web analytics

Tag Archives: flyktninger

Bok og Film

Hjorthen ser film: When I Saw You

when-i-saw-you-02

Jeg så at Folkemusikkfestivalen i Førde har valgt “På flukt” som tema i år, og når jeg leste det tenkte jeg at det hadde vært et kult tema også for Filmklubben å gjøre noe på. Ikke minst fordi det er så tidsaktuelt. Så jeg begynte å tenke på filmer som kunne passet til det temaet, og kikke litt rundt etter ting jeg ikke har sett, eller kjente til fra før. En av de jeg kom over var When I Saw You, av den palestinske regissøren Annemarie Jacir.

Det viste seg å være en veldig fin liten film.

Tarek på elleve år er filmens hovedperson. Vi er tilbake i 1967. Seksdagerskrigen har har drevet ham og moren avgårde til en litt stusselig flyktningeleir i Jordan. Far er savnet, vi vet ikke hvor han befinner seg, men vi vet at Tarek savner ham. Hver lastebil med påfyll av flyktninger som ankommer leiren blir møtt med håp og forventning. Og påfølgende skuffelse når det viser seg at faren ikke er med denne gangen heller.

Filmen er ganske konsekvent filmet fra Tareks synspunkt. Han er en smart gutt. Har et naturlig talent for tall og matematikk. Er frihetselskende og sta. I flyktningeleiren finner han seg ikke til rette. Til tross for sitt åpenbare intellekt, som får ham til å virke smartere enn alle andre vi møter, har han ikke lært å lese ennå. På skolen får hans evne til å ikke holde kjeft når læreren sier noe galt ham i trøbbel, og han blir kastet ut derfra. Uten skolen å gå til kjeder han seg i leiren. Krangler med moren. Prøver å få kontakt med ei av jentene på skolen, med lite hell. Lengter hjem til huset og hagen som de har flyktet fra. Er ikke i stand til å ta innover seg at det ikke lenger finnes noe hjem han kan vende tilbake til. En dag gidder han ikke mer. Han pakker sekken sin, og begir seg i vei ut på veien. Han skal hjem.

På veien støter han på en gruppe Fedayeen, under ledelse av marxisten Abu Akrbar. Frihetskjempere som trener for å kunne ta opp kampen. For å reise hjem igjen. Tarek får være hos dem, de lar seg sjarmere av den lille gutten, og han av dem. Noen vil sikkert kritisere Jacir for å gi et alt for lyst og positivt bilde av disse geriljasoldatene in spe, terrorister som noen sikkert vil kalle dem, men husk at vi ser dem gjennom Tareks uskyldige øyne. For ham er det en lek, når de poserer villig for fotografen i krigsmundur, når de skyter på blink, eller trener på nærkamp.

Det er en styrke ved filmen at den aldri gir plass for håpløsheten. Vold, blod og død holdes på en armlengdes avstand, det er der, men aldri i forgrunnen. Filmen er politisk, så klart er den det med dette temaet, men den vifter ikke med noen flagg. Den hamrer ikke inn poeng med hammer. Det er et varmt og fint portrett av et barn som holder fast ved frihetstrang og livsglede i en vanskelig situasjon.

Det er forsåvidt en bagatell av en film. Ikke noe stort episk drama. Men jeg liker den godt. Ikke minst er dette skuespilleren som spiller Tareks fortjeneste. Han har et ansikt som kameraet elsker. Moren hans er også en fin karakter som gir filmen noe ekstra. Når hun får vite at Tarek befinner seg hos Feyadeen drar hun for å hente ham tilbake, men ender opp med å bli værende hos geriljasoldatene. I hvert fall for en stund.

Flotte bilder, godt skuespill, det er i det hele tatt en veldig fin film dette.

Hummer og kanari

Syriatesten

Syrian boys, whose family fled their home in Idlib, walk to their tent, at a camp for displaced Syrians, in the village of Atmeh, Syria, Monday, Dec. 10, 2012
Syrian boys, whose family fled their home in Idlib, walk to their tent, at a camp for displaced Syrians, in the village of Atmeh, Syria, Monday, Dec. 10, 2012

Det har vore ei hektisk veke. Partia våre har samla seg for å bli einige om kva vi skal gjere med appellen frå FNs høgkommissær for flyktningar om å ta i mot fleire hjelpetrengande frå Syria. Det vart sjølvsagt eit sirkus. Framstegspartiet forlét forhandlingane før dei var komne skikkeleg i gang. Dei vil nemleg ikkje ta i mot ein einaste ein. SV heldt ut ei stund til, før dei også kasta korta. Dei vil ha inn mange, og det fort, men skjønte vel at dei ikkje kom til å få særleg gjennomslag.

Dei andre partia heldt ut. Jonas Gahr Støre kom rett frå Arbeidarpartiet sitt landsmøte med eit vedtak i ryggen om 10.000 syrarar over to år. Det skulle ein tru var grei skuring, all den tid det såg ut til å vere fleirtal på Stortinget for å ta imot nettopp det talet. Likevel klarte tåkefyrsten frå verste vestkant å forhandle talet ned til 8000 over tre år. Lat oss håpe det ordnar seg med politikken for Støre framover, nokon karriere som bilseljar har han nok ikkje å falle tilbake på.

Sjølvsagt er det Per Sandberg og Framstegspartiet som lagar mest moro for pengane. Før helga gjekk dei frå dissens i regjeringa, til kabinettspørsmål, og over til eit krav om folkeavstemming for å avgjere syriaflyktninganes skjebne. Dette gjorde dei i ein slik fart, at om dei held dette tempoet framover, har vi vore gjennom både riksrett og nyval innan helga er omme, og litt ute i neste veke er truleg statskuppet gjennomført, monarkiet avskaffa og Carl I. Hagen innsett som president. Her blir det liv (rai rai). Men eigentleg var det jo berre Sandberg som snakka før andre hadde tenkt for han. Som vanleg.

Sandberg raste også mot eit «vaffelmøte» mellom Høgres Trond Helleland og den mislykka bilseljaren Jonas Gahr Støre. Her skal dei ha snikra saman Syria-avtalen medan dei åt vaflar og såg Noreg og Sverige spele fotball. – Å invitere folk på vaflar, og så lage vaflar på pulver, det er dårleg handverk. Når ein skal lage vaffelrøre, så må ein gjere det frå botnen av. Og når du nyttar pulver for å lage vaflar, så er det fordi du har hastverk. Hastverk kombinert med dårleg handverk gir dårleg resultat, seier Per Sandberg til VG. Han gløymde å nemne at det er vanskeleg å lage vaflar utan å knuse nokre egg. Harmen over dei dårlege vaflane var stor, og vaflar er då også det einaste fagområdet der eg finn det verdt å høyre på Sandbergs refleksjonar. Er det noko han kan, er det vaflar. Vaflar og akevitt. Der er han god.

Frp har vore sure og sinte, slamra med dører og styra på, men særleg konstruktive har dei ikkje vore. Vi har fått det diffuse «hjelpe dei der dei er»-mantraet, men dei har ikkje følgt det opp med konkrete tal. Hadde dei banke friske milliardar i bordet hadde det vore lettare å ta dei på alvor. Slik dei har heldt på blir det berre til at dei forsterkar inntrykket av at dei som vil hjelpe dei der dei er, helst ikkje vil hjelpe nokon, nokon plass. Dei har ikkje passert syriatesten. Men sutringa går kanskje heim hos grunnfjellet.

Det er ikkje berre politikarane som har hatt ei travel veke. På internett har Norges tapre tekstkrigarar verkeleg fått opp dampen. Landets siste skanse mot den muslimske invasjonen meiner det no er på tide å ta til våpen. At landssvikarane i Arbeidarpartiet må stillast for retten. Dei ville ikkje ha kjøpt ein bruktbil av Støre, men meiner at han burde ha vore skoten. Massemordaren frå Utøya og regjeringskvartalet var ein varslar, synd han ikkje fekk tatt Brundtland i staden for alle ungdommane. Men heldigvis var visst halvparten av ungdommane muslimar. Både på Facebook og Twitter finst det folk som samlar desse kommentarane, til glede for PST og alle oss andre som likar å bli skremde skikkeleg før vi skal legge oss om kvelden. Eg les til auget blir stort og vått, og det er to ting som slår meg.

Det eine er at fleirtalet av dei tapre tekstkrigarane har ein temmeleg slapp omgang med det norske språket. Det andre er at det er påfallande få av dei som skriv på nynorsk. Kan nynorsken vere ei vaksine mot ekstremisme? Eller er det berre slik at nynorskbrukarar flest er for opptatt med å skrive kronikkar mot kommunesamanslåing til å bry seg med innvandring?

Det forklarer uansett kvifor bystyret vårt denne veka fekk lov til å seie «ja» til syriske flyktningar, tilsynelatande utan at nokon vart truga på livet. Det kan vi kanskje vere litt stolte av? Vi har passert syriatesten. Velkomne skal dei vere.

Hummer og kanari

Lat dei drukne?

lampedusa photo
Photo by noborder network

No druknar dei i Middelhavet igjen. Medan vi her heime har vore opptekne av regjeringas nye råd for kjeldesortering, matavfall i grøn pose, gruveavfall rett i fjorden, har resten av verda hatt blikket stivt festa på det vesle havområdet mellom Europa og Afrika.

Så mange som 1750 menneske kan ha dødd der hittil i år. Berre førre veke var det 11.000 som freista å krysse havet over til ein relativ tryggleik i Europa. Eg veit vi har snakka om dette før. Om eg ikkje hugsar heilt feil meinte eg den gongen at dette var noko vi måtte snakke meir om, men det var den gongen. No må eg nesten heller be dykk halde kjeft. Iallfall dei av dykk som heng rundt i kommentarfelta til Nettavisen og VG, og legg igjen sterke meiningar om at det berre er å late dei drukne. Ikkje visste eg at det fanst så monge drukningsentusiastar rundt om i den gamle sjøfartsnasjonen Norge.

VG TV fann ut at dei skulle ringe opp nokre av dei, og det viste seg at alle som ville snakke med dei høyrdes ut som om dei var skisser til ein ny komiserie med Lene Kongsvik i alle rollene. Skisser som var blitt forkasta, vel og merke, dei var nok ikkje morosame nok når det kom til stykket. Men sant og seie fekk eg litt sympati for stakkarane som vart tekne på senga av ein medievand fyr frå VGTV. Dei vart eit lett bytte. Kvifor ikkje gå laus på større bytte neste gong? Kva med å snakke med drukningsentusiastane med maktposisjonar rundt i Europa i staden? Dei som slenger litt meir penger til grensekontroll, men ikkje vil iverksette aktive redningsaksjonar nærare Libyas kyst for å redde båtflyktningar. Ikkje vil gjeninnføre Mare Nostrum, som faktisk fungerte ganske bra.

Eller kva med å stille nokre spørsmål til den bombeentusiastiske gjengen som i 2011 sendte norske krigsfly til Libya etter nokre SMS’ar og ein og anna telefonsamtale? Utan eit einaste formelt møte i regjering, underutval eller Storting. Utan noko som kunne minne om ein plan for korleis vi skulle hjelpe Libya til å bli ein fungerande stat igjen, etter å ha bomba Ghadaffi vekk frå makta.

Det er dette vi haustar fruktene av no. Kva med regjeringa Solberg? Det har vel ikkje akkurat lukta svidd av handlekrafta der i garden heller? Når rederiforbundet blir fornuftens røst og politikarane dreg beina etter seg, er det lov å lure. Er dei også hemmelege drukningsentusiastar, eller er dei berre slitne etter å ha kappa toppen av Engebøfjellet? VG kan la toppkommentatorane i kommentarfelta få sitte der i fred med si winnertip, og gå etter makta i staden. Vær vaktbikkje i staden for fillebikkje. Kom igjen, eg veit dei kan!

Det lette spørsmålet er kva vi gjer på kort sikt. Når folk er i ferd med å døy på dørstokken, vår hjelper vi til som best vi kan. Noko anna alternativ finst ikkje. Vi sit ikkje og ser på at folk druknar. Vi kastar ikkje ut ein kam og ber dei greie seg sjølv. Vi får dei opp av vatnet. Pakkar dei inn i pledd. Gjer dei tørre klær og eit måltid mat. Det vanskelege spørsmålet er kva vi gjer etterpå. Vi har ei global flyktningkrise. Det er krig og uro fleire stader. Det kjem til å bli verre før det blir betre. Asylinstituttet knakar i samanføyingane. Talet på folk som ønskjer seg til vesten er nærast uendeleg. Korleis handterar vi dette? Det er eit nærast uløyseleg dilemma. Det er vondt å tenke på. Det får meg til å tenke på det gamle gode diktet til Rolf Jacobsen:

Sannheten står utenfor døren din.
Klærne i laser. Hun er syk.
Hun har et barn på armen. Hun vil inn.
Hører du hundeglammet?
Hva gjør du? Lukker du opp
vil det forandre livet ditt.
Nøler du?
Du også.

Eg vil ikkje stenge grensene. Eg meinar Norge må ta sin del av ansvaret for dei som er på flukt frå krig, svolt og klimaendringar. Eg meiner vi skal ta inn akkurat så mange som vi har plass til, og som vi kan klare å integrere på ein nokonlunde vettig måte. Anten det er ti eller hundre tusen. Men eg vil ikkje forandre livet mitt. Vårt. Norge. Europa. Vesten. Eg tviheld på nøkkelen. Vil eg låse opp? Eg nølar. Eg også. Eg tek meg sjølv i å lure. Ligg drukningsentusiasmen der, latent i oss alle?

Det er ein deprimerande tanke.

Hummer og kanari

Tragedien i Middelhavet

lampedusa Foto: Noborder Network/Sara Prestianni CC BY 2.0

(Lørdagens Firdapostspalte, før etter språkvask)

Vekas mest hjarteskjærande historie dukka først opp som ei lita sak på dei norske nettavisene. Litt større enn ei notis var ho nok, men ho kom og gjekk utan å gjere noko nummer av seg. Ingen framsider vart rydda. Ingen lys vart tent. Nei, eg snakkar ikkje om det sørgelege faktum at Ole Gunnar Solskjær er ferdig i Cardiff. Eg snakkar om saka der kyniske menneskesmuglarar senka ein båt med flyktningar som nekta å flytte seg over i ein mindre båt. Rundt 500 menneske drukna, 100 av dei kan ha vore born. Ni overlevande blei fiska opp av Middelhavet, den yngste av dei berre to år gammal. Ein av dei døydde seinare. Ein til er framleis livstrugande skadd. Som om ikkje dette var ille nok: Over 200 menneske er framleis sakna etter at ein båt fullpakka med afrikanske immigrantar gjekk ned utanfor kysten av Libya same helg.

– Dette var utvilsamt den helga som har kravd flest liv nokosinne i Middelhavet, seier Carlotta Sami i FNs høgkommissær for flyktningar UNHCR, ifølgje NRK. Noko som berre er korrekt om ein legg til «i fredstid». Sjøslaget ved Cape Matapan kosta italienarane 2300 menneskeliv i mars 1941, men det er å pirke på detaljar. Situasjonen med immigrantar som freistar å komme seg frå Afrika til Europa i båt over Middelhavet er alvorleg. Det er berre eit snautt år sidan førre tragedie nådde våre aviser. Den italienske kystvakta redda 155, medan over 360 menneske døydde då ein båt på veg frå Libya fekk motortrøbbel, tok fyr, og sokk utanfor Lampedusa i oktober i fjor. Sanninga er at dette skjer heile tida. Rundt 3000 immigrantar har truleg drukna i Middelhavet hittil i år, men sikre kan ein ikkje vere. Det kan godt vere fleire. Vi veit om lag kor mange som kjem fram, men vi veit ikkje kor mange som dreg. Det er ein evig pågåande tragedie. Det kan ikkje fortsette slik.

Men kva kan ein gjere? Ein kan, og må, gå hardare til verks mot menneskesmuglarane. Problemet stikk likevel djupare enn berre dei kriminelle bandane som tek folk over havet frå Libya eller Egypt til Sicilia, Lampedusa og Malta. Eller over ørkenen i Sinai. Det er ein grunn til at folk set livet og det vesle dei eig på spel for å kome til Europa. Dei geopolitiske tilhøva har ført til at det er færre økonomiske flyktningar, lukkejegerar som dei ofte heitte i norsk asyldebatt, no enn for nokre år sidan. I staden er det stadig fleire som flyktar frå borgarkrig og uro. Det er ikkje nokon grunn til å tru at det kjem til å bli færre folk på flukt dei nærmaste åra. Mange av dei vil ønske seg til Europa.

Problemet er at vi ikkje er rusta til å ta i mot dei. Byrda på dei fattigare landa rundt Middelhavet, sør i EU, er for stor. Vilja til å hjelpe dei frå oss i nord er for lita. I eit Europa der skepsis til immigrantar og misnøye med den rådande innvandringspolitikken er aukande, er det tvilsamt om det blir dei store endringane med det fyrste. Dei overfylte båtane kjem til å fortsette å komme. Folk vil fortsette å døy. Og for kvar gong vil vi bry oss bitte litt mindre om det. I den grad vi i det heile tatt vil få høyre om det.

Men noko var annleis i denne saka. Dette var ikkje eit vanleg skipsforlis. Det var massedrap, utførd av kyniske kriminelle. Vondskapen stod plutseleg tindrande klar for oss. Kva slags menneske er det som utan skruplar renner ein båt med redde flyktningar i senk, og ler mens dei ser på at den går til botnen? Det er sterk kost. Det er ei sak. Noko som er verdt å skrive om. Kanskje ikkje like viktig som at Petter Northug laug for politiet tre gonger, men viktig nok til at det har kome nokre oppfølgingssaker. Ein kan håpe at denne saka er så fæl at ho får oss til å reagere. At ho blir eit vendepunkt. Å skape fred i dei urolege delane av verda er ei oppgåve litt for stor for oss, iallfall på kort sikt, men vi kan starte med å gjere noko med den organiserte kriminaliteten. Innsatsen må aukast. Menneskesmuglarane må stoppast. Det same gjeld dei som profiterer. Dei gode tomatane frå Italia er ofte plukka av ulovlege innvandrarar, under slaveliknande tilstandar. Dette må det bli ein slutt på, så får vi heller finne oss i å betale litt meir for dei tomatane.

Og landa rundt Middelhavet må få meir hjelp. Både til redningsoperasjoner, og til å ta seg av den aukande straumen av flyktningar. Dette er vårt problem også, og det er nok nå.

Hummer og kanari

Kva har du i bagasjen?

khartoum

Livet er eit samansurim av slump. Flaks og uflaks. Tenk deg at du kjem frå Marokko. Av ein eller annen grunn finn du vegen til Paris, der du treffer ei svensk jente som er i Frankrike som au pair. Søt musikk oppstår, og sidan du ikkje har noko familie som held deg i Marokko, kvifor ikkje bli med jenta heim til Sverige? Du giftar deg med den der svenske flickan, men dessverre går det slik det av og til går, det ender med skilsmisse. Du held på humøret likevel. Du har utdanna deg til sykepleiar. I Noreg er det pengar å hente, så du får deg jobb gjennom eit vikarbyrå, og plutseleg er du i Årdal. Det er eit stykke frå Marokko til Årdal.

Men du er berre vikar, og etter eit to månaders engasjement er det på tide å reise heim til Sverige igjen. Du setter deg på Valdresekspressen, første etappe på vegen tilbake til Gøteborg, men så langt kjem du aldri. Du er på feil plass til feil tid. Ein desperat asylsøkar er på same buss som deg, han trekker ein kniv og dreper alle på bussen. Frå Marokko, via Paris og Gøteborg, og så blir ein drept av ein fyr frå Sør-Sudan. I Årdal av alle plassar. Verda er lita. Lita og grusom.

Kva med mordaren? Kva slags reise har han vore på? Korleis ender ein 30 år gammal mann frå eit land langt borte opp på ein buss i fjellheimen i vårt lille land med ein blodig kniv i hånda? Vi veit ikkje så mykje enno, men Aftenposten har fått fatt i asylsøknaden hans. Dei kan fortelle at han er fødd i 1982, i byen Mayom i delstaten Unity i Sør-Sudan. Det har vore fleire borgerkrigar i Sudan, den siste varte frå 1983 til 2005, og krigshandlingane i dette området inneholdt både massakrar og folkefordrivelsar. Ein gong på nittitalet flykta han. Til hovudstaden Khartoum. Han var ikkje aleine om det. Tre år etter at borgarkrigen tok slutt meinte hjelpeorganisasjonar at det var omlag 1.7 millionar flyktningar i Khartoum. Busette i enorme flyktningeleire, i slumområde, i utkanten av byen. Sterkt prega av fattigdom og kriminalitet. Sjølv om borgarkrigen var over var det ikkje berre for flyktningane å dra heim igjen. Sør-Sudan vart oppretta som ein splitter ny nasjon, det gjorde at mange av flyktningane mista statsborgarskapet sitt. Det var ein komplisert borgarkrig med fleire frontar. For mange var det ikkje mogleg å dra sørover. Fortsatt er det om lag ein halv million flyktningar frå Sør-Sudan i Khartoum.

Mange som ikkje kunne dra sørover dro i staden den andre vegen. Nordover, via Egypt, og til Israel. Det er ein tøff rute over Sinai der flyktningane er utsette for forferdelege påkjenningar. Dei som ikkje blei skotne av egyptiske soldatar risikerte å bli tatt til fange av menneskesmuglarane dei hadde betalt for å føre dei til Israel. Folk blei haldne i fangenskap i veker og månader for å presse dei for meire penger. Det har vore meldt om organtjuveri frå folk som ikkje hadde penger til å betale. Ei undersøking frå 2011 fann at over halvparten av flyktningane som kom denne vegen hadde opplevd å bli misbrukt av smuglarane. Brent, brennemerkte, hengt etter hender eller føter, og valdtekne. Solgt vidare til andre beduinar, og så var det på’an igjen. Sjølv om du til slutt klarar å kome deg inn i Israel er det ikkje over. Flyktningane er ikkje velkomne der heller. Afrikanske flyktningar i landet har vorte utsatt for fleire angrep. Dei israelske styresmaktane løste det med å beordre massedeportasjon av eritreere og sudanere. Flyktningar frå Sør-Sudan inkludert.

Men Israel er også eit springbrett for vidare reise til Europa. Mange, i likskap med drapsmannen, endar opp i Spania. Eit land som berre gir asyl til om lag to prosent av asylsøkjarane frå Sør-Sudan. Om han har følgt denne ruta, frå Mayom, til Khartoum, over Sinai, inn i Israel, og så til Spania, er det all grunn til å tro at han har hatt ein oppvekst og eit liv som har vore utrygt i beste fall. I verste fall svært brutalt.

Eg bruka ein gong å erte på meg folk i kommentarfelta i nettavisane ved å hårdnakka hevde at det ikkje fantes onde menneskje, berre onde handlingar. At alt kan forklarast med rus, psykiatri, og sosialøkonomiske omstende. Slump. Flaks og uflaks. Slike diskusjonar ein kunne ha før Anders Behring Breivik tok på seg den heimelagde uniformen og gjekk ut for å drepe. Eg er ikkje like skråsikker lenger. Eg vil ikkje ha forklaringar. Eg er lei. Eg vil ikkje skjøne korleis ting heng saman. Eg vil at det skal ta slutt. Eg vil ha auge for auge. Ingenting i bakgrunnen til drapsmannen kan rettferdiggjere handlingene hans måndag kveld. Men har vi noko val? Det er 45 millionar flyktningar i verda. Nokon av dei kjem til å kome hit, og dei har med seg tung bagasje. Vi er naudt til å læra oss å håndtera han, anten vi vil eller ikkje.

Korleis? Det finnes det ikkje noko enkelt svar på. Dessverre.

%d bloggers like this: