web analytics
Hummer og kanari

Kvite forteller vitser #33

– Hushjelpen tok meg med til veterinæren  i dag, og det må jeg si. Hun var temmelig dyr i drift. 

Hummer og kanari

Kultur på dugnad

Eg kom over ei vakker, men også litt trist historie her om dagen. Eg tenkte eg skulle formidle den vidare her, til allmenn inspirasjon og ettertanke. Om alle saman no berre tek på seg eventyrbrillene, så reiser vi av stad. I tid og rom dreg vi. Tilbake til 2009, til ei lita øy utanfor Brevik i Telemark. Sandøya er namnet. Samanlikna med dei ville og vakre øyene i Flora-skjergarden er den kanskje ikkje så imponerande, dei har ein kolle på 60 moh. som dei kan gå opp på om dei vil ut på tur, men det er ein fin plass. Ekte idyll. På sommaren kjem feriefolket strøymande til hytter og campingplass. Då doblar innbyggartalet seg, men når hausten kjem er det berre dei lokale att. 300 tapre øyfolk som held ut, og held saman, ein ørliten ferjetur frå Brevik.

Men i 2009 var det dårleg stemning på Sandøya. Butikken vart lagd ned året før, og no var det tid for den store skulestrukturdebatten i Porsgrunn kommune, som Sandøya høyrer til. Dei låg an til å miste skulen sin. Alt var tungt og trist. Skulle dei miste alle møteplassar? Noko måtte gjerast. Noko som kunne samle øyfolket. Men kva? Fem av øyinnvånarane fekk ein vill idé. Dei tok turen til Risøya, mellom Lyngør og Tvedestrand, og der la dei 300.000 blanke kroner på bordet. Deretter drog dei heim att med ei gammal frakteskøyte, bygd i 1957, ein eller annan plass ved Sognefjorden. Når dei kom heim at stifta dei Foreningen Lyngholmen, frakteskøyta vart omgjort til Kulturskøyta Lyngholmen, og vips så var dei innehavarar av det som med ganske stor sikkerheit må kunne kallast Norges minste kulturhus. Med 45 personar om bord er det bra fullt. Kanskje er det også det billegaste kulturhuset i landet? Til samanlikning kosta det nybygde kulturhuset i Porsgrunn, Ælvespeilet, 227 millionar offentlege kroner.

Kulturskøyta Lyngholmen har vore i drift heilt sida då, frå september til mai kvart år. Eit lågterskeltilbod der det er viktig at det ikkje berre er konsertar og ting ein måtte betale for, men også andre ting. Konsertar, foredrag, quiz, film og open mikrofon. Piratturar for dei små. Annakvar helg har dei eit eller anna arrangement. Alt saman drive på dugnad, og det har gått rundt. Folk har stilt opp og hjelpt til når det har vore naudsynt, og publikum har komme frå heile nærområdet. Om sommaren har dei stengt, slik at dugnadsgjengen har fri når vêret er fint, og folk treff kvarandre uansett. Har det vore pengar til overs har det gått til vedlikehald. Det er ei vakker soge om privat initiativ, og kor mykje det er mogleg å få til med lite, berre ein har nokre som går i bresjen.

Tilbake i Florø, med eventyrbrillene av, kan vi ta ein kikk på vårt eige lokale kulturliv. Det er ikkje nokon tvil om at det er rikt, og mangfaldig. Det er mykje som skjer, heile tida. Det er mykje å vere stolt av. Likevel synest eg Kulturskøyta Lyngholm representerer noko vi manglar. Etter at Blomsterhagen stengde dørene har det vorte veldig tydeleg. Vi treng ein møteplass der dørstokken ikkje er for høg. Ein plass der det kan komme 15 stykke for å få seg ei øl og noko kulturelt, utan at det kjennast glissent. Ikkje at eg meiner at nokon av våre lokale kultur-aktørar skal dra ned til Sandøya og kjøpe kulturskøyta, sjølv om ideen om eit ambulerande kulturhus i Florabassenget er ein fin tanke. Båt er krevjande og dyrt, og vi har kanskje nok av dei allereie. Men byen er full av ledig plass. Blomsterhagen opnar snart igjen med nye drivarar, men lokala etter Fru Olsen, Morilden, Windjammer og Tomasine står tomme. Kanskje kunne ein fått meir ut av kaféen på Samfunnshuset med ei anna organisering? Hadde det vore mogleg å finne ein huseigar med filantropisk sinnelag, samle det frivillige kulturlivet i byen, og sjå kva som gjekk an å få til?

Sjølv dei finaste songane kjem ein gong til refrenget. Om nokon vil på studietur til Kulturskøyta Lyngholmen hastar det. I mai dreg dei opp landgangen for siste gong. Styret kasta korta i førre veke. Vedlikehaldet tok knekken på dei – det kostar for mykje å halde ei 60 år gammal skøyte i stand. Ei vakker soge er over for denne gong, men kanskje vi kan lage ein oppfølgar her i byen? Den som inkje vågar, inkje vinn!

Hummer og kanari

Den personlege dommen

myers-briggs photo
Photo by JoeInSouthernCA

Det er omtrent ikkje mogleg å få seg ein jobb her i landet, utan først å måtte gå gjennom ein eller flere personlegdomstestar. Testar som dei meinar skal fortelle din potensielle nye arbeidsgjevar om kva slags type du er, kva du er god til, og sjølvsagt også kva du er mindre god til. Dei har nemleg funne ut at den tradisjonelle metoden med intervju og referansesjekk er særs upåliteleg som rekrutteringsmetode. Og feiltilsettingar er dyrt. Det kostar norske selskap milliardar av kroner kvart år. Ei enkel glipp kan koste frå femhundre tusen og oppover, og i verste fall blir du aldri kvitt den inkompetente gjøken du ga jobben til, for som vi alle veit er det umogleg å gje nokon sparken her i landet. Løysinga på dette er såre enkel. La eit rekrutteringsbyrå ta seg av jobben. Dei køyrer kandidatane gjennom ein personlegdomstest først, for å luke ut dei håpløse folka. Først når ein står igjen med eit par-tre kandidatar koblar man på dei som faktisk skal tilsette, og man køyrer ei siste intervjurunde. Kanskje får man ei case man skal løyse. Kanskje ikkje. Dette er ei metode som skal minimere risikoen for at man gjer jobben til feil person.

Men korleis sikrer vi at vi gjer jobben til rett rekrutteringsbyrå? Eit søk i Brønnøysund gjer oss 129 treff om vi søker på rekruttering. Korleis lukar vi ut sjarlatanane? Kan vi tru at dei same folka som ikkje er kompetente nok til å finne ein dugande person til å sitte i kassa på Kiwi er gode nok til å plukke ut det beste rekrutteringsbyrået? Eg har mine tvil. Og tenk. Om det potensielt kostar meir enn ei halv million blanke kroner å tilsette feil person, kor mykje kostar det ikkje då å hyre inn feil rekrutteringsbyrå? Det blir svinedyrt!. Eg ser for meg at dette må vere ei åpning for ein driftig grundar. Eit rekrutteringsbyrå som hjelper selskapa å rekruttere det beste rekrutteringsbyrået. Her bør det være mogleg å utvikle ei fin kvasi-vitenskapeleg metode, kalle den noko smått imponerande, og sette i gang med å skrive faktura med gaffel. Framtida er så lys at du må bruke solbriller og høg solfaktor på solkremen.

Sjølv er eg djupt skeptisk til personlegdomstestar. Det kjem nok av at der eg har hatt ei ganske god hitrate dei gangene eg har søkt jobb på gamlemåten, ved å sende inn søknad og CV. Eg har som oftast blitt kalla inn til intervju i det minste. Det kejm sikkert av at eg er relativt god til å skrive, og ikkje har noko problem med å komponere ei søknad som stikk seg ut i mengda. Dette er eit framtrinn eg ikkje dreg med meg inn i den moderne tida. No les dei ikkje søknaden min i det heile tatt, dei berre sender ut ei link i ei epost. Invitasjon til å ta ei test. Kanskje får du til og med lov til å ta ei test til etter det, men så er det stille. Ikkje eit pip. Ikkje bra.

I følge Myers-Briggs Type Indicator, som er ei variant av desse testane som er mykje brukt i rekrutteringsøyemed, er eg av typen INTP. Det vil seie at eg er intellektuell, presis, reservert, fleksibel og kreativ. Ein original tenker som likar å finne oppfinnsome løysingar på problemer. Det høyres jo vel og bra ut, men samtidig er vi INTParar ofte litt utilpass i sosiale situasjonar. Vi likar ikkje hierarki, og blir fort utålmodige og småirritert på unødig byråkrati. Det høyres ikkje like bra ut, eg ser jo det. Det kjennes på ei måte tyngre å ikkje nå opp når det er ei slik personlegdomstest som er nålauget. Det er jo ikkje tidlegare erfaring, eller formell kompetanse som dei finn ut at eg ikkje har nok av. Det er sjølve personlegdomen. Det er den eg er. Kanskje eg rett og slett har ein personlegdom som ikkje er kompatibel med det å være i jobb. Dei vil ikkje ha mi type, det er ei personleg dom, og den svir, eg må innrømme det. Det einaste positive er at arbeidsgjevarane ikkje har hatt verktyg til å avsløre dette før nå i nyare tid. Eg må jo ha blitt feiltilsett ei rekke gonger, og dermed kosta norsk næringsliv millionar av kroner!

Men kor i all verda har disse pengane eigentleg blitt av? Dei har i kvart fall ikkje hamna på mi eiga konto. Kven er det som meskar seg i feiltilsettingskroner? Kan eg ha penger til gode ein plass? Eg krev ei gransking, dette må vi til bunns i. Er det nokon som veit om eit godt granskingsbyrå?

Hummer og kanari

Flax i bakevja

Du veit du har hamna i ei bakevje når du ser lokalavisa til nabobyen juble over 40–50 nye statlege arbeidsplassar, medan herverande lokalavis gledestrålande skildrar korleis vi har fått nye trafikkskilt i Brandsøya som skal få ned tala på hjortepåkøyrsler. Ikkje for å snakke ned tiltaket. Eg er ei ihuga fan av alle som kjempar for å redde hjorten frå ulykke og liding. Særleg etter førre fredags spalte, der enkelte skriveføre dugnadsforkjemparar nok kunne tenke seg å køyre særleg denne byhjorthen ut av vegen. Det er likevel vanskeleg å seie noko anna enn at det blir litt puslete med blinkande trafikkskilt i den store samanhengen. Eg får assosiasjonar til når den store kvite mann kom til Amerika og kjøpte indianarane sitt land med glasperler og eldvatn. Her ute må vi til og med kjøpe brennevinet sjølv. Ein får berre venne seg til det. Florø er ei bakevje, trygt og godt plassert i enden av ei blindgate, men regjeringa kunne i det minste ha lata som om dei brydde seg. Dei kunne ha sendt oss nokre flaxlodd.

Denne veka skrapa eg åtte flaxlodd. Eg hadde ikkje kjøpt dei sjølv, dei var premie for eit eller anna bra eg hadde fått til på jobben. Eg kjøper aldri flaxlodd. Kan ikkje hugse sist eg gjorde det, men det må ha vore på nittitalet. Eg hugsar følelsen. Korleis ein skrapa eitt og eitt tal, heilt til ein sat igjen med berre eit tal å skrape. Støkket i magen når du trudde du hadde skrapa fram 500.000 tre gonger. Den milde skuffelsen når det viste seg at det siste talet var 50.000 i staden, og det ikkje vart nokon gevinst denne gongen heller. Det var spanande ei gong eller to, men ein vann jo aldri. Til slutt vart eg lei av å føle meg lurt. Når eg no skrapa desse åtte lodda mine var det ikkje det minste spanande lenger. Eg vart overraska over meg sjølv. Eg vart rett og slett forbanna. Eit heilt irrasjonelt sinne, og jo meir eg skrapa, jo meir forbanna vart eg.

Det var slike flaxlodd med bonusrunde. Vann du ikkje på hovudfeltet kunne du alltids skrape bonusfeltet og tape på det også. Eg skrapa altså 16 felt, og alltid same greia. To like tal. Mangla berre det tredje som gjer gevinst. 1.000.000 eller 100.000? Ved første augnekast er det ikkje så lett å sjå forskjell. Det var likevel ikkje noko spanande. Berre lureri. Eg visste eg ikkje kom til å vinne. Eg gav blaffen. Det var litt som å dra på blåtur med jobben. Den der dumme leiken der ein køyrer i motsett retning av dit ein skal for å lure folk. Som om ikkje alle har vore på litt for mange blåturar før og veit akkurat kva det går i. Det er så infantilt, så barnsleg, at ein berre blir sur av det. Men det er mogleg det berre er meg. Det er ofte det.

Flaxlodd, Lotto, Norsk Tipping og alle dei utanlandske spelselskapa. Det er berre lureri. Halvparten av oss driv med pengespel, og det er heilt idiotisk. Hadde vi sett pengane vi bruker på Lotto inn i pensjonssparing i staden, kunne vi i det minste sett fram til å nyte vårt otium som pensjonistar i sus og dus, men nei då. Kvar veke er det inn med lottokupongen. Alle veit jo at pengespel på mange måtar er ei ekstraskatt på dei fattige sin draum om ein suteslaus økonomi. Der dei rike spelar på aksjar, og kan trekke det dei taper av på skatten, må dei fattige halde seg til Lotto og Flax-lodd, og får ikkje noko frådrag for alle dei bortkasta kronene. Det er ikkje rettvist. Er det rart ein blir sur? Her står eg og skrapar på meg senebetennelse for å få bonus, i ei bakevje av ei by, medan oppkomlingane i Førde slår seg på brystet med nye statlege arbeidsplassar. Og nokon trur at det blir statlege arbeidsplassar på oss også, berre vi får slått oss saman med Vågsøy? Det er omtrent like optimistisk som å bruke lommepengane på flaxlodd.

Vi får vere glade for det vi har. Eg føler meg langt frå sikker på at dette endar opp med nye arbeidsplassar i Førde når prosessen har gått sine rundar. LO raslar med sablane. Oslo-politikarane er sure, og det er uansett berre snakk om ei utgreiing på dette stadiet. Førde er ikkje ein gong det einaste alternativet. Trafikkskilta i Brandsøya, handfaste og blinkande prov på at Flora kommune tek vare på hjorten, er i det minste allereie på plass. Det er betre enn bompengar. Kanskje er det vi som ler sist?

Eg vann dessutan 25 kroner på det siste flaxloddet. Dette blir ei fin helg. Hurra.

Hummer og kanari

Dugnadsbollar og dødsleirar

auschwitz photo

Debatten for og i mot dei dyre Polenturane for ungdomsskuleelevar rasar i bystyret, rundt frukostbord og på sosiale medier for tida. Argumenta haglar frå alle kantar, slik dei gjorde sist debatten var oppe og rådmannen måtte gå inn og presisere at gratisprinsippet skal følgjast – utan at turane blei noko særleg mer gratis av den grunn. Om ein reknar med lommepengar og anna forefallande, kan turane fort komme opp i 250.000 eller meir. Eller snaut 1100 sekkar med dugnads-toalettpapir som kan selgast vidare med ei dekningsgrad på over 50 prosent. Eller låg avanse, som Hanne Husebø Kristensen kalla det under debatten i bystyret. Ho sel openbert ikkje mobiltelefonar, for å seie det slik, men lat oss ikkje spore av dette spaltetoget allereie i første avsnitt. Det er mykje vi skal gjennom i dag.

Vi er alle einige om at klasseturar er ei fin greie som kan ha ei god effekt på samhald og klassemiljø. Spørsmålet er om det verkeleg treng å koste ein kvart million kroner, eller ein million sekshunde og nittifiretusen meter med toalettpapir, å teambuilde klassane. Ja, eg trur faktisk alle er einige om at det er mogleg å gjere dette langt billegare, om det er det som er hovudfokus. Men då kjem trumfkortet fram. Andre verdskrigen. Auschwitz. Kven kan vel argumentere mot sjølvaste Holocaust? Dette uforståelege folkemordet som vi aldri må gløyme. Den ultimate ondskapen. Det er så viktig at elevane får med seg dette. Det er vaksine mot ekstremisme og fascisme, må vite. Vil du at ungane våre skal vakse opp og bli Quislingar? Terboven? Kanskje Hitler sjølv? Nei, sjølvsagt ikkje. Ein kan ikkje sette noko pris på slikt. Ungane må til Polen, og det fortare enn svint. Vil du kjøpe ein kakeboks?

Du synest kanskje eg sette det på spissen no, men eg gjorde eigentleg ikkje det. Helga Arntzen, som grunnla Alternative fredsreiser på nittitalet, advarte for nokre år sidan kunnskapsministeren om at ein nedgang i talet på ungdommar som drog på slike skuleturar til Tyskland og Polen, ville kunne føre til ei auke av nazisme og nynazisme her i landet. Er det ikkje verdt 70 boksar av Nissemors Pepperkakehjerter å halde vesle Per utanfor byens nynazistiske miljø kanskje? Nei, det er ikkje lett å argumentere mot dødsleirane og alt du lærer på tur medan du byggjer samhald og gode venskap. Eg tenkte eg skulle prøve likevel.

For eg trur faktisk ikkje at eit besøk i Sachsenhausen fungerer som noko vaksine mot nazisme. Eg trur ikkje ein gong det trengs. Nazismen er ein daud ideologi. Den var eit produkt av spesielle tilhøve i si samtid, og vart ettertrykkeleg knust under andre verdskrigen. Den vil ikkje reise seg igjen. Nynazisme er og forblir eit heilt marginalt fenomen. Truslane mot det liberale demokratiet i dag kjem ikkje frå den kanten. Korleis vi skal kjenne igjen dei nye truslane, og kva vi skal gjere for å kjempe mot dei, det lærer vi ikkje på emosjonelt utmattande konsentrasjonsleirturisme.

Skal ein lære noko meir enn historie av desse turane, må vi sjå på korleis mengder av vanlege folk var med og gjorde folkemordet mogleg. Ikkje berre tyskarar. Nordmenn også. Frå dei norske vaktene i dødsleiren i Beisfjord, der tre av fire krigsfangar døydde. Til dei mange som utan å protestere, gjorde det mogleg å deportere dei norske jødane. Politi og lensmannskontor. Statistisk Sentralbyrå. Administrasjonsråd, kommunar og fylkeskommunar. Drosjesfåførar leigde inn for å frakte dei til hamna i Oslo, der SS overtok dei frå det norske politiet. Det kunne vore meg. Det kan bli femtenåringen på klassetur i framtida. Det er her potensialet ligg. Spørsmålet er om det blir utnytta, eller om det blir ein slik tur der ein reiser ned for å sjå på all ondskapen nokon andre stelte i stand.

Sjølvsagt skal elevane lære om Holocaust og andre verdskrigen, men skal vi bruke fleire hundre tusen kroner på det, må vi i det minste sikre oss at vi oppnår det vi vil. Det faglege innhaldet må vere godt nok. Klarar vi det når det ikkje er skulen, men foreldra, som planlegg, og gjennomfører turane? Er kontrollen med læringsutbyttet god nok? Eg er skeptisk, men reknar med at nokon no meinar at eg får ta meg ei bolle. Fortrinnsvis Pappas punsjboller til seksti kroner boksen. Eg tek to.

%d bloggers like this: