web analytics
Hummer og kanari

Småbyliv

FlorøDet er ein grytidlig morgen på Quality Hotel. Ein slik sumarmorgon vi opplev så alt for sjelden her vest. Ein litt sliten fyr har komet innom hotellet for å krite røyk og plage nattevakta. Det vil seie meg. Røyk får han ikkje, men eg byr ham på ein kopp kaffe på bryggekanten. Sola skin ned på millionbåtane ved gjestebrygga. Den lille sørlandsbyen på Vestlandet speglar seg i Florevika. Småbyen på sitt mest idylliske.

– Eg har vore for lenge i denne byen, seier han, og spyttar i vatnet. Faen, eg blir jo snart førti år, og her er eg. Fanga i denne lille drittbyen.

Kvifor kan du ikkje berre dra då, tenkjer eg. Men eg skjønar kva han meiner. Eg kjem frå ein småby sjølv, eg veit korleis det kan vere. Du er den du er, og du kan aldri bli noko anna. Du kjem ikke unna. Alle veit kven du er. Kor du kjem frå. Dei trur dei veit kor du skal også. Du skal ingen stader. Du er fanga av di eiga skugge. Slik er småbylivet.

Eg var åtte år når mor mi døde. Då eg var seksten hadde far min endeleg noko på gang med eit mystisk kvinnemenneske som kalte seg for Bodil. Ingen ante kor ho kom frå, plutseleg var ho der berre ein helg. Ho kom utanbysfrå. Med toget frå Oslo trur eg. Og ho kom attende fleire helger. I eit par månader var ho småbyens snakkis. Alle meinte at ho nok var ei lykkejegar. Ein tvilsom karakter. Ute etter den stakkars gamle doktoren, berre for pengane hans. Ein laurdag gjekk ho ned på nærbutikken for å handle. Ho plukka frem noko middagsingredienser, men når ho kom til kassa og skulle betale, var ikkje dama bak kassaapparatet sein om å kommentere. Skulle ho verkeleg kjøpe fisk? Sonen til doktoren likte nok ikkje det der. Det var kanskje best å finne på noko anna til middag?

Sjølv i dag, tredve år etter, er eg overraska, og litt skremt, over at dama i kassa på nærbutikken, som eg ikkje ein gong var på hils med, hadde ein slik inngåande kjennskap til mitt kosthold. Uansett, Bodil forsvann like plutseleg som ho hadde dukka opp. Siden ingen i min familie nokon gong har snakka saman om noko som helst veit eg ikkje kva som skjedde, eller kor ho blei av. Det var nok ikkje småbyen som jaga ho på dør. Dei sosialiserte seg ikkje nemneverdig, far min og ho, men blant småbyfolket hadde ho aldri ein sjanse. Det var ikkje plass. Det vart for trangt.

For nokre veker siden var eg ein tur ute i den store verda. Tilfeldigvis slumpa eg til å veksle nokon ord med ein fyr som hadde kjærast frå Florø. Eg vart ærleg talt litt overraska, for på spørsmål om dei vurderte å flytte hitover ein gong, var svaret eit ganske så kategorisk nei. Eg er jo vant til at florøfolk nærar ein patriotisme for byen sin som nokon gonger tippar over i det usunne, men her hadde vi nokon som ikkje hadde noko som helst positivt å seie om heimstaden sin. Det var den same gamle historien. Alle visste alt om alle. Baksnakking. Sladder. For liten. For trang. Aldri meir!

Her i fylket er vi manisk opptatt av at ungdommen skal flytte heim. Sjølv statsministeren fekk merke det når ho var innom ein svipptur tidligare i veka. Korleis skal vi få kvinna til å kome heim att når dei er ferdig utdanna var det nokon som spurde henne om. Erna Solberg meinte at nøkkelen var å få mannfolka til å oppføre seg ordentleg. Om ein klarte det, ville nok kvinna komme heim att til framtidsfylket når ho var ferdig utdanna. Eg er litt skeptisk. Kvinner som synest at det å få nokon til å oppføre seg skikkeleg er ein forlokkande tanke, dei skaffar seg heller hund, og blir buande i ein av Bergens drabantbyar. Dei kjem ikkje heim for å lære ein eller annen fjogning at han ikkje sksl pisse i vasken. Alt dette snakket om å få ungdommen til å flytte heim? Gløym det. Slepp dei fri. Ungdommen skal ønske seg ut og vekk. Dei skal draume høgare enn toppen på Brandsøyåsen. Dei skal ut og utrette noko. Leve livet. Gå på ein smell. Du veit, når du veks opp i ein småby. Då veks du ned i ein småby. Det einaste ein kan bruke ein småby til, det er å draume seg vekk.

Vi som har levd nokon år både her og der, i større og mindre byar rundt om i landet. Vi veit at her i Noreg har vi ikkje noko anna enn småbyar. Ingen av dei er noko særleg betre enn den andre. Bygdedyret er overalt. Nissen blir med på lasset. Ein kjem ikkje unna. Men det må dei oppdage sjølv, dei må freiste. Gje det ein sjanse. Heime er uansett berre ein plass der ein har passordet til det trådløse nettet. Dei må berre få prøve seg. Rase fra seg. Finne seg sjølv.

Heller det enn å plutseleg vere nesten førti år, og kaste bort ein heilt perfekt sumarmorgen på å angre på at ein aldri kom seg nokon plass.

Creative Commons License Arne Hjorth Johansen via Compfight

Hummer og kanari

Rocken er død, leve rocken

Solo (CC)Creative Commons License Martin Fisch via Compfight

Eg oppdaga The Hold Steady for ni år sida. Debutalbumet deira hadde gått meg hus forbi, men oppfølgjaren Separation Sunday glefsa seg fast i strupen min, og nekta å slippe taket. Flerrande gitarar. Brusande hammondorgel, og ein vokalist som snerra, spytta, og brølte ut songar om dop, puling, religion og Rod Stewart. Eg synes fortsat den plata står som ei påle.

Eg hugsar ikkje lenger kor eg snappa opp dette bandet, men eg ante ikkje eit døyt om dei. Og i disse digitale dagar blei det til at eg lasta ned musikken, høyrde på den, men ikkje hadde noko albumcover til å gjere meg klokare. Eg ante ikkje kva folka i bandet het, kven som spilte kva, eller korleis dei såg ut. Eg lagde meg bilete i hovudet. Vokalisten som ein ung Iggy Pop. Atletisk, med langt hår og skinnjakke. Eg kunne ikkje tatt meir feil. Når eg etter ein stund fann ut at eg skulle spørre internett om litt meir info om dette bandet hamna eg på YouTube. Der så eg at vokalisten var ein middels høg, og svært lite atletisk kar ved namn Craig Finn. Han såg ut som han studerte økonomi. Han hadde passa betre i The Big Bang Theory enn i Spinal Tap. Eg må innrømme at eg blei overraska. Ja nesten skuffa. Det var noko som skurra. Som om Odd Bovim skulle ha tatt seg jobb som ny vokalist i AC/DC.

Eg kom til å tenke på dette her om dagen medan eg las eit intervju med Petter Baarlie. Gitaristen som har spela feite riff med Backstreet Girls i 30 år, og som er ute med si første soloplate nå i vår. Baarlie er ein hederskar. Han er hundre prosent rock’n roll. Han lånar ikkje bort gitaren til nokon som kunne tenkast å bruke den til å spele ballader. Aldri hatt ein streit jobb. Vært på fylla siden seint syttitall. Eit hardt liv der han ikkje alltid har hatt ein stad å bu. Måttet pante flasker for å ha råd til gitarstrenger. Det går heldigvis bedre nå. Baarlie kan eigentleg berre ein ting, og det er å spele gitar betre enn dei fleste. Hadde det ikkje vore for gitaren og musikken er det ikkje godt å seie korleis det hadde gått med ham. Baarlie er den siste av ein døande rase. Gutungen som ikkje fiksar skulen, ikkje fiksar samfunnet, men finn ei redning og eit utløp i rocken. Den vegen ligg ikkje åpen lenger. Rocken har flytta ut av garasjer og kjellerlokaler og inn i ungdomshus og musikkbinger. Dei adrenalinsøkande ungdommane som før kunne tenkast å skru forsterkaren opp til elleve og slå an ein powerakkord på telecasteren finn seg heller andre arenaer å blåse ut på. The Ramones hadde ikkje starta opp i 2014. Iggy and the Stooges? Gløym det. Rock som livsstil. Som ideologi. Som redningsplanke. Den er daud. Og i eit lite sekund kjenner eg eit visst vemod for akkurat det.

Men rocken har vore erklært daud fleire gonger. Først i 1959 når Elvis dro i militæret, Chuck Berry hamna i fengsel, Jerry Lee Lewis blei bannlyst etter den affæren med ho på 13, og flyet til Buddy Holly styrta. Men rocken var ikkje daud. Beatles og Stones fekk han på fote igjen på sekstitalet. Når Hendrix strøyk med, hippiane fekk seg jobb, og discoen og Eagles tok over såg det stygt ut, men så kom punken og rydda opp. Og rocken har fortsatt å utvikle seg. Det er kanskje ikkje så mykje opprør igjen, men den lever. Eg sitt her og høyrer på Okkerville River mens eg skriv dette. Bandet til Will Sheff, som er ein annan fyr som ikkje akkurat ser ut som om han er fostra opp på Jack Daniels, men plata deira, Silver Gymnasium, var den beste plata som kom ut i fjor. Iggy Pop sa ein gong at han har tilgode å møte ein overbevisande musiker som ikkje på eit eller anna vis ser sjuk, eller skitten ut. Will Sheff passar ikkje inn i det bildet med sine hipsterbriller, skjorte, slips og rufseskjegg. Slik Craig Finn ikkje gjer det. Sånn har det altså blitt. Rocken har blitt overtatt av den kvite og velstelte middelklassa. Rocken har blitt ei nerdegreie.

Og da slår det meg. Eg var for ung for punken. Nær øydelagt av puddelrocken på åttitalet. Når grungen kom spela eg California Blue og Møllerens Iren i eit aspirerande danseband som ikkje fekk ein einaste spelejobb. Det kan ha vore av di vi var meir interessert i å spele Neil Young-låtar enn å øve på dansebandrepertoaret. Det kan også ha vore av di vokalisten aldri møtte opp. Uansett, det blei aldri nokon sving på det. Kva som har skjedd etter at Cobain skjøt seg anar eg eigentleg ikkje. Men no føler eg at tida kan være inne. At rocken og eg endeleg er på same plass. Vaksne. I si beste alder. Vi har falt til ro, mista litt hår her, fått det igjen der, men vi har fortsatt litt kick igjen i oss. Det er ikkje for seint. Jau, eg kjenner det på meg. Det rykkar i rockefoten. Rock’n roll kan aldri døy. Det er betre å brenne ut enn å blekne bort.. Lets start a band!

Hummer og kanari

Samtaler med Hagbarth 18: Buddhisme i Minecraft-edition

LEGO Minecraft Zombie Villager David Pickett via Compfight

– Pappa. Buddhistene tar helt feil!

– Jaha? Hvordan da mener du?

– For de sier at om man tenker fine tanker, så skjer det bra ting, og sånn er det ikke.

–  Er det ikke?

– Nei, for på Minecraft tenkte jeg at jeg skulle bygge et fengsel av TNT rundt zombien, og det er jo en fin tanke, men så sprengte TNTen, og ødela Enderman-statuen som jeg hadde brukt flere timer på å lage, og det var ikke en bra ting!

– Nei, det var jo litt dumt.

– Der ser du. De tar feil!

Hummer og kanari

Reservasjon må reverserast

apportEg trudde virkeleg eg var ferdig med å skrive om reservasjonsretten. Eg gjorde det. Etter eit langt ordskifte i alle kanalar om temaet. Etter rekordlange tog på kvinnedagen. Eg trudde det var over. Det er mogleg regjeringa og Krf vinn slaget og får banka ein lovendring gjennom Stortinget ved hjelp av partipisken. I denne omgang, men debatten har dei tapt. Dei fleste kommunane i landet ser ut til å seie nei til reservasjonsrett. Av dei kommunane som har gjeve høyringssvar i saka hittil, er det eit overveldande fleirtal som er i mot heile reservasjonsretten. Det er ikkje noko entusiasme å spore for forslaget nokon plass. Ikkje i lille Ap-styrde Fjaler. Ikkje i store Høgre-styrde Oslo. Ikkje nokon annan plass heller. Før altså vårt eiga HSU denne veka klarte å fatte eit vedtak der dei gjekk inn for reservasjonsretten. Kva er det dei tenker på?

Det er greit at Florøveringane alltid skal vere litt spesielle. Annleis kan vere sjarmerende det, men av og til er det berre slitsomt. Lat oss nå ikkje skjemme oss ut for all verda som bakvendtkommuna frå bibelland. Dette vedtaket må reverserast, for ikkje å seie aborterast, av Bystyret så fort dei får sjansen.

Statsminister Erna Solberg gjorde eit kommunikasjonsmessig magaplask når ho i etterkant av dei monge og lange toga på kvinnedagen feide av det folkelige engasjementet som meget spesielt. Kvinners rettigheiter er ikkje truga. Abortlova står ikkje for fall. Dette er jo berre ein liten justering av lova, som ikkje vil få nokon praktiske konsekvensar for den abortsøkande kvinne. Sjølvsagt er det vrøvl og nytale når Bent Høie og Frank Willy Djuvik får seg til å seie at dette er ei styrking av kvinnas rettigheiter, men det er ikkje ein undergraving av abortlova som sådan. Kvifor er folk så sinte? Kvifor er eg så sint? Er det så vanskeleg å godta at legane kan ha eit samvite? Mon det.

Det er ikkje nokon tvil om at abort er vanskeleg. Alle er einige om det. Lova om sjølvbestemt abort anerkjenner også at det er eit ømfinteleg tema. Den har gjeve ein reservasjonsmoglegheit til dei som skal gjere sjølve inngrepet. Den retten ligg fast, og er ikkje tema for debatt. Fastlegane derimot, har aldri hatt nokon slik reservasjonsrett i lovverket. Dei har tatt seg til rette. Laga si eiga reservasjonsrett. Stilltiande sendt dei abortsøkande pasientane vidare til andre. Avstått frå å ta i mot  pasienter som dei altså får penger frå det offentlege for å vere lækjar for. Når temaet kom opp i 2011 presiserte departementet at dette er i strid med gjeldande lov. Alle fastlegane er pålagd å gje naudsynt informasjon og veiledning til pasientar som vurderer abort. For det er jo det det handlar om. Naudsynt informasjon og veiledning. Skal ein verkeleg kunne reservere seg mot å gje det?

Eg respekterar at ein kan ha djupe etiske motforestillingar mot den praksis abortlova legg til rette for, men lat oss sjå praktisk på det. Ein reservasjonsrett for fastlegen vil ikkje gje nokon monaleg reduksjon i antall abortar. Det er ikkje meininga heller. Reservasjonsretten skal berre lette på samvitet til dei einskilde reservasjonslegane. Eg syntes det låter hult. Eg kan ikkje heilt sjå at det er nokon vesensforskjell på å henvise ein pasient til ein spesialist for å få utført eit abortinngrep, og å henvise same pasienten til ein annen lege som kan henvise ho vidare til ein spesialist som kan utføre eit abortinngrep. Er dette verkeleg nok til å sove godt om natta? Eit ekstra ledd i prosessen, er det alt som skal til?

I gamle dager kalte man det å bli ufrivilleg gravid  for å “hamne i uløkka”. Abortlova endra på dette. Det er kanskje ikkje ein perfekt løysing, men det er den beste vi kan få. Innafor de rammer loven setter må kvinna få avgjere abortspørsmålet sjøl, utan at korkje staten, du eller eg, skal kunne blande seg inn, eller dømme ho for dei valga ho tar. Det er dette som gjer meg sur. Reservasjonsretten har liten praktisk meining. Den er ein konstruksjon. Eit tynt ferniss, konstruert for å la reservasjonslegane slippe å ta si eiga moralske overbevising innover seg. Alt den gjer er å gi fastlegen ein lovfesta rett til å stige opp på sin høge moralske hest, og se ned på den abortsøkande kvinna i uløkka. Ho blir til ein han ikkje vil ha noko med å gjere. Reservasjonsretten gjer ham retten til å dømme kvinna for det valget ho tar. Skal vi verkeleg gje ham den retten?

Eg håper og trur at bystyret seier nei til det på tirsdag.

Hummer og kanari

Samtaler med Tildibopp #13 Om favorittfarger

image

– Jeg vil ha rosa is, for det er favorittfargen min.

– Å? Jeg trodde gul var favorittfargen din jeg. Det var det du sa i går?

– Pappa. ALLE fargene er favorittfargen min!

%d bloggers like this: