web analytics
Hummer og kanari

Krig

Brannbomber regner over Kobe
Photo by Recuerdos de Pandora

Det er sigerherrane som skriv historia, blir det sagt. I dokumentarfilmen Fog of War, gir Robert S. McNamara oss 11 leksjonar om krig. McNamara var forsvarsminister under Cuba-krisa og Vietnamkrigen på sekstitalet, men i 1945 jobba han med statistikk og analyse i Army Air Force. Han analyserte kor effektive dei amerikanske bombeflya var, og ble såleis ein viktig hjelpar for general Curtis LeMay i planlegginga av brannbombinga av Japan. Det var ein kampanje utan sidestykke i historia. 67 japanske byar vart bomba. Dei materielle skaden var enorme. Over halve Tokyo vart øydelagt. Millionar vart heimlause. Ein halv million døydde. Atombombene over Hiroshima og Nagasaki ikkje medrekna.

I Fog of War fortel McNamara om dette. Han fortel at General LeMay sjølv sa at om dei hadde tapt krigen, hadde dei blitt tiltalt for krigsforbrytelsar heile gjengen. Dei oppførde seg som krigsforbrytarar, seier McNamara, og inkluderer seg sjølv. Det dei gjorde ville blitt sett på som høgst umoralsk om dei hadde tapt krigen. Men dei vann krigen, og blei aldri verken dømd eller fordømd for det dei gjorde. Sigerherrane skreiv historia den gongen.

Men uttrykket er ein klisje. Det rette er kanskje heller at dei som vinn krigen har eit forsprang i historieskrivinga, men på eit tidspunkt kjem også den andre sida til å fortelje sine historier. I 1988 kom filmen Ildfluenes grav. Den viser oss korleis brannbombinga såg ut frå bakken. Vi blir kjent med fjorten år gamle Seita, og hans fire år gamle syster Setsuko. Når dei amerikanske bombeflya droppar si last over Kobe misser dei mor si til flammane. Far deira er i marinen, og svarer ikkje på breva Seita skriv. Åleine må dei freiste å overleve på det dei klarar å skrape saman, i eit Japan på randa av samanbrot. Det er ikkje hjelp å få. Ikkje hos tanta deira, som byter bort mora deiras kimonoar for ris, og tek mesteparten sjølv. Ikkje hos bonden, som ikkje har meir mat enn han treng sjølv. Ikkje hos lækjaren som slår fast at Setsuko ikkje treng medisin, men mat, men ikkje har noko å gje. Det er ein av dei vakraste filmane eg veit om, men også ein av dei tristaste. Eg kjempar med klumpen i halsen kvar gong eg ser eit bilete av Seita og Setsuko. Eg gret når eg ser filmen. Eg såg den for tredje gong sist tysdag, og det blir berre verre og verre for kvar gong.

Det har blitt sagt at Ildfluenes grav kanskje er den beste anti-krigsfilmen som er laga. Eg er ikkje sikker. Det er ein film som viser krigens konsekvensar, utan å ty til melodrama eller sentimentalitet. Men den drøftar ikkje krig. Den rasar ikkje med hytta neve mot den onde fienden. Den fortel berre ei historie. Det er ei historie alle bør kjenne til, men det er ikkje heile historien. Det er mogleg å gråte over Seita og Setsukos skjebne, og likevel meine at det var naudsynt å bombe Japan i filler. For sanninga er også at Japan på den tida var eit brutalt og aggressivt militærstyre med fascistisk karakter. Det held å lese seg litt opp på kva dei gjorde med kinesarane i Nanking for å skjøne at Japan måtte stoppast. General Curtis LeMays strategi var å drepe så mange som skulle til for å tvinge fram kapitulasjon. Ein kan kritisere verkemiddelet. Ein kan meine, slik eg også gjer, at det var eit enorm krigsbrotsverk. Men han fekk jobben gjort.

No har regjeringa sagt ja til å sende 120 soldatar til Irak for å helpe til med å bekjempe IS. Eg veit ikkje kva eg synest om det. Eg er einig i at dei brutale jihadistane må knusast. Eg er sterkt i tvil om vi har ein strategi som gjer det mogleg. McNamaras leksjonar om krig er gyldige. Kva du trur og kva du ser, er ofte feil. Ha empati med fienden. For å gjere godt må ein kunne gjere vondt. Drep så mange som må til, men heller ikkje fleire. Ikkje tru at fornuft vil redde deg. Det er ikkje berre ein historietime, dette er dagsaktuelt. Eg grip meg i å tenke at dei som no sender våre soldatar ut i krig bør sjå Fog of War. Men dei bør sjå Ildfluenes grav først.

Hummer og kanari

Chop suey blues

chop suey photo
Photo by swanksalot

I år er det femten år sidan eg såg Florø for første gong. Eg kom med nattbussen frå Oslo for å besøke min noverande kjærast. Eg klødde meg litt i hovudet, og lurte på om det var mogleg å kome lenger ut i villmarka enn dette. Men mi kjære møtte meg på busshaldeplassen i Brandsøya, og eg gløymde alt anna. Med unnatak av eit par mørke år i indre Telemark har eg halde meg her i byen sidan då, og det har vore fine år. Florø har vore grei med meg. Klart den har sine sider, sitt vesle særpreg, men det er den ikkje åleine om. Alle norske småbyar er ganske like, men på kvar sin måte. Eg plar seie at Florø er ein triveleg liten by. Men det var ikkje det eg sa på måndag. Tvert i mot.

Det var ein av desse dagane der ein heile tida er litt på etterskot. Sjukdom på jobb gjorde at eg ikkje kunne gå heim før seks. Eg kunne ikkje hente i barnehagen. Svigers var på heisatur og kunne ikkje hjelpe. Mi kjære pendlarfrue var einaste utveg. Bussen frå Førde var full og forseinka, men så fann visst bussjåføren eit raskare gir, og gassa på. Ho rakk barnehagen med eit minutts margin. Puh. Heime var kjøleskåpet tomt. Kunne eg handle med meg mat på veg heim frå jobb? Klart. Eg ba den uthungra familien om å ta det heilt med ro. Som mannen i huset tek eg gjerne på meg oppgåva med å skaffe mat på bordet. Kjapt. Og kjapt betyr fast food. Fast føde. Rask mat. Eg hadde lyst på kinamat. Eg heiv meg i bilen mot kinasjappa, men der vart eg skuffa. Inne var det mørkt. Ikkje ein einaste chop suey å sjå. Korleis skulle eg no skaffe etande mat på bordet? Da Vinci er fortsatt stengd etter sin litt kreative omgang med «oregano». Anna pizza freista ikkje. Ikkje kebab heller. Mi kjære er ikkje veldig glad i burgarar. Eg banna og steika for meg sjølv inne bilen. Eg kunne sjølvsagt freista å lage mat sjølv, men då ville han ikkje bli kjapp. Eg vart sur. Eit alvorleg tilfelle av chop suey blues. Eg drog heim og truga med å flytte frå byen. Ja, eg trekte til og med bystatusen i tvil. Kan ein verkeleg kalle ein plass utan døgnopen bensinstasjon for ein by? Eg trur ikkje det. Dritplass. Dritplassen svarte nesten umiddelbart med å la Sundefjellet rase ut. Vegen vart stengd på ubestemt tid. Florø isolert. Dette var byens måte å sende meg ei melding. Florø er som Hotel California: «You can check out anytime you like, but you can never leave». Eg kjem meg aldri herifrå. Eg sit fast. Det beste eg kan håpe på er at Lille Marked startar med kveldsope.

Eg fekk heldigvis i meg litt mat seinare i veka, så livsgleda og dei rasjonelle tankane kom tilbake. Sjølvsagt var ikkje raset noko teikn frå oven. Ikkje ein føkk you frå byen sjølv. Nei, raset var reinspikka sabotasje. Det er eg overtydd om. Eg er berre usikker på kven som står bak. Ordførar Bengt Solheim-Olsen var ute av byen, og raset hindra han i å kome heim. Tilfeldig? Neppe. Ingenting er tilfeldig i florapolitikken. Kan raset ha vore starten på eit kupp frå utbrytarane i Bystyret? Skulle dei ta over makta mens sjefen sjøl var ute av byen, men så var det eit eller anna uforutsett som stogga planane? Noko bra på TV? Sovna Jacob Nødseth på sofaen? Fann ikkje Hilmar Eliasson bilnøklane? Kan det vere at Nødseths utspel i Firdaposten i etterkant, der han står fram som den politikaren i Flora som er aller mest i mot ras, var eit skalkeskjul for å dekke over at det faktisk var han som utløyste raset? Eller var det Førde-politikarane som gjorde det? Dei verkar å være særs uvillige til å samarbeide med oss om ein kommunesamanslåing. Kanskje har dei tenkt at litt romstering i fjellsida på Sundefjellet ville blokkere både veg og storkommune i overskueleg framtid? Dei er sleipe desse førdianarane. Ikkje veldig smarte, men sleipe. Dei kan ta det heilt med ro. Vi vil ikkje være i lag med dei heller, men vi kan gjerne samarbeide på andre måter. Eg har eit forslag til ein byttehandel.

Eg foreslår at vi gir dei Nødseth, Eikefjord og dalstrøka innafor, i byte mot ein åpen og velfungerande kinarestaurant. Eventuelt ein døgnopen bensinstasjon. Men det hastar. Eg er sulten att.

Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #7

image

– Start dagen med et smil. Så er du ferdig med det.

Bok og Film

Hjorthen ser film: All is Lost

Som det kom frem i en tidligere post her, jeg har altså sett All is Lost, med en konstant søkkvåt og 120 år gammel Robert Redford i hovedrollen. Og den eneste rollen. Det er jeg glad for at jeg gjorde. Det er en fantastisk film, og Redford gjør en fantastisk jobb. Når den er ferdig vil du føle deg ganske fuktig selv også. Anbefaler filmen både vilt og vått.

Men det er en film det er vanskelig å skrive en god filmanmeldelse av. Hvis man da ikke er en erfaren seiler, og bruker all tiden på å ramse opp alle de dumme tingene Redford gjør i fare. Eller vent…det blir det uansett ikke noen god filmanmeldelse av.

Handlingen er såre enkel. Filmen starter med at Redford våkner av at vannet strømmer inn i båten sin. Han er på seiltur alene i det indiske hav, og mens han sov har båten kollidert med en container på avveie. Hullet er rett over vannlinjen, og bølgene som slår inn ødelegger det elektroniske utstyret. Radioen dør. Han må pumpe båten manuelt. Navigasjonssystemene konker ut. Redford har riktignok med seg sekstant og sjøkart, men han kan ikke bruke det. Han gidder ikke lese bruksanvisningen heller.

Han gir seg så i kast med å reparere båten, og det ser ut til å gå greit. Helt til det blåser opp til storm.

Så ja, det er en film om den gamle mannen og havet. Og båten. Det handler om å overleve, og Robert Redford er i hvert eneste bilde. Nesten.

Og så mye mer kan vi ikke skrive uten å spolere handlingen for dere. For det er jo der spenningsmomentet ligger. Vil han overleve. Eller vil han dø? Og dermed kan vi ikke diskutere slutten heller. Mitt tastatur er stille. Jeg sier ikke mer.

Men se den!

Hummer og kanari

Redd barnetillegget

poverty photo
Photo by ImNotQuiteJack

No er dei ute etter dei uføretrygda igjen. Dei blåblå. I statsbudsjettet vil dei endre barnetillegget deira. I dag er det slik at dei uføretrygda som har lite pengar får eit relativt sjenerøst barnetillegg. Om regjeringa får det slik dei vil blir dette endra. I staden for at dei som treng det mest får ein sum med pengar som faktisk monar litt, rundt 35.000 i året, skal alle som har uføretrygd og barn få eit flatt tillegg på 7000 kroner i året. Dette sparar dei 590 millionar på, og dette gjer dei for at det skal løne seg å jobbe. Om ein er uføretrygda er det jo berre å produsere nok barn, så kjem du til slutt opp i ei løn i nærleiken til dei som vaskar kontora til statsministeren. Da blir dei heller heime og skifter bleier. Om ein ikkje gjer noko med barnetillegget er det ei viss fare for at Erna snart må vaske kontoret sitt sjølv, og slik kan vi sjølvsagt ikkje ha det i verdas rikaste land.

Dei freistar å pynte brura. Det blir visst meir rettvist på denne måten. Barnetillegget er meint å kompensere for kostnadane ved å ha barn. Då er det ikkje rettvist at nokon får 35.000 kroner, og andre ikkje får noko. Det høyrest jo tilforlateleg ut, men om eg hugsar rett var barnetillegget meint som eit tiltak for å motverke fattigdom blant borna av dei uføretrygda. Det imponerer uansett ikkje vår smurferegjering. Ein får ikkje færre fattige barn ved å gje pengar til foreldra deira. Det beste ein kan gjere for å få folk ut av fattigdom er å få dei over i jobb, seier dei, og har på ein måte rett i det. Spørsmålet er kor mange av dei 21.660 foreldra dette gjeld som no kjem til å karre seg opp av sofaen og ut i arbeidslivet? Eg vil tru at 10 prosent er ei svært optimistisk gjetting. I så fall er det framleis snautt 19.500 foreldre, over 32.000 born, som vil få ei merkbart tøffare kvardag. Er det verdt det?

Eg har ikkje oppdaterte tal, men i 2006 kom det ein rapport frå Frischsenteret for samfunnsøkonomisk forsking. Elisabeth Fevang og Knut Røed stod bak den. Dei slo fast at av alle dei som gjekk på uføretrygd var det 7 prosent som hadde ein høgare utbetaling på trygd, enn dei hadde som yrkesaktiv. Sju av hundre menneske på uføretrygd hadde i 2006 så mange barn at dei fekk meir pengar inn, enn dei hadde når dei var i jobb. Sjølv klarar eg ikkje å hisse meg så veldig opp over dette, barnetillegget vil jo falle bort når barna veks opp, det er ein mellombels stønad. Men om ein absolutt ikkje vil finne seg i at det er slik, finst det andre måtar å gjere det. Ei øvre grense for kor mykje det er mogleg å få i barnetillegg ville løyse problemet på ein straks. Slappe journalistar, og slumsete omgang med forskingsresultat har etablert eit inntrykk av at uføretrygd går i arv. Det er riktig at born av uføretrygda har større sjanse for å ende opp som trygda sjølv. Sjølvsagt er det eit element av læring i korleis du veks opp. Men når 94 til 96 prosent av born av uføretrygda ikkje sjølv ender opp som uføretrygda, då burde vi heller spørje kvifor læringseffekten er så lav. Kvifor hamnar ikkje fleire av dei på Nav? Kan det ha noko med at vi har gode system, som utjamner skilnader og gjer trygda ein sjanse til eit verdig liv? Kan det hende at fjerning av barnetillegget vil endre dette, og sende fleire barn under fattigdomsgrensa? Vil det då stimulere dei til å jobbe hardare for å komme seg opp og fram i verda, eller vil det føre til at fleire av dei endar som uføretrygda? Eg veit ikkje svaret, men vi veit at fattigdom verkar nedbrytande og isolerande. Eg vil i alle fall ikkje sjå bort frå at resultatet blir fleire på trygd, ikkje færre.

Regjeringa har varsla at ein handlingsplan mot barnefattigdom vil vere klar til våren. Det naturlege ville vel ha vore å vente med å endre barnetillegget til den var klar, slik at eventuelle nye tiltak kan kome inn og skjerme dei barna som treng det mest. Eg håpar, og trur, at Kristeleg Folkeparti og Venstre vil setje foten ned i budsjettforhandlingane. Barnetillegget bør i alle fall fredast i si noverande form til regjeringa har ein klar plan for korleis ein kan møte utfordringane med barnefattigdommen i framtida.

%d bloggers like this: