web analytics

Search Results for: m

Hummer og kanari

Samtaler med Tildibopp #28

– Hvorfor får du penger for å jobbe i Firdaposten egentlig?

– Jeg kan jo ikke sitte der borte og skrive uten å få penger for det.

– Jammen du SELGER jo ingenting!

– Nei det kan du si, men jeg skriver jo i avisa, og så kjøper folk avisa da.

– BETALER de for avisa?

– Ja, de gjør jo det.

– Kommer ikke den bare i posten da?

– Jo, men vi betaler jo for at den skal gjøre det.

– Men hvorfor har jeg aldri sett noen regning med Firdaposten på da?

– Det er nok fordi den går rett til banken, og så blir den betalt der.

– Er det BANKEN som betaler?

– Joa, men med våre penger.

– Jeg orker ikke høre mer!

Hummer og kanari

Flyktningar velkomne

Det må ha vore i 2005 at katten Kvite dukka opp i hagen vår for fyrste gong. Ho såg sitt snitt til å kaste seg over matfatet til katten som var herre i huset den gongen, tok gladeleg i mot litt kos, men så forsvann ho igjen. Det var sikkert lurt, tenkte eg. Best at ho forsvann før den raude pusen kom heim. Raude pus var av typen abyssiner, og det er den sintaste katten eg nokon gong har vore borte i. Den gav ikkje ved dørene. Alle andre kattar som var uheldige nok til å forville seg inn i hagen vår fekk bank. Titt og ofte sat det ei ukjent katt høgt oppe i treet i hagen og lurte på når det skulle bli trygt å klatre ned att. Like greitt at den kvite katten som enno ikkje hadde fått noko namn skulle sleppe ei slik audmjuking. Men ho kom tilbake.

Ofte såg eg dyret når eg hadde nattevakt på Quality. Det kunne verke som om den hadde ei fast rute der den gjekk og sjekka bosspanna som var låge nok til at ho kunne nå dei om ho gjekk opp på to bein. Om eg gjekk ut fekk eg alltid lov til å gje ho litt kos, før ho rusla vidare. Ruskete og skiten i pelsen var ho, meir grå enn kvit. Litt av ei bakgardskatt det der, tenkte eg, der eg såg den krafse til seg nokre nattmatrester nokon hadde mista. Lurer på korleis den har hamna her. Ho la til hagen vår på den faste ruta si, og av grunner ingen nokon gong vil skjøne, aksepterte den hissige raude abyssinaren at denne sjuskete kvite bakgårdskjetta fekk komme inn og ete ei skål med mat i ny og ne. Ho fekk namnet Kvite, og etter å ha reka rundt i byen på det viset i nokre månader fann ho ut at ho kunne få kattungar under senga på gjesterommet.

Då fann vi det best å innvilge Kvite asyl på animalitært grunnlag, og sidan har ho blitt buande som ei stadig meir integrert del av familien. Ho kjem aldri til å vinne nokre missekonkurransar, men med regelmessig mat i skåla, og fri tilgang på pledd og stell, vart pelsen kvit og fin. No er ho gammal og pjuskete, og tidlegare i år var ho døden nær av sjukdom. Rett medisin frå dyreklinikken, og ein liten operasjon som ikkje kosta stort meir enn ein liten sommarferie fekk ho på beina igjen. Med litt flaks får vi ha det kvite dyret i hus i endå nokre år. Til glede for oss alle.

Ein skulle tru at Kvite, med si flyktningbakgrunn, hadde ei viss forståing for andre kattar i same situasjon. Slik er det ikkje. Etter at den raude pusen blei borte for nokre år sida, har Kvite tatt over rolla som hagens vaktar. Ho passar på. Kjem det ei katt for nær smell det. Likevel har huset vårt blitt eit slags suppekjøkken for nabolagets svoltne kattar. Kvite er ei gammal dame som søv mesteparten av dagen. Er ein litt varsam går det fint å snike seg inn gjennom vindauget i gangen og stele litt mat utan å bli kvesta. Det gjeld berre å ha fluktruta klar.

No for tida er det to kattar som heng rundt. Ein svart katt som er så sky, og kjapp på foten, at vi aldri ser noko meir til den enn ei svart stripe på full fart ut. Og så er det ein gråstripete knapt vaksen herremann som har lært seg til å komme innom eit par gonger om dagen. Han er ikkje fullt så sky, sluker ein boks med kattemat på dryge ti sekund, og då mjauar han og vil ha meir. Han verkar å vere så svolten at vi er litt uroa for om den eigentleg har nokon plass å bu, men han er van til folk, og glad i kos. Etter eit par kilevinkar frå Kvite er han likevel forsiktig. Han tek ingen sjansar, og sniker seg rundt hjørna. Aldri inne lenge av gongen.

Gråpus er ikkje ein integrert del av familien så langt, meir ein fjern tremenning som kjem innom og forlanger noko godt til kaffien når det passar for ham, men ungane er likevel frå seg av lykke. Han har allereie fått namnet Storm, og dei masar høl i hovudet på oss om at vi må henge opp plakatar for å sjå om det er nokon som saknar han. Aller helst håpar dei at han ikkje har nokon plass å bu, for då meiner dei at han kan den flytte inn til oss på ordentleg. Bodskapet er klart. Flyktningar er velkomne hos oss, og Kvite blir nok snill berre dei blir ordentleg kjent. Trur ungane i si naive multikulturelle optimisme.

Men i vindauget sit Kvite og kveser. Ho er lite endringsvillig, og vil ikkje integrere noko som helst. Ho meiner at vi må hjelpe Grå der han er. Eller i kvart fall der den burde vere. Er det nokon som saknar ein grå katt der ute?

Hummer og kanari

Meir enn tusen ord

Det er dei som hevdar at eit fotografi er verdt tusen ord. At det rette biletet kan seie like mykje, og endå meir, enn det eg klarar på denne sida kvar veke. Det er noko i det. Det finst fotografi så gode at dei brenn seg fast i vårt kollektive minne. Så sterke at dei kan endre tankane våre. Gje ny innsikt. Nokre bilete veks til å bli symbol på noko større. Andre bilete har kraft nok til å endre verda. Om enn berre for ei lita stund. Som biletet av vesle Aylan Kurdi, livlaus i strandkanten på ei tyrkisk strand. Den tapre mannen i svart bukse og kvit skjorte, standhaftig ståande foren dei kinesiske stridsvognene på Tiananmen-plassen i 1989. Fotografiet av mannen som fell frå det nordre tårnet av World Trade Center 11/9 i 2001. Eller den vietnamesiske jenta som flykter frå eit amerikansk napalm-angrep i Vietnam i 1972. Det er bilete med sprengkraft. Dei treng ikkje forklarande ord. Dei snakkar høgt og tydeleg for seg sjølv.

Når saka om Joshua French og Tjostolv Molands ville eventyr i Kongo eksploderte i norske aviser i 2009 var det eitt fotografi som vart tunga på vektskåla i skuldspørsmålet for meg: Biletet av ein manisk flirande Moland som vaskar bilen rein for blod. Blodet til sjåføren dei vart skulda for å ha teke livet av. Deira eiga forklaring om at dei var i sjokk, traumatiserte av å ha blitt overfalle av landevegsrøvarar, og reagerte med latter, sto ikkje til truande. Den måtte dei lenger ut i jungelen med. Det biletet lukka saka for meg. Plutseleg vart det utenkeleg at dei to eventyrarane hadde reint mjøl i posen. Sympatien for Moland og French var etter det nærast ikkje-eksisterande. Meir enn dei mange tusen orda som vart skrivne om saka medan det sto på som verst, var det Moland og vaskefilla som avgjorde saka for meg.

Eg veit ikkje kven som skaut Abedi Kasongo i mai 2009. Retten i Kisangani fann dei skuldige i spionasje, ulovleg våpeninnehav, drapsforsøk, væpna ran og for å ha danna eit kriminelt forbund. Men berre Moland vart dømd for drapet. Begge to vart likevel dømde til døden, i ei farse av ei rettssak. Kanskje får vi aldri vite kva som eigentleg hende. Moland vart funnen død i cella i 2013, medan French no er tilbake i Norge etter iherdig innsats frå fleire partar. Dette såg statsminister Erna Solberg som ei såpass viktig nasjonal hending at ho avbraut 17.mai-feiringa for å stille på pressekonferanse saman med utanriksministeren. Folket måtte varslast om den gledelege utviklinga i saka. Det fekk ho kritikk for etterpå, og eg er einig i den kritikken. Sjølv om det var rett av Norge å jobbe for å hente Joshua French heim, var det ingen grunn til å løfte dette opp på eit slikt nivå at det nesten kunne verke som om Solberg meinte at det var grunn til å feire at French var på veg heim. Ikkje berre for hans næraste, som naturleg nok var glade og letta, men for heile nasjonen. Det vart litt mykje.

No når vi snart kan sette eit endeleg punktum for saka om Moland og French sine eskapadar i Afrikas hjarte er det endå eit bilete som vil bli sittande fast i minnet ei god stund. Det er fotografiet av Kari Hilde French, mor til Joshua, som står ved sidan av sonen under ei pause i rettssaka. Handa hennar på skuldra hans. Hovudet tett inntil hans. Det ser ut som om ho fortel han noko. Han lyttar intenst. Eg likar det biletet. Tøffingen med sin militære bakgrunn. I Afrika for å hjelpe kompisen med å bygge opp eit sikkerheitsselskap i ein bransje som er både brutal og farleg. Dei har tatt skarpe oppdrag som piratvakter i Adenbukta. Har køyrt rundt på motorsykkel på landsbygda i Kongo, med hagle på ryggen. Her sit han, og får nokre velvalde ord frå ei vever og standhaftig kvinne med grått hår. Mamma. Utan hennar formidable innsats gjennom åtte lange år er det sannsynleg at han framleis hadde site fengsla i Kongo. Det er eit bilete som får meg til å smile.

Du kan vere så barsk du berre vil. Springe rundt med våpen, og tru at livet er di leikegrind. Men når du har rota det skikkeleg til for deg sjølv og sit der med klumpen i halsen… Då er det greitt å ha ei mamma å springe heim til. For dette veit vi:

Mamma er den tøffaste av alle. Tøffare enn tusen ord kan forklare.

Hummer og kanari

Min båt er så liten

boat photo

Dei seier at det heile starta med eit stort smell for 13,8 milliardar år sida. Det store smellet. Ut av kaos oppstod universet vårt, og i alle desse åra har det utvida seg i stadig større fart. Jorda vart danna for 4,6 milliardar år sidan, og så gjekk det kanskje ein milliard år til før dei første livsformene starta å vise seg fram. Etter ei god stund med evolusjon, dilldall, dinosaurar og den slags kom mennesket rekande på ei fjøl. Mennesket var heldig med utviklinga, og fekk nokre ting dei andre skapningane på jorda mangla. Ei meir avansert frontallapp. Motståande tomlar. Sidan har ingenting vore det same. Ein av dei tinga som skil mennesket frå dyra er vår utstrekte evne til å samarbeide. Vi er sabla gode på det. Mykje betre enn dyra.

Ta katten min til dømes. Kvite kan ikkje samarbeide om det så stod om livet. Om ho møter på ei katt ho aldri har møtt før er det berre ein ting som står i hovudet på ho. Angrep. Den andre katten skal jagast til helsike bort frå hagen, og helst så brutalt at den aldri kjem tilbake. Når vi menneske møter ein artsfrende vi aldri har møtt før har vi ei heilt anna tilnærming. Dei fleste av oss i alle fall. Evolusjonen har lært oss at vi kjem lengst med ei vennleg tone. Vi må få dette mennesket til å samarbeide med oss. Anten vi no vil ha det til å male huset vårt for ein billeg penge, skattlegge det til det blør, eller rett og slett berre låne pengar til ei flaske øl og ei pølse og brød. Vi har forstått at det er i vår eiga interesse at vi ikkje oppfører oss som katten min. Vi er alle i same båt, og vi kjem lettare fram dit vi skal om alle sit ganske stille i båten og alle tek si tørn ved årene.

Så der sit vi då, i båten vår, og ror i veg. Min båt er så liten, og havet så stort, kan ein kanskje tenke. Og når mennesket var nytt på jorda var det slik at det ikkje var plass til så mange folk i den båten. Det var stort sett familie som fekk vere med, men etter kvart som verdien av samhandling har blitt klarare og klarare har båten vakse seg større og større. Frå kjernefamilie, til utvida familie, til klanar, bygdesamfunn, landsbyar og storbyar. Nasjonalstat, unionar, og komplekse verdsomspennande institusjonar. Akkurat som med det store smellet har måtane vi samhandlar på berre halde fram med å utvikle seg sida vi kraup opp frå havet, reiste oss på to, og sprang ut på savannen i Afrika. Om vi tenker litt etter trur eg alle som ein gong har vore på eit foreldremøte, eit møte i burettslaget, eller freista å få ei byggesak godkjend i kommunen, kan vere einige i at dette er eit mirakel heilt på linje med det beste frå Bibelen. Samarbeid er kanskje ei typisk menneskegreie, men det kjem ikkje av seg sjølv. Det krev ofte innsats. Blod, sveitte og tårar.

Forskarane er ikkje heilt sikre på kva som skjer med universet vårt i framtida. Nokre meiner at det vil halde fram med å utvide seg, heilt til kreftene frå akselerasjonen blir så sterke at gravitasjonen ikkje lenger klarer å halde universet saman. The Big Rip kallar dei det. Universet vårt blir rett og slett rive frå kvarandre, om lag som planane om Kinn kommune etter valet til hausten. Andre forskarar meiner at universet heller på eitt eller anna tidspunkt vil stoppe å utvide seg. I staden vil det på ny trekke seg saman, til det heile endar opp med eit nytt stort smell, og eit nytt univers ein gong langt fram i framtida. Dette har dei gitt namnet The Big Crunch, og er vel det beste håpet vi har for at det nokon gong skal bli gjort noko med Trovikkvartalet og Sjukehuset her i byen. Dette er derimot langt fram i tid, og ikkje noko vi treng å tenke for mykje på. Eg er meir uroa for at alle våre store samhandlingsprosjekt kan lide ei liknande skjebne. At dei blir rivne i stykke, eller folda saman og kasta. Kanskje blir dei ikkje ein gong kjeldesortert. Brexit og Bremanger. Trump og Tybring-Gjedde. Nokre meiner visst at det har vorte for mykje samarbeid. Dei vil ikkje stille på dugnad. Dei vil rive båten vår, og bygge den saman igjen som fleire små båtar. Sende dei ut på havet på eiga hand. Det ein dårleg ide, både med og utan Florø Radio.

Samarbeid er frykteleg slitsamt, dei andre er alltid dumme, og nokon gonger får man ikkje til det ein vil. Men vi kan ikkje gi opp. Vi må kjempe på, og ikkje miste trua, for alternativet er konflikt. I verste fall krig, og det er enda verre enn dugnad og møte i bystyret. Så vidt.

Hummer og kanari

Islamsk supperåd

niqab photo
Photo by sittiealiah

Vekas store snakkis i min omgangskrets har vore IRN (Islamsk råd Norge), og deira nytilsette kommunikasjonsmedarbeider Leyla Hasic. Ikkje fordi ho er kvinne. Nei, IRN har hatt kvinneleg leiar tidlegare, og har nyleg fått på plass ei kvinne i sitt nye styre. Dette viser tydeleg at IRN ikkje har noko i mot at kvinner engasjerer seg utanfor heimen, berre det er greit for mannen deira, faren deira, og eventuelle storebrør. Det skulle berre mangle. Nei, folk reagerte stort sett med forferdelse på nyheita om tilsetjinga av Hasic, rett og slett fordi ho går med det djupt reaksjonære plagget nikab. Er det noko vi nordmenn ikkje likar, så er det nikab. Forståeleg nok.

Veit du forresten skilnaden på nikab, hijab, burka og chador? Hijab er eigentleg det arabiske ordet for å tildekke, og kan tyde sjølve kunsten å dekke seg til. I daglegtale meiner vi likevel at ein hijab er det skautet som muslimske kvinner brukar for å dekke til hår og skuldre. Hijaben skal skjule håret, slik at sånne som meg ikkje blir kåte og galne, men den dekker ikkje til andletet. Nikaben derimot, er eit heildekkande plagg, der du berre har ei glipe til augo, mykje likt arbeidskleda til Spøkelseskladden. Burkaen er ei variant av det same, men uten glipa til augene. Der har du berre eit slags gitter som hindrar innsyn, men likevel gjer eit snev av utsyn slik at det er mogleg å røre litt på seg utan å støte borti ting. Chador er ei slags mellomting mellom hijaben og nikaben. Den dekkjer hår og kropp, men let andletet få komme ut i sola. Eller regnet då, om du spaserer her i byen.

Hasic er altså ein nikabaktivist, og både TV2 og NRK hadde fine overskrifter om korleis dette var IRNs nye ansikt utad. Eyes without a face. Dei fleste hadde vanskar med å sjå korleis ei kvinne i nikab kunne være ein høveleg person til å drive med kommunikasjonsarbeid, fremje samhald blant muslimane og styrke deira tilhøyrsle til det norske storsamfunnet. Snarare skulle ein tru at det hadde motsett verknad, all den tid nikaben er eit omstridd plagg også blant muslimane sjølv. Men etter kvart kom generalsekretær i IRN, Mehtab Asfar, på bana for å rydde opp. Hasic var den beste søkjaren, sa han. Det ville vere diskriminerande om ho ikkje fekk jobben, og ho skal slett ikkje vere organisasjonens nye ansikt. Ho skal vere administrasjonskonsulent, og jobbe med kontorrelaterte oppgåver. Derav også å svare på førespurnader elektronisk. Ingen treng å sjå ho. Dette stiller sjølvsagt saka i eit heilt anna lys. Vi bryr oss ikkje om at toppkommentatorane på Nettavisen, eller redaksjonen i Mockument.no skriv blogginnlegg med Ku Klux Klan-drakta på, kvifor skal vi då bry oss om kva ho dama som svarar oss på e-post frå kontora til Islamsk Råd har på seg? Det er då fortsatt både religions- og tankefridom her i landet?

Men etter kvart som folk gravde litt i fortida til Hasic viste det seg fort at nikabaktivismen hennar trass alt var det minste problemet. Hasic har tidlegare gjett uttrykk for syn og haldningar som dei fleste vil kalle for ekstreme. Ho har vore ein del av Sisters Corner, ein organisasjon tett på dei skumle typene i Islam.net. Ho har vore med i ei støttegruppe for den skumle typen Arfan Bhatti, kjend for å ha medverka til skytinga mot synagogen i Oslo i 2006. Og i 2009 lurte ho på kvifor det ikkje var ein einaste jøde på jobb då al Qaida tok ned World Trade Center i New York; ein velkjent anti-semittisk konspirasjonsteori som er enkel å tilbakevise. Den gongen skreiv ho; «Er det meininga at vi muslimar skal legge oss flate, akseptere at de drep våre barn og kvinner? Skal vi godta at de har lyst til å rydde oss vekk frå jordas overflate?» Asfar seier at han er kjent med dette, og at Hasic i jobbintervjuet ga uttrykk for at ho angra.

Det er mogleg ho var ung, dum, og at dette var jødanes skuld, men det held ikkje. I ei tid med auka motsetningar kan ikkje Islamsk råd ha tilsette som det hefter slike utsegner ved. Eg har vondt for å tru at dei er så dumme at dei ikkje skjønte korleis dette ville bli oppfatta. Og kva reaksjonar som måtte kome. Dette verkar å vere ein medviten provokasjon som tydeleg viser at dei er uskikka, eller uinteresserte, i å drive med brubygging. Kulturdepartementet bør ta konsekvensen av det, og kutte den økonomiske støtta til dette supperådet ved første høve.

Page 1 of 1,09912345...102030...Last »
%d bloggers like this: