legesenteret med jobbrelaterte helsekader. Alle saman. Ingen unntak. Ei rapport frå svenske callcenter tilbake i 2011 tydar på at han ikkje smurte for tjukt på. Ni av ti ansatte hadde fysiske plager. Sanninga er at dei fleste ville vere glade til om det kom eit forbud. Det kunne vere eit spark i baken til å endre retning, og gjere noko meir meiningsfullt med livet sitt. Som prostitusjon. Eller menneskesmugling.

I mi tid som telefonselgar solgde eg telefonabonnement for Tele2. Eg var ikkje veldig god til det, men eg fekk monge slibrige tilbod. Her kunne eg verkeleg tatt for meg om eg hadde vore i markedet for den slags. Mi teori er at dei einaste som ikkje har reservert seg mot telefonselgarar er dei som ikkje har nokon andre å snakke med, treng litt kroppskontakt, og ikkje heilt har skjønt korleis Tinder fungerar. Alle vi andre har reservert oss i Brønnøysund, screenar innkommande samtaler mot Telefonterrorappen, og lar vere å ta telefonen om det er eit nummer vi ikkje kjenner igjen. Alt for å unngå den der telefonselgaren, som påfallande ofte er ein irriterande austlending med litt for høg stemme.

Eg inkluderar forresten også dei som driv med meiningsmålingar i den gruppa der. Ja, eigentleg meiner eg at alle som bruker telefonen til å ringe og snakke med folk er litt suspekte. Om du ikkje treng ei ambulanse er det ikkje lenger nokon grunn til å ringe noen stad. Det er invaderande. Vi har mail, vi har Facebook, messenger og SMS. For meg har det blitt slik at når telefonen ringer, går eg umiddelbart ut frå at det er nokon som vil få meg til å gjere noko eg eigentlig ikkje har lyst til. Ser eg at nummeret er ukjent, går eg rett i nei-modus. Eg stålsettar meg. Eg skal ikkje ha noko. Nei. Nei. Eg trur ikkje det. Kommunesamanslåing? Det skal eg ikkje ha. Nei sa eg. NEI! Eller vent… Hallo? Hallo?!?

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #34

– Lurer litt på dette med trossamfunn og den slags. Stemmer det at Human-Etisk forbund er en non-profet organisasjon?

Hummer og kanari

Alt for Norge

socrates photo
Photo by JC0598

Allereie dei gamle grekarane var skeptiske til demokratiet. I kvart fall nokon av dei. Eg tenker på dei store filosofane. Platon, Sokrates og den gjengen der. Smarte folk. Dei meinte at samfunnet hadde vore betre om folket ikkje fekk ha for mange ord med i laget. Dei kloke burde ha makta. Dei som visste korleis ting hang saman. Demokratiet kunne ha noko for seg, det var ikkje det. Folket fekk det dei ville ha, frå dag til dag, men det var ingen som sørgde for at det folket ville ha, faktisk var det som folket burde ha. Det som var best for dei. Slettes ikkje, og på sikt kunne det varte litt dumt. Det var nok betre at dei vise fekk seie korleis det skulle vere. Ekspertane. Dei som kunne ha fleire tankar i hovudet. Trekke dei store samanhengane. Ja, dei tenkte på seg sjølv. Filosofane. Dei burde styre, ikkje dette inkompetente og ignorante folket. Man kunne ikkje stole på at dei visste sitt eige beste. Tvert i mot. Ein kunne stole på at dei ville kludre det til for seg sjølv med jamne mellomrom.

Eg kjenner jo igjen tankane. Det er lett å sitte føre TV-skjermen under Debatten, hytte med neven, og meine at eg skulle gjort det betre enn dei snakkehovuda på skjermen. Og eg er ikkje filosof. Eg er ikkje grekar ein gong. Det blir litt som når Bjarne Brøndbo skriv kronikk i VG der han refser politikarane for å mangle handlekraft, og tenker høgt at det beste kanskje hadde vore ein snill og omsorgsfull diktator. Eg er hundre prosent for eit diktatur, men berre om eg sjølv får vere diktatoren. Eg lovar å vere grei!

Sokrates skal ha snakka om skipsbyggarane i Athen. Om ein ville få bygd seg ein båt som var dugande gjekk ein til dei som faktisk hadde ekspertise i båtbyggarfaget, ikkje til ein kva for ein som helst fillefrans i gata. Kvifor skulle det vere annleis å styre ei by? Eller eit land? Er det ikkje like viktig at nasjonen held seg flytande, som at båten gjer det? Burde man ikkje ha ekspertar i korleis ein gjer dette, og ikkje overlate vanskelege spørsmål til mannen i gata? Blei man automatisk ekspert i politikk om man også kunne bygge ein båt? Sjølvsagt ikkje.

Oppflaska som eg er på demokratiet har eg alltid sett på tankane om ei idealstat, styrt av filosofar, som rein kuriosa. Eit bevis på at sjølv dei store tenkarane ikkje alltid tenkte langt nok. Vi skal ha kvar person, si stemme, og all makt i denne sal. Ikkje noko viss vass. Det fungerte jo fint ei stund slik, men no er demokratiet under press. Det er i ferd med å miste oppslutning. Det er svært få som engasjerer seg i den politiske prosessen gjennom dei politiske partia. Færre enn sju prosent skreiv Vidar Grønnevik her i avisa for litt sida. Grunnmuren er i ferd med å forvitre. Utviklinga ser ut til å gå i retning av at dei som representerer oss har ei bakgrunn som betalte heiltidspolitikarar eller tilsette i ulike stillingar i politisk sektor. Vi blir altså styrt av spesialiserte politikarar, og eit stadig veksande byråkrati. Er det noko betre enn å la grekarar med doktorgrad i filosofi styre prosessen? Hårfint?

Det er gode grunnar til at det har blitt slik. Rettsleggjeringa av samfunnet vårt krev eit kompetent byråkrati som skjønar jus og korleis ting skal vere. Vi treng politikarar som forstår systema, og kan manøvrere i det politiske farvatnet. Kostnaden er at dei politiske prosessane meir og meir blir fråkopla oss som har meir enn nok med å få lønna til å rekke til neste månad. Resultatet er mistillit, skepsis og politikerforakt. I beste fall blir vi berre likegyldige og gidd ikkje stemme. I verste fall blir vi forbanna og stemmer på nokon som vil snu alt på hovudet. Som Trump i USA. Då blir kostnaden fort for høg.

Nordmenn er ikkje særleg revolusjonære, heldigvis, men vi er gode på reformer. Politikarane er reformvillige så det held, i kvart fall på andres vegne. No er det på tide at dei gjer noko med si eiga rolle. Vi treng sårt ei demokratireform. Noko som sikrar større deltaking og breiare forankring på grasrotnivå. Og det hastar, for demokratiet slik det fungerer i dag er i ferd med å rotne på rot. Noko må gjerast. Alternativt får dei no berre ringe då, om dei treng ei snill og omsorgsfull diktator skal eg ta ein for laget og ta på meg jobben. Alt for Norge!

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #33

– Hushjelpen tok meg med til veterinæren  i dag, og det må jeg si. Hun var temmelig dyr i drift. 

%d bloggers like this: