web analytics

Tag Archives: skole

Hummer og kanari

Hopp!

school photo

For ei veke sidan tikka det inn ein e-post i innboksen min:
– Hei, omtrent på desse tider i fjor hadde vi eit særdeles vellukka tema om utdanning, der du òg skreiv utdanningsrelatert, sidan temaet gjekk i ei laurdagsavis. Kan du klare noko slikt også i år?

Det er redaktøren som spør, og når redaktøren spør om eg kan hoppe, då spør eg: Kor høgt vil du eg skal hoppe, sjef? Eg er blakk. Eg har ikkje råd til å seie nei. Eg gjer slik eg får beskjed om. Så her sit eg då. Med eit blankt, nytt ark på skjermen som skal fyllast med pluss minus 4500 teikn om utdanning. Inkludert mellomrom. Som om eg veit noko som helst om utdanning. Eg som droppa ut av gymnaset etter fjorten dagar.

Seinare har eg klart å dra på meg seksti studiepoeng og ei påtaleunnlating. Det gjer at eg med ein viss rett kan kalle meg for ein halvstudert røvar. Det høyres ganske kult ut når eg seier det høgt åleine på badet, men tek seg ikkje spesielt godt ut på ein CV. Ikkje gjer det meg spesielt god innsikt i utdanning i Norge anno 2015, heller. Men slikt har jo ikkje stoppa meg før.

Kva skal vi med utdanning? Er det bortkasta tid? Ein dåre kan spørje. Den lærde er ikkje vis. Den vise er ikkje lærd. Det las eg i ei bok om Ole Brumm og austens filosofi, og vart så imponert at eg sporenstreks skreiv orda ned med blå kuglepenn på eit pennal av lyst brunt skinn. Slik levde vi på nittitalet. Hadde det vore i dag hadde eg i staden skreve orda med løkkeskrift, over eit bilde av ei solnedgang. Posta heile skiten på Facebook, og gløymt alt saman fem minutt seinare. Slik har det jo blitt. Vi hugsar ikkje nokon ting lenger. Alt ligg på internett. Berre eit sveip på ei mobilskjerm unna. Vi treng ikkje bry oss med å pugge noko som helst. Vi treng ikkje kunne noko. Telefonnummer? Eg hugsar berre mitt eige. Kvar veke snakkar eg med folk som ikkje ein gong hugsar so pass. Og kvifor skal dei no det. Dei ringer jo ikkje til seg sjølv så ofte.

Alt ligg lagra. På telefonen og oppe i skya. Telefonnummeret til kjærasten. Nakenbiletet av meg sjølv på det hotellet i Bergen. Kongerekkefølgja, fleire byar i Belgia, korleis du løyser ein likning med to ukjende, oppskrift på slipsknuter og korleis du traktar ein perfekt kopp med kaffi. Hjernen vår er i endring. Den har fått frigjort ein heil masse kapasitet som den ikkje heilt veit kva den skal gjere med. Tid som den til dømes kastar bort på å lese og laste kvasifilosofisk vrøvl opp på internett.

Med all verdas kunnskap i bukselomma er det lett å tru at utdanning er noko som høyrer fortida til. Kva skal ein med det? Når ein har levd nokre år ser ein jo tydeleg at dei som lukkast i livet er dei folka som er velsigna med ein sjølvtillit som ikkje på nokon måte står i stil med kva dei eigentleg kan. Vi som trur vi er smarte, men eigentleg ikkje har lukkast så bra i livet, har sjølvsagt eit eige namn på det fenomenet. Dunning-Kruger-effekten, oppkalla etter forskarane David Dunning og Justin Kruger, som var dei første til å påvise korleis mange av oss lir av eit kognitivt bias. Ein systematisk feil i vår oppfatning og vurdering.

Det er slik at jo mindre vi eigentleg veit om noko, jo meir skråsikker er vi på at vi veit alt. Jo dummare vi er, jo smartare trur vi at vi er, og for meg høyrest det ganske forlokkande ut. Vase gjennom livet, full av tru på alt ein kan. Skal tru om ikkje det er betre enn å kjempe på i forvissing om at ein ikkje kan, eller får til, noko som helst? Alltid full av tvil?

Sjølv kan eg tvile på alt. Til og med på Dunning-Kruger-effekten? Er den reell, eller er det berre ein nerdenes hemn? Noko dei har funne på for å kunne sjå ned på idiotane? Er det dette dei sit att med etter år med utdanning? Forskning som viser at dei dumme folka faktisk er så dumme at dei ikkje veit det sjølv? Det er ikkje veldig imponerande.

Likevel vil eg råde dagens unge til å utdanne seg både i hytt og i pine. Det er fullt mogleg å ha ei høg utdanning, og likevel være dum som eit Førdebrød. Eg kjenner til fleire tilfelle. Du kan altså godt utdanne deg så langt du orkar. Nyte godt av alle fordelane ei solid utdanning gjer. Betre helse, meir sjølvstyr i arbeidslivet, meir penger og masse anna, samstundes som du nyt godt av Dunning-Kruger-effekten. Pose og sekk. Du kan få kaka, og ete den også. Vinn-vinn. Aller mest vil eg råde dei unge til å gjere leksene sine og stå på framover. Kanskje slepp dei å vere den som må hoppe? Kanskje blir dei den som seier hopp i staden? Det kan eg love er verdt eit par år på skulebenken.

Hugs også: Utan utdanning står du i fare for å ta alle dei utdanna menneska altfor alvorleg. Det er det ikkje nokon grunn til.
Hopp opp og gjer ekstraleksa no.

Hummer og kanari

Livets harde skule

Firdaposten hadde utdannings-spessial denne helga, og da ville de ha meg til å skrive noe som kunne passe inn med det. Jeg gjorde som jeg pleier. Skrev om meg selv.

Free Giant Macro Pencil and Pink Eraser Creative CommonsCreative Commons License D. Sharon Pruitt via Compfight

Det hender ein får spørsmål om kva slags utdanning ein har. Det kan vere ein utfordring for oss som droppa tidleg ut av skulen. Sjølv starta eg på gymnaset i Bø ein vakker augustdag i 1983, og haldt ikkje ut i stort meir enn fjorten dagar. Det er ikkje noko å skryte av. Eg syntes lenge det var ganske flaut, og når eg fekk det frykta spørsmålet om utdanning gjekk eg gjerne rakt i forsvarsposisjon. Eg har gått på livets harde skule, pleide eg å svare. Som om dei som klarte å henge med på undervisninga slapp billegare unna dei harde slag som livet har å by på enn meg. Eg skjønde etter kvart sjølv at det berre høyrdes dumt ut, så eg slutta med det. Eg ga også opp den litt flaue vitsen om at eg hadde fjorten dagar på videregåande, og to netter på husmorskule, hovudsakleg av di det ikkje var sant. Dessverre.

Eg er akademikar av legning, men ikkje av studiepoeng, og eg pleide å syntes det var litt sårt. I staden for å uttale meg om ting eg ikkje har greie på i avisa, burde eg jo sitte på eit universitet og snakke om ting eg hadde papir på at eg kunne. Visst hadde eg ambisjonar. Ein dag skulle vel eg også kunne bli til noko. Eg måtte berre skaffe meg ein delartium først. Og eg gjorde eit par forsøk, men livet hadde det med å kome i vegen. Ein snubletråd her. Eit jobbtilbod det var vanskeleg å seie nei til der. Dessuten var det gudsjammerleg kjedeleg. Kvifor skal ein no på død og liv ha den der artiumen for å få slippe til på høgare utdanning? Kunne dei ikkje hatt ein opptaksprøve i staden? Ein måte for oss som er litt ekstra smarte, men likevel ikkje kom oss gjennom skulen på ordentleg vis? Ein snarveg slik at vi slipper å lide oss gjennom samfunnslære på gymnasnivå saman med folk som vi ikkje klarar å kommunisere med? Hadde ikkje det vore noko?

Det fine er at det finnest ein slik snarveg. Realkompetanse heiter den, og handlar om at alt det du har lært deg på livets harde skule kan gjere deg kvalifisert til høgare utdanning. Det dumme er at nettopp kva som gjer deg kvalifisert for realkompetanse varierar, og er litt vanskeleg å få tak på. Men for ei tid tilbake gjorde eg eit forsøk. Eg søkte på eit årsstudium i historie, på deltid, i regi av Høgskulen i Volda. Av ein eller annan grunn slapp dei meg til. Eg kjøpte dei bøkane dei sa eg skulle kjøpe, og ga meg i kast med lesinga.

Eg skal ikkje skryte. Eg las ikkje stort. Eg gadd ikkje sjå forelesningane som lå på nett. Eg jobba ganske bra med dei obligatoriske arbeidskrava. Eg skumma litt dei sista dagane før eksamen. Det var nok til å få relativt gode karakterar. Eg starta med ein B på fyrste semester, fortsatte med ein B og ein C på dei neste, føyr eg klinka til med ein A på det siste. Eg kan vel ikkje kalle meg akademikar enno, men eg er i det minste oppgradert til halvstudert røver. 60 studiepoeng, generell studiekompetanse, og ein deilig følelse av å ha lurt systemet.e

Men eigentleg var det vel systemet som lurte meg. Eg kan jo ikkje bruke det årsstudiet til noko som helst fornuftig. Anna enn å skrive om det i avisa så klart.

Hummer og kanari

Alarm!

Math Class

Det er alarm. Igjen. PISA-prestasjonane for norske elevar i matematikk, lesing og naturfag vart presentert denne veka, og det ser ikkje bra ut. Norske elever har visst aldri vore dårlegare til å rekne skriv avisene. Vi ligg under snittet i OECD-landa både i matte og naturfag. Vi har eit realfagsproblem seier kunnskapsminister Torbjørn Røe Isaksen, og illustrerte problemet ved sjølv å gjere ein tabbe. Han skulle forklare korleis ein stor del av dei norske elevane har så dårlege mattekunnskaper at dei risikerar å få problem seinare i utdanningsløpet eller i arbeidslivet, og sa at det dreide seg om ein fjerdedel, ja nesten en femtedel av elevane, men det blir sjølvsagt feil. Ein fjerdedel er 25 prosent, ein femtedel er 20 prosent. Kunnskapsministeren gjorde problemet mindre, ikkje større, slik som nok var meininga. Er det rart det går til helsike i skolen når sjølv ikkje kunnskapsministeren kan enkel brøkrekning? Sjølvsagt er det lærarane si skuld. Det viktigaste er ikkje frukt og grønt, men å gjøre lærarane bedre, seier Isaksen. Han har skjønt at det er nærast umogleg å kvitte seg med dårlige lærarar, men håper at om han får fjerna frukten så forsvinn det eit kålhovud eller to i same slengen. Vi får sjå korleis det går.

Andre har betre kontroll på tala. PISA-ansvarleg Marit Kjærnsli fra Universitetet i Oslo seier at det er ein signifikant nedgang i tala for matematikk frå 2009 til 2012, som altså er dei tala som blei presentert denne veka. Alle dei nordiske landa går tilbake. Men kva er det eigentleg ho seier? At ho bruker ordet signifikant om nedgangen gjer at det hele høyres veldig alvorleg ut. Signifikant tydar jo gjerne viktig i dei fleste samanhenger. Da er det signifikant å hugse på at når man snakkar om statisitikk treng det ikkje vere slik. Signifikant brukt om statisitkk tydar berre at man meiner at resultatet ikkje er tilfeldig. Det seier ikkje noko om størrelse eller grad av alvor. Fakta er at skilnaden på resultata i 2003 og 2012 ikkje er statistisk signifikant. Det betyr at skilnaden er innafor feilmarginen. Det er Ikkje grunnlag for å seie at norske elevar har blitt dårlegare til å reikne dei siste ni åra. Dei er omtrent akkurat like dårlege som dei var. Av ein eller annan grunn var dei litt betre i 2009, men den gongen var det ikkje matematikk som var hovudfokus i testen. Det er meir naturleg å samanlikne med 2003.

Sjølv synast eg ikkje det er så viktig med den matematikken. Vi har jo kalkulatorar og datamaskinar, og Asia er stappfullt av smarte hovud fulle av tall. Treng vi vite svaret på ein likning med to ukjende er det berre å ringe eit tilfeldig nummer i Shanghai og spørje. Det er ikkje verre enn det. Alle kan ikkje vere best i alt. Om asiatane er best med tal får vel vi finne noko anna å vere best i da. Skigåing, demokrati og vaffelsteking for Malawi til dømes. Eg veddar på at ein fjerdedel, ja kanskje til og med ein tredjedel, av 15 åringane på Taiwan er så dårlege på ski at dei vil ha store problem med å hevde seg på ein gjennomsnittleg norsk skoleskidag. Får det kunnskapsministeren på Taiwan til å klage på at landet har eit skifagleg problem kanskje? Eg veit ikkje, men om han gjer det foreslår eg at nokon sporenstreks steikar eit vaffelhjarte til ham. Eller henne da. Eg veit jo ikkje kven som er kunnskapsminister på Taiwan. Eller om dei i det heile tatt har en. Hvilket kanskje tydar på at eg har eit O-fagsproblem.

Sant og si skjønar eg ikkje heilt alt dette maset om PISA. Kva er det eigentleg tala kan fortelle oss? Ikkje så mykje eigentleg. Det mest påfallande med dei norske PISA-tala er kor stabile dei er. Noreg er eit av berre ein liten håndfull land som ligg på same nivå i 2012 som dei gjorde i 2003. Nær sagt alle andre land har opplevd store endringar sidan 2003. Nokon blir bedre, andre blir dårlegare. Faktisk er det slik at dei landa det er mest naturleg å samanlikne oss med, dei nordiske og dei engelskspråklige, alle saman har gått tildels mykje tilbake i denne perioden. Kvifor? Kanskje er det ikkje alarm likevel? Ingen dramatikk? Kanskje det alt i alt går ganske bra med oss?

Eg er lei av PISA-maset, og eg veit korleis vi kan løse det. For å få resultata opp i toppsjiktet treng vi ein haug med utvekslingsstudentar frå land der dei fortsatt kan rekne. Singapore, Taiwan, Sør-Korea. Om alle tiendeklasser i landet tek i mot to stykker der i frå vil vi nok fort se at vi stig til værs på rankingen.

Men det vil kanskje være litt som å PISA i buksa for å halde varmen?

Hummer og kanari

Samtaler med Hagbarth #14: Jungelen

Eenzame jongen met leesplank op schoolplein / Lonely boy with primer in the schoolyard

– Jeg er fortsatt minst i klassen.

– Ja, du er jo født sist, så da blir det ofte sånn. Er dessverre ikke så mye å gjøre med det.

– Men jeg er ikke minst på skolen.

– Nei, nå har det jo kommet en hel haug med førsteklassinger som er mye mindre enn deg.

– I går, så var det en tredjeklassing som ville leke med meg, men vet du hva jeg gjorde?

– Nei?

– Jeg slo ham midt i ansiktet.

– Å?!?

– Ja, men hva skulle jeg gjøre for å komme løs da liksom! Han holdt meg fast, og så slo jeg ham i ansiktet sånn at jeg kunne gå inn.

– Holdt  han deg fast og var litt teit? Da var det kanskje ikke så mye leking, men mer litt sånn erting eller noe?

– Ja, han gjorde det med ALLE, og var sånn nænænænænæna, jeg er større enn deg.

– Uff, sånt er så teit.

– Ja, men alle sammen gjør det. Fra første til syvende klasse. Unntatt førsteklassingene da, for de er ikke større enn noen ennå.

– Ja det er vel sånn, skolegården er jammen meg en jungel.

– Hvorfor er den en jungel?

– For der kan det gå hardt for seg noen ganger.

– Det er i hvert fall mange tigere der.

– Men egentlig er den mer som en gammel dame sitt hus som er fullt av kattunger.

Hummer og kanari

Det går alltid en omkamp

Yoda vs. Hulk (164/365)

Eg såg svenske Sune Nordgren på TV for nokre veker sida. Han snakka om korleis det var for ham å kome til Noreg og ta over som sjef for Nasjonalgalleriet. Korleis han måtte lære seg ordet “omkamp”, og korleis nordmannen ikkje har eit fnugg av respekt for autoritetar. Inst inne er vi fortsatt frie bønder som gjer som vi vil, same kva lækjar og prest måtte meine. Eg vart litt stolt av å vere nordmann då. Eg likar dette trekket ved oss. Det er noko av det finaste vi har, det at vi stort sett gjer blaffen i autoritetar. Men det må seiast. Nokre gonger blir det for mykje av det gode. Nordmannen er fri, og held på meiningane sine, men er ikkje alltid like flink til å velge når han skal ta kampen, når han skal helde tann for tunge, og når han skal kapitulere.

Ta debatten om konfirmasjonsundervisninga i skulen. Herre, min Gud, kvifor er vi belemra med slike udugelege politikarar. Dette burde vere ein enkel sak. Lova er klar. Konfirmasjonsundervisninga skal ikkje foregå i skoletida, med mindre det er tungtvegande årsakar til å gjere eit unntak. Det er ikkje mogleg å gjere unntak frå lova fordi ein meinar at den kristne kulturarva, kva nå den eigentleg er for noko, er særs viktig. Allikevel bablar altså florapolitikarane i veg om humanetikarar, kyrkjas særstilling, tradisjonar og fanden og hans oldemor. Ting som er heilt uvedkommende for den saka dei skal avgjere. Kan det vere så vanskelig å slå av si eiga stemme i fem minutt og freiste å tenke littebitt prinsipielt?

Flora kan gjere unntak for lova, om dei kan vise til tungtvegande årsakar til at det er den beste løysinga, men det har dei vel strengt tatt ikkje gjort? Kor er dei ekstraordinære utfordringane? Det får eg ikkje tak i, utover Jan Arve Midtbøs 70-80 ungdommar i utkantane som han meiner kan få problem. Kva slags problem då? Blir middagen litt sein? Eller risikerar dei å hamne i helvetes ildpøl? Eg veit ikkje, og det veit nok verken du eller Fylkesmannen heller. Heldigvis har i det minste Odd Bovim bedt nettopp Fylkesmannen ta ein titt på saka, slik at vi kanskje blir litt klokare neste gong. For her blir det omkamp. Garantert!

Men dette er ei fillesak i den store samanhengen, eg burde ikkje hisse meg opp. Den verkeleg interessante saka i Florapolitikken for tida er konflikta mellom Jacob Nødseth og administrasjonen i kommunen. Den går på korleis vi vil at kommunen vår skal styrast, og dette er viktig. Her må vi sjå litt forbi det enkle faktum at Nødseth kan hisse på seg folk i eit tomt rom, og igjen freiste å tenke litt prinsipielt. Saka er at Nødseth og HSU greip inn i ein enkeltsak, og instruerte adminstrasjonen til å gje ein einskild brukar plass på det private rehabiliteringssenteret KOA. Det har det blitt bråk av. Rådmannen meinar at HSU har gått utover sine fullmaktar, Nødseth er ueinig. Dette blir etterkvart ein sak for bystyret å finne ut av. Det luktar rabalder.

Nødseth sjølv er sikker på at han har handla rett. Eg trur han tar feil, men sjølv om det skulle vise seg at lova og bystyret gjer ham rett, så har han feil uansett. Om det festar seg ein praksis der politikarane på jevnleg basis overprøver administrasjonens faglege vurderingar i enkeltsakar, risikerar ein til slutt at ingen dyktige fagfolk vil jobbe i kommuna vår. Det er ein måte å styre på som går på kommunens omdømme laus. Ein dyktig fagperson som stadig blir overprøvd og kjefta på av politikarar med varierande grad av fagleg innsikt vil fort finne seg noko anna å gjere. For som vi allereie har vore inne på. Nordmannen tek ikkje drit frå nokon. Den autoritære sjefen har dårlege kår. Sjølvsagt kan ein forvente at omsorgstenesta er lojal, og tek føringar frå politikarane alvorleg. Men ein må og kunne forvente at politikarane skjønar si eiga rolle, og er lojale mot omsorgstenesta faglege vurderingar. Prinsippa bør være klare. Dei som sit med den faglege kompetansen skal gjere dei faglege vurdringane. Politikarane har ikkje den kompetansen. Dei skal legge ramma rundt tenesta, dei kan gje føringar, men dei skal halde seg langt unna enkeltsaker. Politikaranes ansvar er det juridiske. Dei må forsikre seg om at dei vedtaka som adminstrasjonen gjer held seg innafor lovverket. Gjer det ikkje det bør dei be administrasjonen se på saka på nytt. Dei skal ellers vere svært forsiktige med å overprøve faglige vurderingar. Det bør ikkje forekomme.

Alle ynskjer at det skal skine av omsorgstenesta i Flora. Om ein skal få det til må ein ha ein forståing av at alle er i same båt. Ein må ro i takt. Kreftane må brukast på folket, ikkje på lange og utmattande kampar innad i systemet. Denne kampen bør Nødseth kapitulere. Det bør ikkje vere så farleg, det kjem alltid ein omkamp med høve til revansj.

Page 1 of 3123
%d bloggers like this: